III PRN 83/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ryszarda Z. i innych przeciwko Przedsiębiorstwu M.P. Przemysłu Węglowego w K. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 kwietnia 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Jaworznie z dnia 28 października 1967 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Jaworznie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie zatrudnieni byli w pozwanym Przedsiębiorstwie w charakterze maszynistów pociągów towarowych, przewożących materiały posadzkowe. Pociągi takie obsługiwane były przez drużyny trakcyjne, w skład których - obok obsługi lokomotywy - wchodził kierownik pociągu. Z dniem 15 września 1964 r. pozwane Przedsiębiorstwo, wzorując się na doświadczeniach PKP, dokonało reorganizacji drużyn trakcyjnych, znosząc stanowiska kierowników pociągów i wkładając dotychczasowe obowiązki kierowników pociągów na maszynistów i ich pomocników. Z tytułu dodatkowych czynności PKP przyznały maszynistom i ich pomocnikom 20% dodatek do premii za kilometry przebiegu. Pozwane Przedsiębiorstwo również przyznało taki dodatek powodom, ale dopiero od dnia 1 maja 1966 r.Powodowie w dniu 20 grudnia 1966 r. wystąpili do Zakładowej Komisji Rozjemczej z wnioskiem o wypłatę wspomnianego dodatku 20% za czas od 15 września 1964 r. do 30 kwietnia 1966 r. Komisja uwzględniła spóźnienie wniosku, jednakże dla braku jednomyślności nie rozstrzygnęła sprawy. Na wniosek powodów sprawa została skierowana do Sądu Powiatowego w Jaworznie. W postępowaniu przed tym Sądem powodowie sprecyzowali żądanie pozwu, określając dokładnie w stosunku do każdego z nich sumy, których zasądzenia żądają od pozwanego Przedsiębiorstwa.Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa.Wyrokiem z dnia 28 października 1967 r. Sąd Powiatowy w Jaworznie zasądził żądany dodatek, ustalając jego wysokość na podstawie przedstawionych przez pozwanego wykazu wypłat. Sąd Powiatowy podzielił całkowicie wywody strony powodowej i oparł się na przepisie art. 1 rozporządzenia o umowie o pracę robotników oraz na przepisie art. 471 kodeksu zobowiązań.W postępowaniu rewizyjnym pozwane Przedsiębiorstwo domagało się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania bądź też zmiany wyroku i oddalenia powództwa podnosząc, że przepisy płacowe obowiązujące w PKP nie mają w sprawie zastosowania, gdyż ustawa o kolejach nie obowiązuje w pozwanym Przedsiębiorstwie, a ponadto że Przedsiębiorstwo spełniało obowiązki ciążące na pracodawcy.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1968 r. wyrok Sądu Powiatowego zmienił i powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał wywody rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa za trafne, skoro bowiem zasady wypłacania wynagrodzenia normują postanowienia układu zbiorowego pracy, to żądanie przyznania dodatku za kilometry przebiegu za okres poprzedzający termin wejścia w życie protokołu dodatkowego jest bezzasadne. Sąd Wojewódzki powołał się nadto na zarządzenie Przewodniczącego PKPG z dnia 12.XII.1951 r. (M.P. Nr A 105, poz. 1519 ze zmianą: M.P. z 1952 r. Nr 31, poz. 453) oraz na regulamin pracy, wydany na podstawie art. 48 rozporządzenia o umowie o pracę robotników, stanowiący, że pracodawca może zlecić każdemu pracownikowi dodatkowe czynności, które można wykonać w ramach normalnego czasu pracy. Skoro więc powodowie nie wypowiedzieli umowy o pracę i wykonywali nadal zlecone czynności, to należy - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - sądzić, że zgodzili się na zmianę warunków pracy przy zachowaniu dotychczasowego wynagrodzenia.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej, wniesionej w dniu 18 października 1968 r. w interesie powodów, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego i o przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Prokurator Generalny zarzuca rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 232 w związku z art. 460 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c., art. 10 lit. c rozporządzenia o umowie o pracę robotników oraz postanowienia powołanego wyżej protokołu dodatkowego nr 216.Prokurator Generalny nie kwestionuje stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że brak było podstawy do wypłaty 20% dodatku do premii za kilometry przebiegu przed 1 maja 1966 r., zarzuca jednak, że w sytuacji, gdy premia zależna od wykonanej pracy stanowi poważną część wynagrodzenia, sądy powinny były badać nawet z urzędu, czy zmiana organizacji pracy i włożenie na powodów dodatkowych obowiązków nie wpłynęło na zmniejszenie ilości wykonanej pracy - w tym wypadku przejechanych kilometrów, a tym samym na obniżkę wynagrodzenia. Prokurator Generalny nie podziela przy tym stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że włożenie na powodów dodatkowych obowiązków kierowników pociągów nie stanowi istotnej zmiany warunków pracy, wymagającej uprzedniego wypowiedzenia.Prokurator Generalny dołączył do rewizji analizę zarobków maszynistów i pomocników maszynistów sprzed i po zmianie organizacji pracy, z której wynika, że przeciętna dodatków godzinowo-kilometrowych zmniejszyła się z 8,43 do 8,29 za godzinę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zmiana organizacji pracy polegająca na tym, że zakład pracy, likwidując stanowisko kierownika pociągu, zobowiązał maszynistów i ich pomocników do wykonywania - prócz dotychczasowych czynności - także czynności, które dotychczas wykonywał kierownik pociągu, jest zmianą warunków pracy, a ponieważ wynagrodzenie maszynistów i pomocników maszynistów zależało w poważnej części od liczby przejechanych kilometrów, przeto zmiana ta mogła wpłynąć na obniżkę wynagrodzenia. Dlatego też Sądy rozpoznające sprawę powinny były z urzędu badać, czy taka zmiana nie pociągnęła za sobą obniżki wynagrodzenia pracowników.Prokurator Generalny PRL przedstawił w postępowaniu przed Sądem Najwyższym dowód z dokumentów (art. 423 § 2 k.p.c.), z którego wynika, że zarobki maszynistów i ich pomocników po wspomnianej zmianie warunków pracy, uległy obniżce na skutek zmniejszenia liczby przebytych kilometrów.Zmiana organizacji pracy została dokonana bez jednoczesnego wypowiedzenia powodom warunków pracy i płacy, wobec czego powodom należało się nadal wynagrodzenie, jakie by otrzymywali według dotychczasowych warunków umowy. Dlatego też pozwane Przedsiębiorstwo powinno każdemu z powodów wypłacić ewentualną różnicę między wynagrodzeniem rzeczywiście wypłacanym po zmianie organizacji pracy a takim, jakie otrzymałby, gdyby takiej zmiany nie wprowadzono, aż do wejścia w życie protokołu dodatkowego, przyznającego powodom dodatek za dodatkowe czynności wynikłe z nowej organizacji pracy.W tych warunkach należało uznać zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa wskazanych w rewizji nadzwyczajnej za uzasadniony i w myśl art. 422 § 2 k.p.c. orzec jak w sentencji.