III CZP 95/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda. Sędziowie SN: M. Sychowicz, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Cechu Rzemiosł Różnych w R. o wpis prawa własności do księgi wieczystej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Radomiu postanowieniem z dnia 14 października 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy decyzja organu administracji państwowej o połączeniu cechów różnych branż, współwłaścicieli nieruchomości, wydana na podstawie § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 30 września 1972 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 289) stanowi podstawę do ujawnienia w dziale II księgi wieczystej nowo powstałego cechu jako właściciela całej nieruchomości;2. Czy będące następstwem późniejszego podziału tak utworzonego cechu, wpisanie do rejestru cechów, cechu zrzeszającego rzemieślników jednej branży, odpowiadającego nazwą jednemu z cechów połączonych, który zrzeszał rzemieślników tej samej branży, wyklucza ujawnienie w księdze wieczystej jako właściciela całej nieruchomości cechu powstałego w wyniku połączenia?"podjął następującą uchwałę:1. Decyzja właściwego organu administracji państwowej o połączeniu cechów różnych branż, będących współwłaścicielami nieruchomości, wydana na podstawie § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 30 września 1972 r. w sprawie zasad organizacji cechów i nadzoru prezydiów rad narodowych nad ich działalnością (Dz. U. Nr 45, poz. 289) stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej powstałego - w wyniku połączenia - cechu jako właściciela całej nieruchomości2. Ujawnieniu w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości tak powstałego cechu nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że przed ujawnieniem tego prawa został utworzony - z inicjatywy zainteresowanych rzemieślników - nowy cech, zrzeszający rzemieślników jednej branży i odpowiadający nazwą jednemu z cechów istniejących przed ich połączeniem decyzją właściwego organu administracji państwowej.Uzasadnienie faktyczneWłasność nieruchomości położonej w R. przy ul. (...) nr (...) i (...), objętej dwiema księgami wieczystymi Kw Nr (...) uregulowana została na rzecz Cechów: Rzemiosł Różnych, Rzemiosł Skórzanych i Rzemiosł Spożywczych - jako współwłaścicieli po 1/3 części. Decyzją z dnia 20 lipca 1975 r. Dyrektor Wydziału Handlu i Usług Urzędu Wojewódzkiego w R. orzekł o połączeniu z dniem 1 sierpnia 1975 r. tych Cechów w jeden Cech Rzemiosł Różnych z siedzibą w R. Kolejną decyzją Dyrektora Wydziału Drobnej Wytwórczości i Usług Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia 14 stycznia 1985 r. dokonano wpisu do rejestru cechów - Cechu Rzemiosł Spożywczych w R., który dowodzi, że jest kontynuatorem Cechu Rzemiosł Spożywczych istniejącego do dnia 1 sierpnia 1975 r.Cech Rzemiosł Różnych wystąpił dnia 19 marca 1985 r. do Państwowego Biura Notarialnego w R. o dokonanie w dziale II ksiąg wieczystych wpisu - na miejsce dotychczasowych współwłaścicieli - wnioskodawcy, tj. Cechu Rzemiosł Różnych. Wniosek ten spotkał się z opozycją Cechu Rzemiosł Spożywczych, który dowodził, że jego istnienie w dacie zgłoszenia wniosku wyklucza możliwość ujawnienia w księdze wieczystej stanu, jaki istniał w okresie od dnia 1 sierpnia 1975 r. do dnia 14 stycznia 1985 r. Państwowe Biuro Notarialne zawiadomiło zainteresowanych, że w dziale II ksiąg wieczystych Kw Nr (...) dokonało wpisu Cechu Rzemiosł Różnych w R. - jako współwłaściciela do 2/3 części - na miejsce Cechu Rzemiosł Skórzanych w R. będącego współwłaścicielem w 1/3 części i Cechu Rzemiosł Różnych w R. - także jako współwłaściciela do 1/3 części. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 1986 r. odmówiono wpisania Cechu Rzemiosł Różnych w R. jako współwłaściciela w przytoczonych księgach wieczystych na miejsce Cechu Rzemiosł Spożywczych w R. będącego współwłaścicielem do 1/3 części tej nieruchomości. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazane zostało, że w dacie złożenia wniosku istniał i istnieje nadal Cech Rzemiosł Spożywczych jako osoba prawna zrzeszająca rzemieślników wykonujących ten lub pokrewne zawody. Cech ten jest jawnym współwłaścicielem do 1/3 części omawianej nieruchomości położonej w R. przy ul. (...) (...) i (...).Postanowienie to zostało zaskarżone przez Cech Rzemiosł Różnych w R. Rozpoznając rewizję na powyższe postanowienie Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne objęte przytoczonym pytaniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o wykonywaniu i organizacji rzemiosła (Dz. U. Nr 23, poz. 164 - w brzmieniu obowiązującym w chwili połączenia wymienionych Cechów - Minister Handlu Wewnętrznego i Usług (w porozumieniu z Centralnym Związkiem Rzemiosła) określił w drodze rozporządzenia zasady tworzenia, rejestracji, łączenia i likwidacji cechów oraz zakres nadzoru terenowych organów administracji państwowej nad ich działalnością. Wydane przez Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług rozporządzenie z dnia 30 września 1972 r. w sprawie zasad organizacji cechów i nadzoru organów prezydiów rad narodowych nad ich działalnością (Dz. U. Nr 45, poz. 289), ze zmianami wynikającymi z ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. nr 16, poz. 91), powierzyło uprawnienia do wydawania decyzji odnośnie do tworzenia, łączenia lub likwidacji cechów organom administracji państwowej stopnia wojewódzkiego w myśl § 8 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia, w razie konieczności zapewnienia prawidłowej działalności cechu wymieniony organ mógł wydać decyzję o połączeniu cechów. Podstawa prawna i kompetencje organu administracji państwowej, który ją wydał nie nastręczają wątpliwości. Nie zostały one podniesione również w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego. Nie budzi także wątpliwości zapatrywanie, że podstawę wpisu w księdze wieczystej mogą stanowić, poza dokumentami obejmującymi dokonane przez strony czynności prawne, także orzeczenia sądowe lub decyzje administracyjne. Przytoczona decyzja z dnia 20 lipca 1975 r. była także przedmiotem badania przez Państwowe Biuro Notarialne. Stosownie bowiem do przepisu art. 46 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 16 lipca 1982 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 147) rozpoznając wniosek o wpis państwowe biuro notarialne bada treść wniosku i dołączonych doń dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wynik badania, zarówno co do formy, jak i treści, załączonego do wniosku dokumentu, tj. decyzji z dnia 20 lipca 1975 r. w aspekcie zdatności do wpisu w księdze wieczystej, okazał się jednoznaczny, skoro na tej właśnie podstawie Cech Rzemiosł Różnych w R. został wpisany jako współwłaściciel do 2/3 części nieruchomości objętych księgami wieczystymi Kw Nr (...) - na miejsce Cechu Rzemiosł Skórzanych - współwłaściciela do 1/3 części i Cechu Rzemiosł Różnych - współwłaściciela do 1/3 części. Treść powyższego wpisu i motywacja postanowienia Państwowego Biura Notarialnego z dnia 20 stycznia 1986 r. (o odmowie wpisania Cechu Rzemiosł Różnych na miejsce Cechu Rzemiosł Spożywczych jako współwłaściciela 1/3 części przytoczonych nieruchomości) wskazuje, że odmowa wpisu w pozostałym zakresie obejmującym całość obu nieruchomości umotywowana została tym, że w dacie wniesienia wniosku o wpis istniał i istnieje nadal Cech Rzemiosł Spożywczych - jawny z ksiąg wieczystych, będący współwłaścicielem do 1/3 tych nieruchomości, zrzeszający rzemieślników wykonujących te same lub pokrewne zawody. Stanowiska tego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można podzielić. Jest ono wynikiem ograniczonego zakresu kognicji Państwowego Biura Notarialnego.Bezsporne bowiem jest, że decyzja z dnia 20 lipca 1975 r. właściwego organu administracji państwowej o połączeniu cechów wywarła skutek w postaci zespolenia w jedną całość objętych nią Cechów. Powstały w wyniku połączenia Cech Rzemiosł Różnych z siedzibą w R. stał się właścicielem nieruchomości stanowiących współwłasność połączonych Cechów. Z nabyciem tego prawa związany był obowiązek ujawnienia nabycia własności tych nieruchomości w księdze wieczystej przez wpisanie nazwy i siedziby Cechu Rzemiosł Różnych w R. Niedopełnienie tego obowiązku koliduje z postulatem utrzymania porządku w księgach wieczystych. Nie wywiera jednak ujemnych konsekwencji w sferze prawa własności, gdyż zmiana stanu prawnego - co do osoby właściciela - już nastąpiła, niezależnie od wpisu w księdze wieczystej. Wpis ten ma charakter deklaratywny, a nie tworzący prawo - jak to zdaje się dowodzić Cech Rzemiosł Spożywczych. Utworzenie tego Cechu nie zniweczyło prawa własności Cechu Rzemiosł Różnych do obu nieruchomości. Nie nastąpiła żadna zmiana stosunków prawnorzeczowych w odniesieniu do tych nieruchomości. Zmiany takiej nie wywołało późniejsze utworzenie nowego Cechu odpowiadającego nazwą jednemu z połączonych w 1975 r. cechów zrzeszających rzemieślników tej samej branży. Na podstawie ustalonych okoliczności rozpoznawanej sprawy można wysunąć wniosek, że sposób utworzenia cechu z inicjatywy rzemieślników (czy w drodze podziału cechu już istniejącego) nie rozstrzyga o prawie własności nieruchomości. Uprawnionymi organami - w myśl obowiązującego ( w dacie utworzenia Cechu Rzemiosł Spożywczych) brzmienia art. 37 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o wykonywaniu i organizacji rzemiosła (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 7, poz. 40) - do określenia zasad tworzenia, łączenia i likwidacji cechów właściwe są tam wymienione organy samorządowe rzemiosła.Nie analizując bliżej wskazanych możliwości utworzenia cechu - w świetle postanowień uchwały nr 97 Krajowej Rady Rzemiosła z dnia 27 stycznia 1983 r. w sprawie zasad tworzenia, łączenia i likwidacji cechów, a także wydanych na jej podstawie wytycznych z dnia 9 listopada 1983 r. w sprawie podziału środków i zadań oraz majątku cechów w związku z ich podziałem - należy stwierdzić, że utworzenie nowego Cechu Rzemiosł Spożywczych nastąpiło bez udziału istniejącego Cechu Rzemiosł Różnych. Już sam ten fakt wyklucza możliwość podzielenia stanowiska, jakoby nowy Cech został utworzony w drodze podziału istniejącego Cechu Rzemiosł Różnych (z jego części branżowej lub terenowej). Nie nastąpił także podział majątku będącego własnością cechu istniejącego (i rzekomo ulegającego podziałom). Nie dokonano także podziału środków i zadań w myśl przytoczonych wytycznych.Nie istnieją zatem podstawy do przyjęcia - które znalazło wyraz w przedstawionym pytaniu - jakoby wynikły spór był następstwem podziału Cechu Rzemiosł Różnych. Błędnym okazał się także wniosek, że utworzony Cech Rzemiosł Spożywczych jest tożsamy z połączonym w 1975 r., o takiej samej nazwie, Cechem. Z powyższych przyczyn, i po uwzględnieniu rzeczywistego stanu prawnego i faktycznego objętego drugim pytaniem, należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.