III PR 18/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S.N. Z. Opuszyński.Sędziowie SN: J. Szczerski (spr.), W. Glabisz.Protokolant: H. Kalinowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 1965 r. sprawy z powództwa Janiny C. przeciwko Skarbowi Państwa - Domowi Kultury w S. o dopuszczenie do pracy i zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 14 lipca 1964 r. sygn. akt II Cr. 725/64uchyla zaskarżony wyrok wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 6 stycznia 1964 roku i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Szczecinie.Uzasadnienie faktycznePowódka zatrudniona była przez pozwanego w charakterze pracownicy umysłowej na podstawie pisemnej umowy o pracę z dnia 1 września 1958 roku. Pismo pozwanego z dnia 31 lipca 1963 r. o wypowiedzeniu umowy o pracę ze skutkiem na 1 listopada 1963 roku doręczone zostało powódce dnia 16 sierpnia 1963 r., tj. w okresie jej niezdolności do pracy z powodu choroby. Po wyzdrowieniu powódki i przystąpieniu do pracy dyrektor pozwanego Domu Kultury w rozmowie z powódką dnia 31 sierpnia 1963 r. oświadczył, że wypowiedzenie umowy pozostaje aktualne, z tym że koniec kresu wypowiedzenia przesunięty zostaje na dzień 1 grudnia 1963 r.Przytoczone wyżej okoliczności są niesporne.Nie ma natomiast zgodności między stronami co do pozostałych okoliczności sprawy. Powódka - jak wynika z protokółu przesłuchania stron - nie oświadczyła się na zeznanie pozwanego, że w dniu 31 sierpnia 1963 roku potwierdziła na kopii wypowiedzenia otrzymanie pisma wypowiadającego umowę o pracę. Pozwany zeznał także, że powódka, potwierdzając odbiór wypowiedzenia w dniu 31 sierpnia, wpisała datę 16 sierpnia 1963 r. jako datę pierwszego przyjęcia pisma do wiadomości i o tej niezgodności uprzedziła dyrektora.Sąd Powiatowy oddalił żądanie dopuszczenia powódki do pracy (sformułowane mylnie jako żądanie przywrócenia do pracy) i o wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy. Sąd ten uznał wprawdzie za nieważne wypowiedzenie powódce umowy o pracę w okresie jej choroby, ustalił jednak, że dnia 31 sierpnia 1963 r. nastąpiło ponowne ustne wypowiedzenie umowy w toku rozmowy stron, która "usankcjonowała skutecznie wypowiedzenie na dzień 30 listopada 1963 roku".Sąd Wojewódzki oddalił rewizję powódki i w uzasadnieniu wyroku wskazał, że nowe wypowiedzenie dokonane z końcem sierpnia 1963 r. jest skuteczne. Ważność ustnego wypowiedzenia nie może być kwestionowana, ponieważ nie ma ogólnie obowiązującego przepisu prawa, zabraniającego wypowiadania umowy o pracę w formie ustnej.Prokurator Generalny PRL zaskarżył rewizją nadzwyczajną prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego, zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 241 oraz 326 k.p.c. z 1932 r., art. 44 i 64 przepisów ogólnych prawa cywilnego z 1950 roku (p.o.p.c.) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rewizja wniesiona na skutek podania i w interesie powódki zawiera wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za usprawiedliwioną.Pierwsze wypowiedzenie umowy o pracę, dokonane w okresie choroby powódki, było nieważne jako sprzeczne z prawem, w szczególności z art. 17 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 roku (Dz. U. Nr 2, poz. 11).Z załączonych akt osobowych powódki wynika, że umowa o pracę z 1 września 1958 roku zawiera zastrzeżenie, że jej wypowiedzenie powinno nastąpić na piśmie. W tej sytuacji wzmianka Sądu Wojewódzkiego, że umowa o pracę może być wypowiedziana w dowolnej formie (wobec braku ogólnego przepisu przewidującego formę pisemną) jest w rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowa. Według art. 64 p.o.p.c. niezachowanie zastrzeżonej w umowie określonej formy czynności prawnej pociąga za sobą nieważność tej czynności. Wymaga zatem ustalenia i wyjaśnienia kwestia, czy pozwany zachował pisemną formę wypowiedzenia umowy w dniu 16 sierpnia 1963 r.W motywach wyroku Sądu Wojewódzkiego znajduje się twierdzenie, że "strona pozwana posłużyła się starym pismem o wypowiedzeniu jako blankietem, wypełniając je nową treścią w zakresie daty i okresu wypowiedzenia oraz daty doręczenia". Mimo to zebrany w sprawie materiał i poczynione ustalenia nie dają dostatecznej podstawy do wniosku, że powtórne wypowiedzenie dokonane zostało na piśmie. W aktach bowiem sprawy znajdują się dwa dokumenty. Pierwszym jest oryginał pisma z dnia 31 lipca 1963 r. o wypowiedzeniu umowy na dzień 1 listopada 1963 roku. Drugi dokument jest maszynową kopią tego wypowiedzenia z poprawkami i adnotacjami poczynionymi pismem ręcznym.Poprawki polegają na wpisaniu daty 31 sierpnia 1963 roku i oznaczeniu dnia 1 grudnia 1963 r. jako daty rozwiązania umowy wskutek wypowiedzenia. Pokwitowanie powódki przez napisanie słowa "otrzymałam" zaopatrzone jest datą "16 VIII 1963 r.". Ponadto na kopii widnieje też zaopatrzona nieczytelnym podpisem adnotacja, że dokument wręczono w dniu 31 sierpnia 1963 r.Powódka zeznała, że po przystąpieniu do pracy dnia 22 sierpnia 1963 r. nie otrzymała żadnego pisma o wypowiedzeniu. Z zeznań dyrektora Domu Kultury, słuchanego w charakterze strony pozwanej, zdaje się wynikać, że powódka w dniu 31 sierpnia potwierdziła odbiór wypowiedzenia na kopii pozwanego. Wymaga więc rozważenia i ustalenia okoliczność, czy w istocie powódce dnia 31 sierpnia 1963 roku doręczono dokument zawierający oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. Ocena niepokrywających się ze sobą zeznań stron oraz ocena dokumentu będzie zadaniem Sądu Powiatowego. Przy ocenie zebranego materiału nie można oczywiście pominąć faktu, że dokument stawiany przeciwko powódce zawiera jednak jej potwierdzenie tylko co do daty 16 sierpnia 1963 r. Niezrozumiały ponadto wydaje się fakt, że dyrektor strony pozwanej - wedle jego zeznań - zgodził się na umieszczenie daty sprzecznej z prawdą.Ustalenie powyższych okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Zgodzić się należy z tezą wyrażoną w rewizji nadzwyczajnej, że oświadczenie woli składane na piśmie wymaga doręczenia pisma osobie, do której oświadczenie jest skierowane. Oświadczenie pisemne uważa się zatem za złożone w tej formie, gdy pismo doszło do osoby zainteresowanej. Okazanie pisma jest niewystarczające. Intencją bowiem art. 63 i 64 p.o.p.c. było w szczególności także zapewnienie stronie możności dysponowania dokumentami zawierającym treść czynności prawnej.W celu pełniejszego uzasadnienia powyższej tezy trzeba by jeszcze uzupełnić argumentację powołaniem się na art. 65 p.o.p.c. Według zdania drugiego tego przepisu do zawarcia umowy wystarcza wymiana pism, z których każde obejmuje treść oświadczenia woli jednej strony i jest przez nią podpisane. Analogicznie do zachowania pisemnej formy przewidzianej dla jednostronnej czynności prawnej wymagać należy doręczenia pisma adresatowi tej czynności. Całość treści art. 65 p.o.p.c. wymienia wymagania minimalne dla zachowania pisemnej formy czynności prawnej. Minimum przewidziane w zdaniu pierwszym art. 65 p.o.p.c. zezwala na złożenie tylko własnoręcznego podpisu na dokumencie, który może być sporządzony pismem mechanicznym, przygotowany przez inną osobę itp. Wreszcie podniesiona w rewizji nadzwyczajnej możność dysponowania dokumentem jest istotna z punktu widzenia przepisów procesowych.Zasada, że do zachowania pisemnej formy jednostronnej czynności prawnej konieczne jest doręczenie dokumentu obejmującego treść oświadczenia woli, zachowuje aktualność także według stanu prawnego obowiązującego od chwili wejścia w życie Kodeksu cywilnego. Wniosek ten wynika w szczególności z art. 78 k.c. i innych przepisów dotyczących formy czynności prawnych i składania oświadczenia woli.Konieczność należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego i do przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1, 417 § 1 i 423 § 1 i art. XVI § 2 przep. wprow. k.p.c. z 1964 r.). W razie stwierdzenia nieważności wypowiedzenia umowy o pracę w dniu 31 sierpnia 1963 r. zajdzie też konieczność ustalenia okoliczności decydujących o tym, czy i jakie wynagrodzenie przysługuje powódce za czas pozostawania bez pracy (art. 455 k.z.).Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu 6-miesięcznego od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku. Zaskarżone orzeczenie narusza bowiem interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, skoro przez brak należytego wyjaśnienia sprawy prowadzić może do pozbawienia pracownika prawa do zatrudnienia w dotychczasowym zakładzie pracy i do pozbawienia wynagrodzenia za pracę, stanowiącego podstawowe źródło utrzymania.