III PRN 62/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: A. Szczurzewski, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko Spółdzielni Pracy - Zbiornica Surowców Wtórnych w W. o wynagrodzenie za pracę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 30 stycznia 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 21 października 1972 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 15.933 zł tytułem należności za pracę w godzinach nadliczbowych.Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 21 października 1972 r. zasądził na jego rzecz od pozwanej Spółdzielni dochodzoną pozwem kwotę. Sąd ten ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej Spółdzielni od 1 stycznia 1962 r. w charakterze dozorcy przy pilnowaniu jej obiektów i pobierał wynagrodzenie według stawki 4,40 zł za godzinę.W umowie o pracę strony ustaliły rozkład pracy powoda w ten sposób, że w jednym miesiącu pracował on 12 godzin dziennie przez 6 dni w tygodniu, a w miesiącu następnym pracował 4 godziny dziennie oraz miał 24-godzinny dyżur w niedzielę i święta. Zryczałtowane wynagrodzenie powoda strony ustaliły na 1.452 zł miesięcznie i takie wynagrodzenie powód otrzymywał na podstawie kart pracy, które były wystawiane zgodnie z powyższym rozkładem jego pracy. W praktyce jednak rozkład pracy powoda był inny.W pozwanej Spółdzielni zachodziła konieczność pilnowania obiektów przez 16 godzin (od godz. 14 do godz. 6). W niedziele zaś i święta - przez całą dobę.Sąd Powiatowy ustalił następnie, że powód pracował za wiedzą pozwanej - na zmianę z drugim dozorcą - co drugi dzień przez 16 godzin, co drugą sobotę przez 18 godzin oraz co drugą niedzielę przez całą dobę.Według dalszych ustaleń Sądu Powiatowego pozwana wypłacała powodowi 100% dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych oraz 10% dodatku za pracę ponad 8 godzin na dobę, które to dodatki mieściły się w powyższym zryczałtowanym wynagrodzeniu. Powodowi należy się - zdaniem Sądu Powiatowego - dodatek 10% za pracę ponad 8 godzin na dobę przez 15 dni w miesiącu - w kwocie 1.108,80 zł, dodatek 50% za dwie godziny pracy ponad 12 godzin przez 13 dni roboczych w miesiącu - w kwocie 6.357,60 zł, dodatek 100% za pracę ponad 14 godzin w ciągu 13 dni w miesiącu i ponad 12 godzin przez dwie niedziele w miesiącu - w kwocie 8.467,20 zł.Na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 30 stycznia 1973 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego i powództwo w całości oddalił.Sąd ten wyraził pogląd, że powodowi nie przysługuje dochodzone wynagrodzenie, ponieważ nie pracował dłużej niż 72 godziny tygodniowo i nie dłużej niż 300 godzin miesięcznie, a taka praca osób zatrudnionych przy pilnowaniu nie może być uważana za pracę w godzinach nadliczbowych.Sąd Wojewódzki powołał się przy tym na twierdzenia powoda, który utrzymywał w toku procesu, że pracował co drugi dzień tylko przez 12 godzin na dobę (od godz. 16 do godz. 4) i przez 240 godzin miesięcznie, a więc miesięcznie znacznie mniej, niż wynosi norma czasu dozwolona dla pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu.Zdaniem tegoż Sądu, powodowi nie przysługuje także dodatkowe wynagrodzenie za pracę przez dwie niedziele w miesiącu, gdyż korzystał on z przerw w pracy w dni powszednie, a przy tym w każdym miesiącu jeden dzień wolny od pracy przypadał w niedzielę.Prokurator Generalny PRL zaskarżył powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 16 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu (jedn. tekst: Dz. U. z 1933 r. Nr 94, poz. 734 z późn. zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 26 stycznia 1922 r. w sprawie czasu pracy osób zatrudnionych przy pilnowaniu (Dz. U. Nr 18, poz. 148 z późn. zm.), art. 316 § 1, art. 385 § 1, art. 390 § 1 i art. 460 § 1 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wniósł on o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy i o przekazanie sprawy temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadniony jest zarzut Prokuratora Generalnego, zawarty w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę merytorycznie, rażąco naruszył art. 385 § 1 k.p.c. W myśl art. 385 § 1 k.p.c. sąd rewizyjny rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Jeżeli zaś dokonuje na podstawie zeznań świadków lub przesłuchania stron nowych ustaleń, odmiennych od ustaleń sądu pierwszej instancji, to powinien uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż sprawa - jak w danym wypadku - nie została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 316 § 1 k.p.c.).Sąd Wojewódzki tak nie postąpił, chociaż dokonał niewątpliwie nowych ustaleń, odmiennych od ustaleń Sądu Powiatowego, w zakresie istotnej dla sprawy kwestii nadliczbowych godzin pracy powoda, naruszając w ten sposób przepisy art. 390 § 1 i art. 460 § 1 k.p.c.Zaskarżony wyrok narusza ponadto art. 16 cyt. ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu oraz § 2 cyt. rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej w sprawie czasu pracy osób zatrudnionych przy pilnowaniu.Sąd Wojewódzki bowiem, ustalając, że czas pracy powoda nie przekraczał tygodniowych i miesięcznych norm pracy osób zatrudnionych przy pilnowaniu, nie uwzględnił, że za pracę w godzinach nadliczbowych uważa się także pracę wykonywaną ponad dobową normę czasu pracy, która w danym wypadku wynosi 12 godzin.Również Sąd Powiatowy nie wyjaśnił sprawy w tym zakresie do stanowczego rozstrzygnięcia stosunku spornego. Z ustaleń bowiem tego Sądu nie wynika w sposób jednoznaczny, czy faktyczny rozkład czasu pracy powoda, odmienny od rozkładu ustalonego w umowie o pracę, rzeczywiście wynikał z potrzeb zakładu pracy i był zgodny z jego interesem. Pozwana Spółdzielnia bowiem zarzuciła, że rozkład ustalony w umowie o pracę został samowolnie zmieniony przez powoda i jego zmiennika dla ich własnej wygody i korzyści.Z treści zaś umowy wynika, że umowny rozkład także zapewniał pilnowanie obiektów Spółdzielni przez 16 godzin na dobę, a w soboty przez 18 godzin.Sąd Powiatowy nie wyjaśnił także, czy umówione wynagrodzenie ryczałtowe zostało ustalone w sposób prawidłowy, w szczególności zaś - czy nie stanowiło obniżenia należności pracowniczych, zwłaszcza jeśli się uwzględni konieczność pracy w okresie urlopu wypoczynkowego zmiennika i jego innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy.Nie wskazał także Sąd Powiatowy, w jaki sposób i za jaki konkretnie okres wyliczył zasądzone wynagrodzenie, jakie konkretne kwoty odliczył z tytułu pobieranych przez powoda dodatków oraz dlaczego dodatki te uznał za niedostateczne lub nieprawidłowo obliczone przez pozwaną Spółdzielnię.W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd Powiatowy powinien wyjaśnić, czy powód otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze określone w załączniku nr 1 do uchwały Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy nr 138 z dnia 29 sierpnia 1967 r., ogłoszonej w Biuletynie CZSP nr 29, poz. 83.Jeżeli powód otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze określone w załączniku nr 1 do uchwały Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy nr 138 z dnia 29 sierpnia 1967 r. w sprawie podwyższenia wynagrodzeń dla pracowników obsługi zatrudnionych w spółdzielniach pracy, to zgodnie z § 5 powyższej uchwały przysługuje mu wynagrodzenie za godziny nadliczbowe przepracowane ponad 12 godzin na dobę, jak również za godziny nadliczbowe przypadające w niedziele i święta oraz w nocy - w wysokości 200% zasadniczej stawki godzinowej.Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną mimo upływu sześciomiesięcznego terminu z art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ pozbawienie pracownika przysługującego mu wynagrodzenia za pracę, przy równoczesnym niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.