III KKO 16/02

Postanowienie z dnia 25 lutego 2003 r. III KKO 16/02 1. Pomiędzy organem rentowym, który wydał decyzję w sprawie z zakre-su ubezpieczeń społecznych, a właściwym sądem powszechnym-sądem ubez-pieczeń społecznych, który rozpoznał odwołanie od tej decyzji, nie może po-wstać negatywny spór kompetencyjny (art. 192 § 1 pkt 2 k.p.a.). 2. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym nie rozpoznaje środków odwoławczych od orzeczeń sądów powszechnych. 3. Żądanie strony zmierzające do stwierdzenia nieważności decyzji wy-danej w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega rozpoznaniu jako odwołanie od tej decyzji, bądź jako wniosek o ponowne ustalenie uprawnień z tego ubezpieczenia, rozstrzygany nową decyzją, która może być zaskarżona do sądu ubezpieczeń społecznych. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Zbigniew Myszka (sprawozdawca), przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości Małgorzata Kosicka, przedstawiciel Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Zagalska. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym po rozpoznaniu na roz-prawie w dniu 25 lutego 2003 r. sprawy z wniosku Włodzimierza K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Zakładem Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałem w P. a Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu. 1. o d d a l i ł o wniosek, 2. o d r z u c i ł o zażalenie. U z a s a d n i e n i e Pełnomocnik ubezpieczonego Włodzimierza K. wniósł o rozstrzygnięcie „ne-gatywnego sporu o właściwość między Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) - Oddziałem w P. a Sądem Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu w sprawie stwier- 2 dzenia istnienia (na zasadzie art. 156 § 1 pkt 1 i 2 KPA) wad nieważności zaskarżo-nej decyzji z 28 kwietnia 2000 roku”, zakwalifikowanej w postępowaniu sądowym jako sprawa „o odsetki z tytułu opóźnionej wypłaty świadczenia”, stawiając organowi rentowemu, a także Sądowi Okręgowemu-Sądowi Ubezpieczeń Społecznych w Po-znaniu rozliczne zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administra-cyjnego oraz Kodeksu postępowania cywilnego, związanych z „wadą nieważności” podważanej decyzji emerytalnej w przedmiocie jednostronnej zmiany przez organ rentowy terminu płatności emerytury ubezpieczonego z pierwszego na piąty dzień każdego miesiąca. Wnioskodawca uważa, że w sprawie istnieje negatywny spór kompetencyjny pomiędzy organem rentowym a Okręgowym Sądem Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, który - w jego ocenie - nie jest sądem powszechnym i twierdzi, iż „występuje tożsamość sprawy co do której występują różnice ocen mię-dzy organem rentowym a sądem ubezpieczeń społecznych” w kwestii istnienia „wad nieważności decyzji administracyjnej”, co wymaga „wnikliwego i rzetelnego rozpa-trzenia meritum przedkładanego wniosku o rozstrzygniecie negatywnego sporu o właściwość w sprawie, która swymi skutkami godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe wnioskodawcy”. Ponadto wnioskodawca złożył ”zażalenie” na postanowienia Sądu Apelacyj-nego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 12 listopada i 17 grudnia 2002 r. odrzucające „zażalenie pełnomocnika odwołującego się z dnia 12 grudnia 2002 roku i 25 października 2002 roku na n/n postanowienia tego Sądu wy-dane dnia 24 września 2002 r. w toku rozprawy apelacyjnej”, twierdząc, iż jego wnio-sek o zawieszenie postępowania apelacyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez Kole-gium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym negatywnego sporu kompetencyjne-go został oddalony „bezprawnie i bezzasadnie”. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym zważyło, co następuje. Zgodnie z art. 190 § 1 KPA, spory o właściwość między organami administra-cji państwowej a sądami rozstrzyga Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyż-szym. Stosownie do art. 192 § 1 pkt 2 KPA z wnioskiem o rozpatrzenie negatywnego sporu kompetencyjnego może wystąpić strona, gdy w sprawie za niewłaściwy uznaje się zarówno organ administracji państwowej, jak i sąd (spór negatywny). W rozpatry-wanej sprawie wnioskodawca oczywiście bezzasadnie utrzymuje, że pomiędzy orga- 3 nem rentowym a Sądem Okręgowym Wydziałem Ubezpieczeń Społecznych w Po-znaniu istnieje negatywny spór kompetencyjny w rozumieniu art. 192 § 1 pkt 2 KPA, utrzymując, że skoro zaskarżoną przez ubezpieczonego decyzję wydał Inspektorat ZUS w W., który „nie uznał się za niewłaściwy w trybie art. 66 KPA”, a Oddział ZUS w P. „uznaje się za organ niewłaściwy do rozpoznania żądań odwołania stwierdzenia wad nieważności zaskarżonej decyzji”, to Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu „nie może przejąć takiej sprawy do rozpoznania z pominięciem i przed wyczerpaniem procedur postępowania administracyjnego toczącego się przed organami rentowymi oraz z pominięciem zakresu swojej właściwości”, gdy ponadto Sąd ten „uznaje swoją niewłaściwość w sprawie stwierdzenia istnienia wad nieważności zaskarżonej decy-zji”. Tymczasem z twierdzeń wnioskodawcy, a zwłaszcza z akt sprawy wynika, że organ rentowy wydał indywidualną decyzję emerytalną, a zatem uznał swoją właści-wość w przedmiocie żądania (wniosku) ubezpieczonego dotyczącego przywrócenia mu terminu płatności emerytury ustalonego w decyzji emerytalnej z dnia 18 grudnia 1991 r. na pierwszy dzień każdego miesiąca, który organ rentowy zmienił decyzją z dnia 13 października 1995 r. na piąty dzień każdego miesiąca. Wydanie decyzji eme-rytalnej przekreśla w sposób oczywisty zasadność twierdzenia wnioskodawcy jakoby organ rentowy uznał się za niewłaściwy w tej indywidualnej sprawie z zakresu ubez-pieczeń społecznych (art. 192 § 1 pkt 2 KPC). Równocześnie rozstrzyganie o tym, czy decyzję w tej sprawie wydała właściwa terenowa jednostka organizacyjna Zakł-adu Ubezpieczeń Społecznych, czy postępowanie przed organem rentowym powin-no być dwuinstancyjne, jak utrzymuje wnioskodawca, oraz czy zapadło prawidłowe orzeczenie sądowe, usuwa się spod kognicji Kolegium Kompetencyjnego przy Są-dzie Najwyższym, które rozstrzyga wyłącznie spory kompetencyjne o właściwość między organem administracji a sądami. Wyklucza do możliwość wkraczania przez Kolegium Kompetencyjne w rozstrzyganie kwestii formalnych lub merytorycznych dotyczących możliwości przedsądowego uznania ewentualnej zasadności odwołania od decyzji organu rentowego w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń spo-łecznych (art. 4779 § 2 zdanie drugie KPC). Warto jednak sygnalizować, że sprawa ubezpieczonego, który kwestionuje le-galność (ważność) dokonania jednostronnej zmiany terminu płatności jego emerytu-ry, jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, przez które rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczące między in- 4 nymi emerytur i rent (art. 476 § 2 pkt 2 KPC). W szczególności organ Zakładu Ubez-pieczeń Społecznych, tj. jego właściwa terenowa jednostka organizacyjna, uprawnio-ny według przepisów o organizacji, właściwości i reprezentacji do wydawania decyzji w zakresie indywidualnych spraw dotyczących między innymi ustalania uprawnień i wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), wydaje decyzję, od której przysługuje odwołanie do właściwego sądu w ter-minie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r.). Sądem tym jest sąd powszechny, tj. właściwy miejscowo Sąd Okręgowy Wydział Ubezpieczeń Społecznych (art. 4778 § 1 KPC w związku z art. 16 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych - Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), bądź sąd rejonowy (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych), do którego kognicji należy rozpoznawanie spraw wymienionych w art. 4778 § 2 KPC. Odwołanie od decyzji organu rentowego w za-kresie indywidualnych spraw z ubezpieczenia społecznego, o jakich mowa w art. 476 § 2 i 3 KPC, wszczyna sprawę cywilną z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozu-mieniu art. 1 KPC, co wyłącza zasadę dwuinstancyjności postępowania administra-cyjnego przed organami rentowymi w rozumieniu art. 15 KPA, zważywszy że orga-nem odwoławczym właściwym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określonym w odrębnych przepisach (art. 180 zdanie pierwsze KPA) jest sąd okrę-gowy, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych (art. 4778 § 2 KPC). Oznacza to, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o dwuinstancyj-nym postępowaniu administracyjnym, skoro przepisy dotyczące ubezpieczeń spo-łecznych ustalają w tym zakresie odmienne zasady postępowania w tych sprawach (art. 180 § 1 KPA), które są zawarte w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. oraz w Kodeksie postępowania cywilnego. Odwołanie od decyzji organu rentowego wnosi się do tego organu, który przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu z zachowaniem przepisów odrębnych. Jedynie w razie gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzna odwołanie za słuszne, to zmienia lub uchyla zaskar-żoną decyzję w terminie 14 dni od wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (art. 83 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. i art. 4779 § 2 zdanie drugie KPC). 5 Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż przepisy o po-stępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie przewidują możli-wości uznania (stwierdzenia) nieważności decyzji organu rentowego (por. postano-wienia Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 161/99, OSNAPiUS 2000 r. nr 14, poz. 562, oraz z dnia 28 maja 2002 r., II UKN 356/01, dotychczas nie-publikowane). To stanowisko Kolegium Kompetencyjne akceptuje przy założeniu, że żądanie strony (ubezpieczonego lub osoby zainteresowanej) zmierzające do stwier-dzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega rozpoznaniu jako odwołanie od wydanej (zaskarżonej) decyzji, bądź jako wniosek o ustalenie (ponowne ustalenie) uprawnień z tego ubezpieczenia rozstrzy-gany nową decyzją, która może być zaskarżona do sądu ubezpieczeń społecznych. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że terenowa jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydała negatywną decyzję w przedmiocie żądania ubez-pieczonego przywrócenia „pierwotnego” terminu płatności należnej mu emerytury, kwalifikując wniosek ubezpieczonego jako sprawę o odsetki z tytułu opóźnionych płatności należnej mu emerytury, a następnie nie uznała słuszności (zasadności) jego odwołania, przekazując je do rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu - Sądowi (Wy-działowi) Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu. Sąd ten rozpoznał odwołanie ubez-pieczonego, a przeto - wbrew twierdzeniom wnioskodawcy - nie uznał się niewłaści-wym do rozpoznania sprawy. Oznacza to, że pomiędzy organem rentowym, który wydał indywidualną decyzję w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych a właści-wym sądem powszechnym - sądem (wydziałem) ubezpieczeń społecznych, który rozpoznał odwołanie od tej decyzji, nie ma negatywnego sporu kompetencyjnego w rozumieniu art. 192 § 1 pkt 2 KPA. Mając powyższe na uwadze Kolegium Kompetencyjne oddaliło wniosek o roz-strzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego, a ponadto odrzuciło „zażalenia” wnioskodawcy na zaskarżone przezeń postanowienia Sądu Apelacyjnego w Pozna-niu z tej przyczyny, że Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym nie ma kognicji do rozpoznawania środków odwoławczych od orzeczeń sądów powszech-nych. ========================================