III PRN 81/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Piekarski, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława R. przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Schronisku dla Nieletnich w K. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 1967 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 6 lipca 1965 r. powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 35.971 zł z 8%, w piśmie procesowym zaś z dnia 7 listopada 1966 r. żądał dopuszczenia do pracy i zasądzenia kwoty 60.874 zł, a ewentualnie przywrócenia do pracy i zasądzenia kwoty 35.971 zł z 8% od dnia 5 lipca 1965 r. Dla uzasadnienia swego pierwotnego żądania powód przytoczył, że był zatrudniony w charakterze nauczyciela-wychowawcy w schronisku dla nieletnich. W dniu 23 stycznia 1965 r. otrzymał pismo zawiadamiające go o rozwiązaniu w dniu 1 lutego 1965 r. stosunku pracy na skutek ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. We wspomnianym zaś piśmie procesowym zawierającym rozszerzenie powództwa powód twierdził, że zwolnienie z pracy bez przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego było nieważne, był on bowiem pracownikiem mianowanym.Sąd Powiatowy, do którego pozew został wniesiony postanowieniem z dnia 14 grudnia 1966 r. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu (art. 18 § 1 k.p.c.).Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1967 r. Sąd Wojewódzki pozew odrzucił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego stosunek prawny pracy powoda nie podlega umowie, gdyż powód ma kwalifikacje wymagane do mianowania go na stanowisko nauczyciela. Z tych względów Sąd Wojewódzki uznał go za pracownika mianowanego, pomimo że nie otrzymał aktu mianowania. Do nauczycieli mianowanych nie mają zastosowania przepisy dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11), wobec czego Sąd Wojewódzki powołał się na niedpouszczalność drogi sądowej.Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w rewizji nadzwyczajnej żąda uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu do rozpoznania. Zarzuca, że zaskarżone postanowienie rażąco narusza przepisy prawa w postaci art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 6 ust. 1, art. 50 i 53 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Zaskarżone postanowienie rażąco narusza przepisy prawa, a zwłaszcza art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 6 ust. 1, art. 50 i 53 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. Nr 12, poz. 63 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z art. 6 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. stosunek służbowy z nauczycielem mającym wymagane kwalifikacje i zatrudnionym w pełnym wymiarze godzin zawiązuje się przez mianowanie z momentem doręczenia aktu nominacyjnego. Przepis ten ma podstawowe znaczenie dla sprawy, powtarza bowiem zasadę obowiązującą we wszystkich pragmatykach służbowych. Charakteru stosunku służbowego nie można domniemywać na podstawie całokształtu okoliczności, zwłaszcza na podstawie zajmowanego stanowiska, rodzaju pracy itd. Pracownikiem będącym w administracyjno-prawnym (publiczno-prawnym) stosunku służbowym jest tylko ten pracownik, któremu doręczono akt nominacji w sposób określony w pragmatyce służbowej. Doręczenie przeto nominacji jest niezbędną przesłanką powstania stosunku służbowego. Od tej zasady nie ma wyjątków; odstępstw nie wprowadza zwłaszcza ani przepis art. 6 ust. 2, ani też art. 53 pragmatyki służbowej. Przepis art. 6 ust. 2 określający wypadki, w których z nauczycielem kwalifikowanym może być zawarta umowa o pracę, stanowi wiążącą dla władzy szkolnej wytyczną postępowania; naruszenie tego przepisu ma tylko ten skutek, że nauczyciel może się domagać w drodze służbowej zastąpienia umowy o pracę nominacją. Przepis art. 53 zapewnia otrzymanie nominacji z ważnością od dnia wejścia w życie ustawy tym wszystkim nauczycielom, którzy w dniu wejścia w życie ustawy pozostawali w umownym stosunku pracy, zatrudnieni byli w pełnym wymiarze godzin i mieli przepisane kwalifikacje. Wbrew wyjaśnieniu zawartemu w komentarzu Buczkowskiego i Wójcika ("Stosunki służbowe pracowników szkolnictwa", Warszawa 1963 r., s. 405) dotychczasowi nauczyciele kontraktowi z dniem wejścia w życie ustawy nie stali się z mocy prawa nauczycielami mianowanymi. Cytowany przepis włożył jedynie na władzę obowiązek doręczenia nominacji. Gdyby zamiarem ustawodawcy było odstępstwo od generalnej zasady przewidzianej w art. 6 ust. 1 tej ustawy, to dałby on temu wyraz w odpowiednim sformułowaniu art. 53.Ponadto należy uwzględnić okoliczność, że władza przełożona (Ministerstwo Sprawiedliwości) nie traktowała powoda jako nauczyciela pozostającego w administracyjnym stosunku pracy. Pismem bowiem z dnia 14 maja 1965 r. Ministerstwo wyjaśniło powodowi, że może poszukiwać ochrony w postępowaniu sądowym. Ministerstwo rozwiązało stosunek pracy na podstawie przepisów dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11), gdy tymczasem rozwiązanie stosunku służbowego z nauczycielem mianowanym może nastąpić jedynie w trybie art. 38 pragmatyki nauczycielskiej - w konkretnej sytuacji na skutek orzeczenia komisji dyscyplinarnej.Z tych względów nieuzasadniony jest pogląd wyrażony przez Sąd Wojewódzki, że dokument stwierdzający, iż powód ma prawem przepisane kwalifikacje, ma jedynie charakter "deklaratoryjny". W konsekwencji zatem trzeba powoda traktować jako nauczyciela kontraktowego i jego stosunek pracy należy oceniać według przepisów odnoszących się do pracowników umownych, a w zakresie rozwiązania z powodem umowy o pracę i roszczeń z tym związanych należy stosować między innymi przepisy dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 wraz z późniejszymi zmianami). Z tego względu do dochodzenia roszczeń objętych niniejszym pozwem właściwa jest droga sądowa.Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżone rewizją nadzwyczajną postanowienie Sądu Wojewódzkiego, nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia zawartego w rewizji nadzwyczajnej, a cofniętego na rozprawie w Sądzie Najwyższym wniosku o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu. W razie bowiem przekazania przez Sąd Powiatowy sprawy do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu na podstawie art. 18 § 1 k.p.c., Sąd Wojewódzki staje się sądem właściwym do jej rozpoznania także po uchyleniu przez Sąd Najwyższy jego orzeczenia (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1964 r. I PR 130/64, OSNCP z 1965 r. zesz. 2, poz. 33).