III PRN 111/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ryszarda S. przeciwko Stoczni w G. o umorzenie egzekucji na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 11 maja 1972 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił rewizję pozwanej Stoczni od wyroku Sądu Powiatowego w Lubinie z dnia 3 lutego 1972 r.Uzasadnienie faktycznePowód Ryszard S. wniósł w dniu 13 sierpnia 1971 r. przeciwko Stoczni w G. pozew o umorzenie egzekucji, wszczętej przez Komornika Sądu Powiatowego w Lubinie wezwaniem z dnia 9 sierpnia 1971 r., skierowanym do Zakładów Górniczych "L.", do ściągnięcia z wynagrodzenia powoda na rzecz pozwanej Stoczni kwoty 6.986,60 zł.W uzasadnieniu żądania powód wskazał, że wyrok zaoczny Sądu Powiatowego w Gdańsku w sprawie sygn. C 1928/58, zasądzający egzekwowane należności, zapadł w dniu 26 czerwca 1958 r., a egzekucja została wszczęta dopiero w dniu 29 maja 1969 r. przez Komornika Sądu Powiatowego w Jaworze.Pozwana Stocznia zarzuciła, że wyrokowi z dnia 26 czerwca 1958 r. klauzula wykonalności została nadana w dniu 30 listopada 1967 r. i czynność ta przerwała przedawnienie z mocy art. 125 § 1 k.c.Sąd Powiatowy w Lubinie wyrokiem z dnia 3 lutego 1972 r. pozbawił wymieniony tytuł wykonawczy klauzuli wykonalności i przyznał na rzecz powoda 805 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Powiatowy ustalił, że wspomnianym wyrokiem zaocznym zasądzono od Ryszarda S. na rzecz Stoczni w G. kwotę 3.400 zł z 8% od dnia 30 maja 1958 r. oraz 248 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wyrok doręczono dłużnikowi w dniu 29 lipca 1958 r. W dniu 14 listopada 1967 r. Stocznia wystąpiła o nadanie klauzuli wykonalności, którą wydano w dniu 30 listopada 1967 r. Stocznia zaś złożyła wniosek egzekucyjny u Komornika Sądu Powiatowego w Jaworze dopiero w dniu 12 grudnia 1969 r., chociaż mogła już w dniu 5 sierpnia 1958 r. wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi zaocznemu. Z tych przyczyn Sąd Powiatowy wyraził pogląd, że wierzytelność Stoczni uległa z dniem 5 sierpnia 1968 r. przedawnieniu z mocy art. 125 § 1 k.c.Na skutek rewizji pozwanej Stoczni Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 11 maja 1972 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego i powództwo oddalił, nie obciążając powoda kosztami. Sąd Wojewódzki, powołując się na art. 123 § 1 k.c., uznał, że zgłoszenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności zmierzało do zaspokojenia roszczenia i przerwało bieg przedawnienia.Dnia 9 grudnia 1972 r. Prokurator Generalny PRL złożył w Sądzie Najwyższym rewizję nadzwyczajną, w której stwierdził, że wyżej wskazany wyrok Sądu Wojewódzkiego rażąco narusza art. 125 § 1 k.c. i podlega uchyleniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności nie przerywa biegu przedawnienia. Dziesięcioletni bowiem okres przedawnienia liczyć należy od uprawomocnienia się wyroku, a nie od daty nadania wyrokowi klauzuli wykonalności. Tytuł zaś wykonawczy tylko uprawnia do egzekucji, ale do jej prowadzenia potrzebny jest wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji.Pod rządem art. 279 pkt 2 kodeksu zobowiązań złożenie wniosku o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności przerywało - z mocy wyraźnego brzmienia wymienionego przepisu - bieg przedawnienia. Przepis ten pochodził z okresu międzywojennego, w którym obowiązywały znacznie dłuższe terminy przedawnienia, dostosowane do odmiennych stosunków ekonomiczno-społecznych. Wymieniony przepis utracił moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie przepisów ogólnych prawa cywilnego, a zawarta w nim dyspozycja stała się nieaktualna także pod rządem art. 123 kodeksu cywilnego, który stanowi, że bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozstrzygania sporów, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.W niniejszej sprawie, ze względu na egzekwowanie kwot już zasądzonych, może chodzić jedynie o zaspokojenie roszczenia stwierdzonego wyrokiem.Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi jest wprawdzie konieczny do wszczęcia egzekucji, nie zmierza jednak bezpośrednio do zaspokojenia roszczenia. Wniosek rozpoznawany jest na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron. Nadając zaś klauzulę wykonalności, sąd stwierdza jedynie deklaratywnie, że tytuł egzekucyjny stanowi podstawę do egzekucji. Wierzyciel jednak może zaniechać egzekwowania należności stwierdzonej takim tytułem, rezygnując - przejściowo albo trwale - z podjęcia kroków niezbędnych do jej zaspokojenia. Z mocy zaś art. 125 k.c. należność stwierdzona prawomocnym wyrokiem przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia tego rodzaju roszczeń był krótszy. Przepis ten nie określa odmiennie początkowego terminu biegu przedawnienia, które rozpoczyna się zatem od daty uprawomocnienia się wyroku. Gdyby bowiem termin ten biegł od daty nadania klauzuli wykonalności albo od daty złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, redakcja przepisu byłaby niewątpliwie inna.Przedawnienie roszczeń służy pewności obrotu. Nierealizowanie uprawnień wierzyciela przez okres ponad jedenastu lat od chwili uprawomocnienia się wyroku może usprawiedliwiać przekonanie, że dług już nie istnieje, i zwalniać od troski o jego zaspokojenie.W niniejszej sprawie chodzi o egzekucję należności powstałej przed kilkunastu laty i stanowiącej - ze względu na narosłe odsetki - wyjątkowo uciążliwe obciążenie budżetu pracownika. Zaskarżony wyrok więc narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej związany z ochroną prawną zarobków pracowniczych, co przemawia za uwzględnieniem rewizji nadzwyczajnej mimo wniesienia jej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku (art. 417, 421 § 2 i art. 422 § 1 k.p.c.). Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i oddalił rewizję pozwanej Stoczni od wyroku Sądu Powiatowego w Lubinie z dnia 3 lutego 1972 r., gdyż wyrok ten odpowiada prawu (art. 387 i 422 § 1 k.p.c.). Zarzuty zaś pozwanej Stoczni, podniesione w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, co do braku podstaw do zastosowania art. 5 k.c. na rzecz powoda - są bezprzedmiotowe. Ani bowiem Sąd Powiatowy, ani Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej nie powołali się na wymieniony przepis. Wyrok zaś Sądu Powiatowego znajduje uzasadnienie w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. bez potrzeby opierania go na klauzuli generalnej wyrażonej w art. 5 k.c.