III KR 321/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty (sprawozdawca). Sędziowie: J. Gawroński, S. Godlewski.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Nyczka.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1977 r. sprawy Eligiusza J., oskarżonego z art. 240 pkt 1 k.k. w związku z art. 58 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kaliszu z dnia 5 sierpnia 1977 r.,ustalając, że oskarżony Eligiusz J. przyjął od rolników korzyści majątkowe łącznie w wysokości 76.000 zł, a zażądał od nich ogółem 94.200 zł, w pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia zarzucił Eligiuszowi J., że:1) w okresie od kwietnia 1974 r. do lipca 1976 r. w Ż., pełniąc funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością Naczelnika Miasta i Gminy w Ż. oraz działając w warunkach przestępstwa ciągłego, w związku z dokonywanym przydziałem ciągników i innych maszyn rolniczych oraz materiałów budowlanych żądał od indywidualnych rolników korzyści majątkowych w łącznej wysokości 94.200 zł, przy czym faktycznie przyjął od czternastu rolników ogółem 76.000 zł, tj. popełnienie czynu określonego w art. 240 pkt 1 k.k. w związku z art. 58 k.k.,2) w okresie od 1962 r. do 1973 r. w S. i innych miejscowościach, działając w warunkach przestępstwa ciągłego oraz nie mając wymaganego zezwolenia, nabył od nie znanych mu osób 7 sztuk monet jednodukatowych o łącznej wartości 8.211 zł, tj. popełnienie czynu określonego w art. 47 § 1 u.k.s. w związku z art. 58 k.k.Sąd Wojewódzki w Kaliszu wyrokiem z dnia 5 sierpnia 1977 r.: a) oskarżonego Eligiusza J. uznał za winnego czynu opisanego wyżej w pkt 1, przy czym przyjął, że żądał ponadto korzyści majątkowych od Franciszka J. w wysokości 3.000 zł, a łączna kwota żądanych korzyści majątkowych wyniosła 110.200 zł, i za to na podstawie art. 240 pkt 1 k.k. w związku z art. 58 k.k., a ponadto na podstawie art. 36 § 2 i 3 k.k. skazał go na karę 5 lat pozbawienia wolności i 90.000 zł grzywny (...); na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 orzekł wobec oskarżonego pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat w związku ze skazaniem za przestępstwo określone w art. 240 pkt 1 k.k.;b) oskarżonego Eligiusza J. uznał za winnego czynu opisanego wyżej w pkt 2 i za to na podstawie art. 47 § 1 u.k.s. skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny (...); na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 102) darował oskarżonemu Eligiuszowi J. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną za przestępstwo określone w art. 47 § 1 u.k.s. (...).Od powyższego wyroku rewizję wniósł jedynie obrońca oskarżonego Eligiusza J., wnosząc w jej konkluzji o:1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji,2) ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie wobec oskarżonego kary łagodniejszej,3) przekazanie na podstawie art. 344 § 1 i 2 k.p.k. sprawy sądowi pierwszej instancji z poleceniem zwrotu sprawy prokuratorowi w celu rozszerzenia postępowania na czyny osób nie pociągniętych do odpowiedzialności karnej, pozostające w ścisłym związku z czynami oskarżonego Eligiusza J.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja obrońcy oskarżonego nie jest zasadna, choć słusznie zwraca uwagę na nieprawidłowości wyliczenia przez sąd ogólnej sumy pobranych przez oskarżonego korzyści majątkowych wręczonych przez poszczególnych rolników.Ustosunkowując się negatywnie do wszystkich wymienionych poza tym zarzutów rewizyjnych, należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów mających uzasadniać uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji lub prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Wśród tych ostatnich zarzutów podstawowym okazał się - zresztą również niesłuszny - zarzut naruszenia przepisów art. 344 § 1 i 2 k.p.k. przez niepodjęcie (przez sąd pierwszej instancji) wszystkich stojących do dyspozycji sądu środków do wykrycia prawdy materialnej, w związku z czym naruszone zostały również art. 2 § 1 pkt 1 i 3 k.p.k., a w szczególności nieodesłanie sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego w celu rozszerzenia postępowania na czyny, o których mówili w swoich wyjaśnieniach i zeznaniach oskarżony Eligiusz J. i świadkowie.Za niesłusznością powyższego zarzutu, przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, przemawiają następujące zasadnicze powody:Jeżeli się zważy, że już w toku postępowania przygotowawczego ujawniła się możliwość rozszerzenia tego postępowania także na czyn (lub czyny) Eligiusza J., że tego rodzaju ewentualność, wynikająca wówczas przede wszystkim z wyjaśnień oskarżonego Eligiusza J., była przez organy prowadzące postępowanie przygotowawcze sprawdzania, nie znajdując jednak wyrazu nawet w ewentualnym postanowieniu o przedstawieniu tej osobie zarzutu popełnienia określonego przestępstwa, to stwierdzić w związku z tym należy, iż w sprawie niniejszej nie zachodziły warunki do odsyłania sprawy przez sąd do postępowania przygotowawczego na podstawie art. 344 § 2 k.p.k. Nie wchodziło więc w grę ujawnienie się dopiero na rozprawie głównej celowości i zasadności rozszerzenia postępowania na czyny innych osób poza objętymi aktem oskarżenia. Nie chodzi tu też o sytuację, że organy postępowania przygotowawczego nie podejmowały w ogóle ustaleń co do ewentualności pociągnięcia innej osoby (a konkretnie Edwarda J.) do odpowiedzialności karnej, na swój sposób "wspólnej" z oskarżonym Eligiuszem J. Nadmienić tu ponadto należało, że całkowite odwołanie pierwotnych pomówień Edwarda J. przez oskarżonego Eligiusza J. jak i brak innych zdecydowanych dowodów, mogących wskazywać na winę Edwarda J. jako współdziałającego z oskarżonym w popełnieniu przez niego wszystkich przestępstw, mogło nie bez podstaw przesądzić o odstąpieniu nawet od oficjalnego przedstawienia zarzutów Edwardowi J. W tych zaś warunkach, gdy - mimo podejmowanych jeszcze przez sąd na rozprawie głównej czynności w tym zakresie (pytanie oskarżonego co do okoliczności ewentualnego udziału w jego przestępstwie jakiejkolwiek innej jeszcze osoby) - oskarżony Eligiusz J. odmówił składania wyjaśnień, a przed tym zaś wyjaśnił, że zarzucanego mu przestępstwa dokonywał sam, bez niczyjego udziału, trudno podzielić zarzut rewizji, iż Sąd Wojewódzki z obrazą art. 344 § 1 i 2 k.p.k. nie przekazał sprawy do postępowania przygotowawczego, zwłaszcza gdy ponadto uwzględni się, że na podstawie powyższych przepisów sądowi nie przysługująe prawo zobowiązywania prokuratora do rozszerzenia aktu oskarżenia nawet przeciwko osobom, co do których - według wstępnej oceny sądu - mogłyby wchodzić w rachubę określone podejrzenia. Ponadto o tym, że w postępowaniu Sądu Wojewódzkiego nie można dopatrywać się naruszenia art. 344 § 1 i 2 k.p.k., świadczy i ta okoliczność, że nawet ewentualne rozszerzenie postępowania, przy braku pewności, że mogłoby to doprowadzić do wniesienia innego aktu oskarżenia, nie może - na tle materiału dowodowego dotyczącego zarzucanych i przypisanych oskarżonemu Eligiuszowi J. czynów - uchodzić za niezbędne i celowe dla zapewnienia prawidłowego wyrokowania w sprawie Eligiusza J. Ani bowiem sam oskarżony Eligiusz J., ani współoskarżeni w jego sprawie - którzy wręczali mu łapówki - nie wymieniali osoby Edwarda J. jako ewentualnego uczestnika ich przestępstw. Słowem, ewentualne współuczestnictwo innych osób w innych przestępstwach niż objęte aktem oskarżenia nie mogłoby mieć żadnego istotnego znaczenia dla oceny odpowiedzialności oskarżonego Eligiusza J. za zarzucone mu aktem oskarżenia i przypisane mu czyny.Uogólniając te wywody, stwierdzić należy, że zwrot sprawy na podstawie art. 344 § 2 k.p.k. do postępowania przygotowawczego nastąpić może w celu rozszerzenia postępowania na inne osoby tylko wtedy, gdy prawidłowość rozstrzygnięcia w sprawie osób, których dotyczy akt oskarżenia, uzależnione jest od ustalenia także odpowiedzialności innych osób i wymaga wspólnego rozstrzygnięcia.Mając to wszystko na względzie, podnieść należy, że niczego w powyższym zakresie nie zmienia dołączone do rewizji obrońcy oświadczenie oskarżonego na piśmie z dnia 21 września 1977 r. (sporządzone więc na miesiąc po wydaniu wyroku), w którym tłumaczy on odwołanie pierwotnych pomówień obciążających osobę Edwarda J. i w którym dodaje, że właśnie pierwotne pomówienia odpowiadają prawdzie. Oświadczenie to może, a nawet powinno zainteresować organy powołane do ścigania; nie może jednak uzasadniać w obecnym stadium postępowania i przy uwzględnieniu podstaw faktycznych rozstrzygnięcia sprawy w ramach aktu oskarżenia dotyczącego w szczególności oskarżonego Edwarda J. ani zwrotu spraw do postępowania przygotowawczego, ani nawet celowości przeprowadzenia przez Sąd Najwyższy zawnioskowanego w rewizji dowodu z dodatkowego przesłuchania oskarżonego Eligiusza J. co do okoliczności przyczyn odwołania wyjaśnień złożonych w trakcie śledztwa (..).