III PRN 12/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny P. przeciwko Rzemieślniczej Spółdzielni Elektryków Zaopatrzenia i Zbytu w W. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 28 sierpnia 1967 r.,uchylił powyższy wyrok i wyrok Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 19 stycznia 1967 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wymienionemu Sądowi.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia od pozwanej Spółdzielni początkowo 4.500 zł tytułem reszty udziału w czystej nadwyżce bilansowej za rok 1963, a po rozszerzeniu powództwa - dodatkowo 7.500 zł tytułem wynagrodzenia za okres 3 miesięcy w związku z "nieformalnym" wypowiedzeniem jej umowy o pracę przez jednego członka zarządu pozwanej Spółdzielni.Sąd Powiatowy dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 19.I.1967 r. powództwo oddalił, obciążając powódkę kosztami procesu. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 29.VIII.1967 r. rewizję powódki oddalił.Sądy obu instancji stanęły na stanowisku ważności dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę, opierając się w tej mierze na dokumencie pełnomocnictwa.Minister Sprawiedliwości wniósł w dniu 28.II.1968 r. - na skutek podania powódki - rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego zarzucając, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 3 § 2 i art. 393 § 1 k.p.c. oraz art. 34 § 1 pkt 5 i art. 48 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. w związku z § 24 i 46 statutu Spółdzielni z dnia 24 maja 1962 r.W rewizji nadzwyczajnej podano, że Sądy niższych instancji nie wyjaśniły, czy zarząd pozwanej Spółdzielni podjął uchwałę o upoważnieniu prezesa zarządu do "jednoosobowego" załatwienia spraw w zakresie przyjmowania i zwalniania pracowników. Mianowicie zgodnie z § 46 statutu Spółdzielni z dnia 24.V.1962 r. i art. 48 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17.II.1961 r. zarząd Spółdzielni może ustanowić pełnomocnika do dokonywania określonych czynności tylko w drodze uchwały zarządu. Zarząd pozwanej Spółdzielni składał się w tym okresie z 5 członków (§ 46 statutu). W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających podjęcie przez zarząd tego rodzaju uchwały. Podpisanie dokumentu pełnomocnictwa przez dwóch członków zarządu nie wykazuje uprzedniego podjęcia uchwały przez zarząd pozwanej Spółdzielni. Okoliczność ta była sporna i nie została wyjaśniona w obu instancjach. Gdyby zaś okazało się, że zarząd nie podjął uchwały upoważniającej prezesa zarządu do jednoosobowego podejmowania decyzji co do zawierania i rozwiązywania umów o pracę, to wówczas wypowiedzenie powódce umowy o pracę byłoby nieważne. Ponadto w rewizji nadzwyczajnej powołano się na sprzeczność zachodzącą między postanowieniem art. 34 § 1 pkt 5 ustawy o spółdzielniach i ich związkach i postanowieniem § 24 statutu Spółdzielni a poglądem Sądów obu instancji, że pozbawienie powódki udziału w części czystej nadwyżki bilansowej za rok 1963 przez radę i zarząd spółdzielni było prawnie skuteczne. Tylko walne zgromadzenie ustala zasady podziału czystej nadwyżki bilansowej między członków spółdzielni i tylko ono mogło pozbawić całkowicie lub częściowo niektórych członków spółdzielni udziału w czystej nadwyżce bilansowej. Uchwała walnego zgromadzenia z dnia 28.IV.1964 r. o podziale nadwyżki za rok 1963 nie przewidziała zróżnicowania uprawnień członków spółdzielni w podziale tej nadwyżki i nie zawierała upoważnienia dla innych organów spółdzielni do arbitralnego dokonania tego podziału, była ona zgodna z wytycznymi zawartymi w uchwale jednostki nadrzędnej nr 24 z dnia 4.II.1964 r. Częściowa ich zmiana została dokonana uchwałą nr 106 Zarządu Centralnego Związku Rzem. Spółdz. Zaop. i Zb. po podjęciu wspomnianej uchwały przez walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni, nie mogła więc mieć wpływu na jej ważność. Z tego względu w rewizji nadzwyczajnej wyrażono pogląd, że pozbawienie powódki udziału w czystej nadwyżce za rok 1963, dokonane przez radę Spółdzielni, było prawnie bezskuteczne, jako wykraczające poza uprawnienia udzielone radzie i zarządowi w tym zakresie przez walne zgromadzenie w dniu 28.IV.1964 r.Z przytoczonych przyczyn Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonych wyroków i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania, m.in. w celu wyjaśnienia, czy zarząd Spółdzielni podjął uchwałę o upoważnienie prezesa tego zarządu do zawiązywania lub rozwiązywania umów o pracę w imieniu Spółdzielni oraz ile powódka zarabiała w 1963 r. i ile należy się jej od Spółdzielni tytułem udziału w czystej nadwyżce bilansowej za 1963 r.Pozwana Spółdzielnia w piśmie z dnia 26.IV.1968 r. wniosła o oddalenie rewizji nadzwyczajnej, gdyż zarząd Spółdzielni przed udzieleniem prezesowi zarządu cyt. pełnomocnictwa do samodzielnego podejmowania decyzji w sprawach personalnych (obejmujących także zawieranie i rozwiązywanie umów o prace) podjął w tymże dniu 4.IV.1964 r. z udziałem wszystkich aktualnych członków zarządu uchwałę o udzieleniu takiego upoważnienia na posiedzeniu roboczym z takich zaś posiedzeń nie spisuje się protokołów. Sprawę tę wszechstronnie wyjaśnił Prokurator Powiatowy dla Dzielnicy Warszawa-Wola w postanowieniu z dnia 22.X.1966 r. o umorzeniu postępowania karnego w tym zakresie.Prócz tego pozwana Spółdzielnia zarzuciła, że powódka otrzymała należny jej udział w podziale czystej nadwyżki za 1963 r. w sumie 836 zł i że nie ma ona roszczenia o uczestniczenie w podziale pozostałej części nadwyżki, której zrzekli się członkowie-rzemieślnicy i co do podziału której powódka nie zaskarżyła ani uchwały walnego zgromadzenia, ani też uchwały zarządu i rady z dnia 5.VI.1964 r. ani wreszcie uchwały walnego zgromadzenia z dnia 19.V.1965 r. zatwierdzającej ten podział. Powódka utraciła więc - wskutek niewyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 30 ustawy o spółdzielniach i ich związkach) - możliwość sądowego dochodzenia udziału w tej części nadwyżki bilansowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną (art. 422 k.p.c.) z następujących przyczyn:Kwestia, czy zarząd pozwanej Spółdzielni podjął uchwałę o upoważnieniu swojego prezesa do "jednoosobowego" załatwienia spraw dotyczących rozwiązywania umów o pracę, nie została wyjaśniona przez Sądy niższych instancji, gdyż powódka zgłosiła w tym względzie dowód ze świadka Lucyny K. wskazując, dlaczego wcześniej nie mogła powołać tego dowodu, a Sąd Wojewódzki nie uzasadnił swej lakonicznej oceny, że mogła ten dowód powołać w I instancji. Nie zajął też Sąd Wojewódzki stanowiska co do oświadczenia powódki, że dopiero usunięcie z zarządu Spółdzielni prezesa H.B. umożliwiło uzyskanie od wskazanego wyżej świadka wiadomości, że owo pełnomocnictwo zostało przez B. sporządzone dopiero w czasie procesu. Dodać należy, że według odpisu pisma rady pozwanej Spółdzielni z dnia 8.VI.1967 r., skierowanego do Centralnego Związku Rzemieślniczych Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu - Delagatura w Warszawie - NS 021/11/67, "należałoby ponownie rozpatrzyć" skargi pracowników zwolnionych "w czasie urzędowania H.B." zwłaszcza zaś sprawę zwolnienia z pracy powódki (art. 368 pkt 6 k.p.c.).Zaskarżone wyroki nie mogą też ostać się co do oddalenia roszczeń powódki o udział w czystej nadwyżce, gdyż cyt. uchwała nr 106 - niezależnie od kwestii jej wstecznego stosowania - dopuszcza "podział zróżnicowany, określony wyraźnie przez walne zgromadzenie", które takiego określenia nie dokonało; przeciwnie, w uchwale z dnia 28.IV.1964 r. wskazało, że podział ma nastąpić według dwumiesięcznego wynagrodzenia za pracę, nie pozostawiając radzie i zarządowi dokonania podziału według ich swobodnego uznania.Odmienne stanowisko pozwanej Spółdzielni jest więc nieuzasadnione. Także jej zarzut niewyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego i "uprawomocnienia" się uchwały walnego zgromadzenia dotyczącej dokonanego podziału nadwyżki okazało się niesłuszne. Powódka bowiem - zgodnie z niewadliwymi ustaleniami zawartymi w zaskarżonym wyroku Sądu Powiatowego - przed upływem terminu zaskarżenia decyzji o pozbawieniu jej udziału w nadwyżce objętej rezygnacją rzemieślników żądała na piśmie zmiany tej decyzji, w czym mieściło się dorozumiane jej zaskarżenie (art. 130 § 1 zdanie ostatnie k.p.c.), a podjęta już w toku zawisłości sporu uchwała walnego zgromadzenia z dnia 19.V.1965 r. nie ma wpływu na wynik procesu w świetle art. 192 k.p.c. bez względu na to, czy została osobno zaskarżona.Z tych przyczyn należało - w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej uchylić - zaskarżone wyroki i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach dotychczasowego postępowania, obejmującego także koszty postępowania z rewizji nadzwyczajnej (art. 108 § 2 i 422 k.p.c.).