III CZP 93/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely. Sędziowie: J. Pietrzykowski, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Franciszka O. i Krystyny O. przeciwko Bolesławowi S., Mariuszowi S. i Annie S. o uznanie umowy za nieważną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 21 stycznia 1976 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 7 listopada 1975 r.:"Czy i jakie znaczenie w świetle § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (jednolity tekst: Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215) - dla oceny kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego nabywcy takiego gospodarstwa - mają dochody współmałżonka nie zatrudnionego w rolnictwie w sytuacji, gdy nabywane gospodarstwo ma stanowić majątek odrębny nabywcy?"udzielił następującej odpowiedzi:Przy ustalaniu zawodu dającego główne źródło utrzymania nabywcy nieruchomości rolnej (§ 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości, oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 z późn. zm.) - dla stwierdzenia posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego - nie wlicza się dochodów nabywcy, uzyskiwanych z pracy w gospodarstwie rolnym i poza tą pracą, zarobków i dochodów jego współmałżonka. Uzasadnienie faktyczneNa podstawie notarialnie zawartej umowy sprzedaży z dnia 27.IV.1972 r. Franciszek i Krystyna małżonkowie O. przenieśli prawo własności nieruchomości rolnej o pow. 3,15 ha na rzecz Teofili S., która zmarła dnia 25.VIII.1974 r., pozostawiając męża, Bolesława S., i dwoje małoletnich dzieci: Mariusza S. i Annę S.W pozwie z dnia 14.III.1975 r. zbywcy wystąpili o uznanie przedmiotowej umowy sprzedaży za nieważną, kwestionując posiadanie przez Teofilę S. kwalifikacji rolniczych (m. in. to, by praca w rolnictwie stanowiła jej główne źródło utrzymania, skoro była zatrudniona poza rolnictwem), uprawniających - stosownie do art. 160 k.c. - do nabycia prawa własności nieruchomości rolnej.Sąd Rejonowy w Prudniku uwzględnił powództwo, ustalając, że roczny dochód, jaki Teofila S. osiągała z prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego swej matki, wynosił około 52.000 zł, podczas gdy jej miesięczny zarobek w wysokości 2.050 zł, jako starszego referenta w Zespole Opieki Zdrowotnej w G., oraz zarobek jej męża, operatora Eksploatacji Dróg Publicznych, w wysokości 4.237 zł miesięcznie dawały rocznie 75.444 zł dochodu, wobec czego "głównym źródłem utrzymania była praca Teofili S. i jej męża w zakładach uspołecznionych, a nie dochód z przedmiotowej działki".Rozpoznając rewizję pozwanych, Sąd Wojewódzki przedstawił w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia Sądowi Wojewódzkiemu powołane w komparycji uchwały zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis § 3 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. określa - w związku z art. 160 § 3 k.c. - kryteria kwalifikujące nabywcę nieruchomości rolnej do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z tym kwalifikacje te posiada nabywca:a)który ukończył szkołę rolniczą lub przysposobienie rolnicze (ust. 1 § 3) lubb)tylko w okresie do dnia 31.XII.1975 r. nabywca, którego praca w gospodarstwie rolnym stanowiła dla niego zawód dający główne źródło utrzymania (ust. 2 § 3).Z dniem więc 1 stycznia 1976 r. kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego posiada tylko nabywca nieruchomości rolnej, który czyni zadość wymaganiom ust. 1 powołanego przepisu § 3.Każda z podstaw uzasadniających posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego ma wyłącznie charakter kryterium, według którego należy oceniać istnienie tych kwalifikacji. Stąd też mogą być brane pod uwagę tylko te dane, które dotyczą - pod kątem widzenia posiadania wymaganych kwalifikacji - tylko osoby danego nabywcy.Jeżeli zatem kryterium kwalifikacyjne stanowi, jak w niniejszej sprawie, praca w gospodarstwie rolnym (§ 3 ust. 2 rozporządzenia z 1964 r.), jako zawód dający główne źródło utrzymania, to jako inne źródła utrzymania mogą być brane pod uwagę tylko własne źródła utrzymania danego nabywcy, a zatem jego zarobki z pracy przez niego świadczonej (wynagrodzenie za pracę, praca w gospodarstwie itp.), nie zaś jego ewentualne prawa do wynagrodzenia małżonka z tytułu wspólności majątkowej i inne.Posiadanie kwalifikacji, o których mowa w § 3 rozporządzenia z 1964 r., należy oceniać według określonych w tym przepisie kryteriów dotyczących tylko danego spadkobiercy, by móc ocenić, co stanowi główne źródło jego utrzymania (w szczególności jaka praca przez niego wykonywana). W ten sposób określone kryterium kwalifikacyjne (wyłącznie temu celowi służące) obejmuje w przypadku, którego dotyczy pytanie, tylko własne dochody nabywcy, nie zaś także jego małżonka, gdyby nawet byli poddani ustrojowi ustawowej wspólności majątkowej.Z tego względu należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.