III PRN 6/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimiery N. i małoletniego Marka N. oraz Wojciecha N. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w W. o zapłatę 46.432 zł i rentę, na skutek rewizji Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 1974 r.uchylił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego w Wałbrzychu z dnia 12 grudnia 1973 r. i sprawę przekazał temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach dotychczasowego postępowania.Uzasadnienie faktycznePowodowie - żona i dzieci zmarłego w czasie pracy w pozwanej Kopalni górnika dochodzili w pozwie wniesionym do Sądu Powiatowego w Wałbrzychu odszkodowania w kwocie 25.000 zł i renty po 893 zł miesięcznie, twierdząc, że przyczyną jego śmierci były zaniedbania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Mąż powódki, a ojciec powodów Włodzimierz N. pracował u pozwanej jako pomoc dołowa. W dniu 3.XII.1970 r. pracował pod ziemią przy obsłudze przenośnika i w pewnym momencie poczuł bóle w okolicy klatki piersiowej. W związku z tymi dolegliwościami prosił pracowników pozwanej, by go wywieźli na powierzchnię. Pomocy mu jednak nie udzielono i Włodzimierz N. pozostał na swym stanowisku pracy, pomimo że w tym czasie nastąpił w Kopalni gwałtowny spadek ciśnienia. Po upływie godziny Włodzimierz N. nie mógł już stać o własnych siłach i wtedy wyniesiono go na powierzchnię, ale krótko potem nastąpił jego zgon. Jak stwierdzili lekarze, przyczyną jego śmierci była samoistna choroba - miażdżyca i jej powikłania.Według twierdzeń pozwu uchybieniem pozwanej było zatrudnienie na stanowisku górnika chorego na miażdżycę oraz niezorganizowanie ekipy do udzielania doraźnej pomocy w razie wypadku lub nagłego zachorowania, przewidzianej w górniczych przepisach bhp. W toku postępowania pełnomocnik powodów oświadczył, że powództwo opiera się na fakcie nieudzielenia przez Kopalnię Włodzimierzowi N. fachowej pomocy, co uzasadnia jej odpowiedzialność z art. 415 k.c.Sąd Powiatowy w Wałbrzychu wyrokiem z dnia 12.XII.1973 r. oddalił powództwo, gdyż śmierć Włodzimierza N. nie nastąpiła na skutek wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej. Nawet gdyby przyjąć, że pozwana Kopalnia nie dopełniła obowiązku w zakresie udzielenia pomocy choremu, to i tak - zdaniem tego sądu - zasądzeniu odszkodowania stoi na przeszkodzie art. 123 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5.II.1974 r. oddalił rewizję powodów i podzielił stanowisko Sądu I instancji, podkreślając, że śmierć Włodzimierza N. nastąpiła w związku z zatrudnieniem i dlatego w sprawie ma zastosowanie przepis art. 123 cyt. ustawy.Minister Sprawiedliwości wniósł od wyroku tego rewizję nadzwyczajną, opartą na zarzucie naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz rażącego naruszenia art. 415, 446 § 2 i 3 k.c. oraz art. 123 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Według stanowiska rewizji nadzwyczajnej art. 123 tej ustawy miałby tylko wtedy zastosowanie, gdyby ustalone zostało, że choroba Włodzimierza N. rzeczywiście rozwinęła się i doprowadziła do zgonu w związku z warunkami pracy u pozwanej. W tym jednak kierunku brak danych w materiale sprawy. Sąd Wojewódzki nie uwzględnił natomiast twierdzeń pozwu, że szkoda powstała z przyczyn nie związanych bezpośrednio z zatrudnieniem Włodzimierza N. w pozwanej Kopalni, lecz z tego powodu, że pozwana nie udzieliła mu pierwszej pomocy i w ten sposób przyczyniła się do jego zgonu. Gdyby te okoliczności polegały na prawdzie, powodowie mieliby podstawę do żądania odszkodowania w myśl przepisów prawa cywilnego i nie miałby zastosowania w sprawie przepis art. 123 ustawy o p.z.e. Oddalenie powództwa, a następnie rewizji powodów bez wyjaśnienia powyższych okoliczności pozostaje w rażącej sprzeczności ze społecznym poczuciem sprawiedliwości oraz godzi w interes PRL.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia powołanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa materialnego jest uzasadniony.Jak wynika z uzasadnienia wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 27.VI.1972 r. i co również ustalił Sąd Powiatowy w Wałbrzychu w wyroku oddalającym powództwo, śmierć Włodzimierza N. była następstwem miażdżycy tętnic wieńcowych serca - choroby samoistnej, natomiast inne czynniki, jak wysiłek przy pracy i spadek ciśnienia barograficznego odegrały rolę drugoplanową i nie mieszczą się w pojęciu bezpośredniego związku warunków pracy ze śmiercią denata. Z tego też względu Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił skargi Kazimiery N. i jej dzieci - powodów w niniejszej sprawie - na orzeczenie Dolnośląskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego w W., odmawiającego przyznania im odszkodowania przewidzianego w ustawie o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy. Już w świetle tego wyroku okazuje się, że między śmiercią Włodzimierza N. a zatrudnieniem jego w pozwanej Kopalni nie było związku w rozumieniu art. 123 ustawy o p.z.e., nie ma bowiem różnicy między warunkiem "związku z pracą" wypadku przy pracy w myśl art. 2 ust. 1 ustawy wypadkowej a warunkiem, by inwalidztwo "pozostawało w związku z zatrudnieniem", który to warunek zawiera art. 123 ust. 1 ustawy o p.z.e. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 8.VI.1971 r. III PZP 12/71 (OSNCP 1971, z. 11, poz. 189), pojęcie inwalidztwa pozostającego w związku z zatrudnieniem jest zbliżone do pojęcia inwalidztwa wskutek wypadku przy pracy w rozumieniu art. 2 ustawy wypadkowej (część III uchwały). W tejże uchwale stwierdzono następnie, że "związek z zatrudnieniem", o którym mowa w art. 123, ma charakter związku przyczynowego, jaki musi łączyć powstanie inwalidztwa z warunkami pracy w zakładzie zatrudniającym poszkodowanego. Analizując dalsze przepisy ustawy o p.z.e., uchwała dochodzi do wniosku, że ograniczenie z art. 123 ust. 1 praktycznie dotyczyć będzie pracowników, których inwalidztwo powstało wskutek chorób nie wymienionych w wykazie chorób zawodowych, o jakich mowa w art. 16 ust. 1 tej ustawy, pod warunkiem, że inwalidztwo powstało w związku z zatrudnieniem. W konkluzji (część VI) uchwała dopuszcza dochodzenie przez poszkodowanego naprawienia szkody na zasadach prawa cywilnego, gdy szkoda powstała z przyczyn nie związanych bezpośrednio z zatrudnieniem w zakładzie pracy, choćby sprawcą szkody był przypadkowo zakład zatrudniający poszkodowanego (...).Jak więc wynika z powyższych rozważań, w wypadku śmierci pracownika nie pozostającej w związku z warunkami pracy w zakładzie, w którym był on zatrudniony, członkowie rodziny pracownika mogą dochodzić od zakładu pracy odszkodowania na zasadach prawa cywilnego (art. 415 k.c.), przy czym podstawą odpowiedzialności może być naruszenie przez zakład ogólnego obowiązku udzielenia pomocy osobie zagrożonej na życiu lub zdrowiu, jeżeli przyczyniło się ono do śmierci pracownika, chociażby śmierć nastąpiła w czasie pełnienia pracy; w takiej sytuacji zakład pracy nie działa jako podmiot zatrudniający, w związku z czym ograniczenie z art. 123 ustawy o p.z.e. nie ma zastosowania.Skoro sądy orzekające w sprawie, wychodząc z odmiennych założeń, oddaliły roszczenie powodów bez wyjaśnienia prawdziwości ich twierdzeń, iż przyczyną śmierci Włodzimierza N. było nieudzielenie mu pierwszej pomocy w chwili, gdy poczuł się źle, należało w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej uchylić zaskarżone wyroki i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.). Rzeczą tego Sądu będzie wyjaśnić, czy pozwana Kopalnia dopuściła się istotnie wymienionych uchybień oraz czy stały się one przyczyną śmierci Włodzimierza N.