III PRN 22/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: J. Knap, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, K. Dłużniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jadwigi N. przeciwko Przedsiębiorstwu Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich "Dalmor" w G. o ustalenie wypadku przy pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 23 grudnia 1976 r. uchylił zaskarżony wyrok i zmieniając orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej z dnia 9.IX.1976 r. ustalił, że śmierć Czesława N. w dniu 18.III.1976 r. nastąpiła wskutek wypadku przy pracy. Uzasadnienie faktyczneCzesław N. był pracownikiem pozwanego Przedsiębiorstwa zatrudnionym na stanowisku IV mechanika. W marcu 1976 r. w czasie rejsu połowowego na statku rybackim "T." zgłosił się on do lekarza okrętowego ze skargami na bóle klatki piersiowej i duszność. Lekarz rozpoznał chorobę wieńcową, zastosował leczenie farmakologiczne i udzielił Czesławowi N. kilkudniowego zwolnienia od pracy. Gdy kontrolne badanie nie wykazało pogorszenia stanu zdrowia, lekarz wydał zezwolenie na podjęcie pracy.W dniu 12.III.1976 r. nastąpiło pogorszenie stanu chorego rozpoznane najpierw jako niewydolność wieńcowa, później jako stan zagrażający zawałem mięśnia sercowego, a następnie (również 12.III.) jako zawał mięśnia sercowego. W tym czasie lekarz okrętowy stosował wobec chorego szereg zabiegów z zastrzykami dożylnymi i kroplówką włącznie.W dniu 17.III.1976 r. na wniosek lekarza kapitan statku podjął decyzję o zawinięciu statku do najbliższego portu w celu udzielenia Czesławowi N. pomocy szpitalnej. Jednakże wskutek znacznej odległości i sztormu podróż opóźniła się o około 8 godzin i trwała łącznie ponad 28 godzin. Statek przybył do portu (St. Johns) w dniu 18.III.1976 r. o godz. 14.20. Z portu karetką reanimacyjną niezwłocznie odwieziono Czesława N. do szpitala, skąd o godz. 15.10 nadeszła wiadomość o jego zgonie. W czasie podróży z łowiska do St. Johns sztorm uniemożliwiał lekarzowi aplikowanie choremu niezbędnych środków, zwłaszcza zaś zastrzyków dożylnych, kroplówki i tlenu.Zakładowa komisja powypadkowa w protokole z dnia 15.VI.1976 r. nie uznała wypadku Czesława N. za wypadek przy pracy, gdyż nie było to zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną. Przeciwko temu orzeczeniu opowiedział się zakładowy społeczny inspektor pracy będący członkiem komisji oraz inspektor pracy Z. G. Związku Zawodowego Marynarzy i Portowców uczestniczący w pracach komisji. Ich zdaniem, zawał mięśnia sercowego Czesława N. spowodowany był niemożnością zapewnienia mu odpowiedniej pomocy lekarskiej.Odwołanie wdowy po zmarłym, Jadwigi N., od ustaleń komisji powypadkowej zostało oddalone najpierw przez Zakładową Komisję Rozjemczą orzeczeniem z dnia 9.IX.1976 r., a następnie przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 23.XII.1976 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Okręgowy Sąd ustosunkował się do wydanej w sprawie opinii biegłych, według których zawał serca u Czesława N. wywołany był przyczynami wewnętrznymi, ale niemożność podawania mu zastrzyków dożylnych i kroplówek oraz właściwego unieruchomienia go, a także opóźnienie transportu do szpitala - stanowiły czynniki zewnętrzne, które w znacznym stopniu pogorszyły stan chorego i z dużym prawdopodobieństwem były przyczyną zgonu. Zdaniem Sądu, tylko ta część opinii biegłych zasługuje na aprobatę, w której przyjmują oni, iż zawał mięśnia sercowego wywołany był przyczynami wewnętrznymi. Dalsze natomiast ich wywody wiążą się nie z przyczynami choroby, ale z pogorszeniem stanu zdrowia, co pozostaje bez wpływu na uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy.Prokurator Generalny PRL wniósł w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wyroku Okręgowego Sądu oraz poprzedzającego go orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanym Przedsiębiorstwie i uznanie zgonu Czesława N. za wypadek przy pracy, zarzucając rażące naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stan faktyczny sprawy, a w szczególności przebieg choroby i śmierć Czesława N. wynika z drobiazgowo prowadzonego opisu choroby sporządzonego przez lekarza okrętowego.Na podstawie tej dokumentacji lekarskiej biegli lekarze powołani przez Okręgowy Sąd wydali opinię stwierdzającą, że zgon męża wnioskodawczyni nastąpił w dniu 18.III.1976 r. z powodu wstrząsu kardiogennego, stanowiącego powikłanie zawału mięśnia sercowego, i był poprzedzony kilkudniowymi objawami stenokardialnymi. Jednak według opinii biegłych mimo to, że zawał mięśnia sercowego wywołany był przyczynami wewnętrznymi i mógł także wystąpić na lądzie, warunki na morzu, silny sztorm uniemożliwiający podawanie zastrzyków dożylnych i kroplówki, niemożność właściwego unieruchomienia chorego, opóźnienie transportu chorego do szpitala spowodowane sztormem można w tej sytuacji uznać za istotne czynniki zewnętrzne, które w znacznym stopniu pogorszyły stan chorego i z dużym prawdopodobieństwem były przyczyną zgonu.W ocenie Okręgowego Sądu tylko ta część opinii biegłych zasługuje na aprobatę, w której przyjmują oni, że zawał mięśnia sercowego wywołany był przyczynami wewnętrznymi. Jednakże - zdaniem Okręgowego Sądu - brak jest jakichkolwiek faktów wskazujących na to, że zawał serca wywołany był przyczyną zewnętrzną, a ponadto nie stwierdzono nagłego zdarzenia, które by mogło wywołać stan chorobowy, a następnie zgon. Jeżeli więc zawał mięśnia sercowego wywołany został stanem chorobowym trwającym przez dłuższy okres, to zgodnie z art. 6 ust. 1 cyt. ustawy wypadkowej zgon Czesława N. nie może być uznany za wypadek przy pracy.Za wypadek przy pracy zgodnie z powołanym przepisem uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą.Słuszny jest wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że dla uznania zdarzenia za wypadek przy pracy przyczyna zewnętrzna nie musi być wyłączną przyczyną wypadku przy pracy. Jeżeli bowiem zdarzenie zewnętrzne przyspieszyło lub pogorszyło istniejący już stan samoistnej choroby, to skutki tego zdarzenia mogą być uznane za następstwa wypadku przy pracy, a całe zdarzenie za wypadek przy pracy, gdy odpowiadało ono jeszcze dalszym warunkom przewidzianym w omawianym przepisie.Ujawniona u Czesława N. w czasie rejsu statku choroba wieńcowa wraz z późniejszymi powikłaniami w postaci zawału mięśnia sercowego miała podłoże samoistne nie związane z warunkami pracy. W tym zakresie - jak trafnie podkreślono w rewizji nadzwyczajnej - ocena wszystkich organów orzekających w sprawie jest prawidłowa i jednoznaczna, jednakże późniejszy rozwój wydarzeń i jego następstwa w postaci śmierci Czesława N. nie były przez te organy rozważane bądź rozważanie tych okoliczności nie było pełne i wszechstronne.Okręgowy Sąd przyjął, że śmierć Czesława N. nie może być uznana za wypadek przy pracy, gdyż nie została ona wywołana przyczyną zewnętrzną i nie stwierdzono nagłego zdarzenia, które mogłoby wywołać stan choroby, a następnie zgon. Stanowisko to słusznie zostało zakwestionowane w rewizji nadzwyczajnej, w której wskazano, że objawy zawału wystąpiły u Czesława N. w dniu 17.III.1976 r., i w następnym już dniu nastąpił zgon, a doświadczenie uczy, iż szansa na uratowanie chorego - gdy zawał nie spowoduje natychmiastowego zejścia śmiertelnego - wzrasta w zależności od szybkości i rodzaju udzielonej pomocy lekarskiej. Gdyby więc Czesław N. w momencie zawału znajdował się na lądzie, to zapewnienie mu szybszej pomocy lekarskiej mogło go - zgodnie z opinią biegłych lekarzy - uchronić od śmierci.Jeśli niemożność zapewnienia przebywającemu na morzu członkowi załogi statku, u którego wystąpił zawał mięśnia sercowego, odpowiedniej - z powodu silnego sztormu - opieki lekarskiej, polegającej na właściwym unieruchomieniu, podawaniu zastrzyków dożylnych i kroplówek oraz opóźnieniu transportu chorego do szpitala, doprowadziła w konsekwencji do pogorszenia stanu zdrowia, a następnie do śmiertelnego zejścia, to zgon marynarza w powyższych okolicznościach może być uznany - zgodnie z dyspozycją art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - za wypadek przy pracy.Pogorszenie stanu zdrowia męża wnioskodawczyni, a następnie jego śmierć nastąpiły z dużym prawdopodobieństwem - jak wynika z opinii biegłych lekarzy - z przyczyn zewnętrznych związanych ze szczególnym charakterem pracy marynarzy przebywających na pełnym morzu w czasie silnego sztormu, co uzasadnia uznanie tych warunków, w jakich on się znalazł, za zdarzenie nagłe, któremu nie można było zapobiec.Jeżeli więc to nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną w postaci silnego sztormu uniemożliwiającego udzielenie choremu odpowiedniej pomocy lekarskiej i związane z warunkami pracy, doprowadziło z dużym prawdopodobieństwem do zgonu Czesława N., to spełnione zostały przesłanki do ustalenia, że jego śmierć we wskazanych okolicznościach nastąpiła wskutek wypadku przy pracy.Odmienne stanowisko zajęte przez Zakładową Komisję Rozjemczą, jak również przez Okręgowy Sąd, rażąco narusza art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, co uzasadnia z mocy art. 422 § 1 k.p.c. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmianę orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanym Przedsiębiorstwie w sposób określony w sentencji.