III PR 56/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch" w Łodzi przeciwko Czesławowi O. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 15 lutego 1961 r. uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanego kwotę wyższą niż 63.598,84 zł i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwem z dnia 22 grudnia 1960 r. Przedsiębiorstwo Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch" w Łodzi domagało się zasądzenia od pozwanego Czesława O. kwoty 80.839,74 zł tytułem odszkodowania za powstałe w okresie od dnia 16 kwietnia 1959 r. do dnia 19 kwietnia 1960 r. niedobory w magazynie powodowego Przedsiębiorstwa - Delegatury w Rawie Mazowieckiej, w której materialnie odpowiedzialnym magazynierem był pozwany. Według twierdzeń pozwu "pozwany wystawiał fikcyjne specyfikacje, jak z dnia 29.I.1960 r. na sumę 2.081 zł i z dnia 28.X.1959 r. na sumę 13.630 zł i operując nimi sztucznie zmniejszał stan magazynu, aby ukrywać w ten sposób rzeczywiste braki w magazynie "i że za powyższe machinacje pozwany został wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi w sprawie nr IV K 206/60 ukarany na karę 2 lat więzienia".Ponieważ pozwany pomimo prawidłowego wezwania na rozprawę nie stawił się i żadnych zarzutów nie zgłosił, Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem zaocznym z dnia 15 lutego 1961 r., sygn. C 712/60 uwzględnił powództwo.Pozwany nie złożył sprzeciwu, wskutek czego wyrok zaoczny Sądu Wojewódzkiego uprawomocnił się.Wyrok ten w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 63.598,84 zł został zaskarżony rewizją nadzwyczajną przez Prokuratora Generalnego PRL, który zarzuciwszy, iż zaskarżona część orzeczenia zapadła z obrazą przepisu art. 345 k.p.c. oraz z naruszeniem interesu Państwa Ludowego, wniósł o uchylenie w tym zakresie prawomocnego wyroku zaocznego i przekazanie sprawy w tej części Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest usprawiedliwiona.W myśl art. 345 k.p.c. w razie niestawiennictwa pozwanego należycie powiadomionego o terminie rozprawy i niedokonania przezeń czynności przewidzianych w art. 346 § 1 k.p.c. Sąd obowiązany jest wydać wyrok zaoczny. Przyjmuje się przy tym, za prawdziwe okoliczności faktyczne przytoczone w pozwie, o ile nie są sprzeczne z dowodami, znajdującymi się w aktach sprawy oraz nie budzą uzasadnionych wątpliwości co do ich zgodności z istotnym stanem rzeczy (§ 2 art. 345 k.p.c.). Mimo tedy bezczynności pozwanego Sąd ma obowiązek krytycznego ustosunkowania się do twierdzeń pozwu z punktu widzenia ewentualnej ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Automatyczność oparcia się na fikcji przyznania nigdy nie powinna mieć miejsca, a już zwłaszcza wtedy, gdy wiadomo jest, że pozwany znajduje się w warunkach utrudniających mu obronę, np. z powodu pobytu w więzieniu czy w szpitalu.Załączona do pozwu dokumentacja w postaci szeregu odpisów zestawień zbiorczych spisów z natury, cząstkowych protokołów komisji inwentaryzacyjnych, protokołów niedoborów i nadwyżek oraz wyciągów z rozliczenia magazynu nie dają możności zorientowania się nawet co do tego, jak przedstawiają się rachunkowo poszczególne składniki rozliczenia, z którego wynika - według twierdzeń powoda - istnienie niedoboru magazynowego o wartości 80.839,74 zł. Z relacji zamieszczonej w pozwie wynikało, że pozwany w związku z powstałym mankiem miał sprawę karną, w której został skazany. W okresie postępowania przed Sądem I instancji w niniejszym procesie cywilnym przebywał on w więzieniu.Przy zbiegu tych okoliczności wyłoniła się konieczność dokonania wglądu w akta sprawy karnej zarówno w celu uzyskania informacji o rzeczywistej wysokości manka i o treści sentencji wyroku Sądu Karnego, jak i powzięcia wiadomości, czy i jaką obronę podjął oskarżony.Odczytanie prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 13 września 1960 r., sygn. akt IV K 206/60 unaocznia, że: po pierwsze - brak towarowy w prowadzonym przez Czesława O. magazynie wyliczony został na sumę 77.228,84 zł (a nie na 80.839,74 zł) i po wtóre, że - w uznaniu Sądu Karnego - wynosi on w rzeczywistości jeszcze mniej, tzn. 63.598,84 zł, bowiem w świetle zeznań świadka Wandy S. - fakturzystki i w związku z obciążeniem w raporcie sklepowym Stefana N. wartością towarów objętych rachunkiem z dnia 28 października 1959 r. w kwocie 13.630 zł wypada przyjąć, iż towar podany w rachunku został z magazynu wydany odbiorcy.Bez wyjaśnienia i rozważenia nasuwających się na tym tle wątpliwości Sąd Wojewódzki nie był władny obciążyć pozwanego zaocznie obowiązkiem zapłaty kwoty większej niż 63.598,84 zł (77.228,84 zł - 13.630 zł). W części zatem zaskarżonej wydanie wyroku zaocznego nastąpiło z pogwałceniem art. 345 § 2 k.p.c. Wyrok ten w części omawianej narusza zarazem interes Państwa Ludowego przez obciążenie pracownika bez dostatecznie wykazanej podstawy faktycznej i prawnej obowiązkiem zapłaty znacznej kwoty pieniężnej.Z tych zasad i na podstawie art. 384 k.p.c. w związku z art. 398 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.