III SPP 109/05

Postanowienie z dnia 3 czerwca 2005 r. III SPP 109/05 Obowiązkiem każdego państwa strony Konwencji o ochronie praw czło-wieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) jest zapewnienie takiej organizacji i funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, które umożliwiają rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 tej Konwencji prawa do sądu, w tym także prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym termi-nie. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi Alfredy T.-Ż., z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawach [...] 1. s t w i e r d z i ł, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowi-cach nastąpiła przewlekłość postępowania, 2. zasądził na rzecz skarżącej Alfredy T.-Ż. od Skarbu Państwa - Sądu Apela-cyjnego w Katowicach kwotę 5.000 zł (słownie: pięć tysięcy złotych). U z a s a d n i e n i e Pełnomocnik wnioskodawczyni - Alfredy T.-Ż. wniósł skargę na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, która wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w dniu 21 marca 2005 r., żądając: po pierwsze - stwier-dzenia, że w sprawie z odwołania wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w C. - Inspektoratu w K. z dnia 29 czerwca 2001 r., odma-wiającej wnioskodawczyni przedłużenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, „w niniejszym postępowaniu prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Często- 2 chowie [...] oraz przez Sąd Apelacyjny w Katowicach [...] nastąpiła przewlekłość po-stępowania”; po drugie - zalecenia „rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Katowicach apelacji wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 14 paź-dziernika 2003 r. oraz zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstocho-wie z dnia 12 listopada 2003 r. oddalającego wniosek ubezpieczonej o uzupełnienie wyroku w terminie dwóch miesięcy”; po trzecie - przyznania ubezpieczonej od Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej; po czwarte - zasądzenia „na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, w tym kosz-tów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.” W uzasadnieniu powyż-szej skargi pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał na to, iż: (a) odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 29 czerwca 2001 r. wnioskodawczyni wniosła do Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie w dniu 26 lipca 2001 r.; (b) Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Często-chowie wydał wyrok w niniejszej sprawie w dniu 14 października 2003 r., co oznacza, że postępowanie w tej sprawie trwało przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie ponad dwa lata, jakkolwiek skarżąca w żaden sposób nie przyczyniła się do przedłużenia postępowania, natomiast dopusz-czone w tym postępowaniu przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-nych w Częstochowie opinie dwóch biegłych lekarzy zostały sporządzone z opóźnie-niem; (c) następnie, wnioskodawczyni wniosła o uzupełnienie powyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. „przez nadanie mu w części dotyczącej przyznania renty na okres 1 roku rygoru natychmiastowej wykonalności, jednakże Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie postanowieniem z dnia 12 listo-pada 2003 r. wniosek ten oddalił”; (d) z kolei, wobec naruszenia - w ocenie skarżącej - przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie prze-pisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-pieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, a w konsekwencji tego wobec „nie rozpoznania sprawy w sposób wszechstronny choćby poprzez pominięcie aspektu społecznego czyniącego skarżącą niezdolną do pracy na stałe”, skarżąca wniosła od powyższego wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. apelację do Sądu Apelacyjnego w Katowicach, a ponadto wniosła również zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z 3 dnia 12 listopada 2003 r. o oddaleniu jej wniosku o uzupełnienie tego wyroku przez częściowe nadanie mu rygoru natychmiastowej wykonalności, w związku z czym akta tej sprawy zostały przekazane z Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w grudniu 2003 r., gdzie nadano im sygnaturę [...]; (e) pomimo to „do chwili obecnej, a zatem po upływie 1 roku i 5 miesięcy od wydania przez Sąd Okręgowy zaskarżonego wyroku oraz po upływie 1 roku i 4 miesięcy od wydania zaskarżonego postanowienia, za-równo apelacja, jak i zażalenie nie zostały rozpoznane”, jakkolwiek „postępowanie w przedmiocie przyznania ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie jest sprawą o charakterze precedensowym. Nie jest też sprawą szczególnie skomplikowaną (...). Ubezpieczona w toku postępowania od samego początku wnosi jedynie o ponowne przyznanie jej prawa do renty. Stawiała się na każde wezwanie Sądu i lekarzy przeprowadzających badania, była obecna na rozprawach. (...) Nato-miast, zdaniem skarżącej, w toku postępowania ma miejsce kilka okresów bezczyn-ności Sądów rozpoznających niniejsza sprawę. Ubezpieczona ma świadomość dużej ilości rozpoznawanych przez Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny spraw, jednakże nie można tracić z pola widzenia, iż postępowanie, w którym osoba niezdolna do pracy z tytułu choroby ubiega się o rentę, winno być rozpatrywane niezwłocznie, w pierwszej kolejności. Pomoc bowiem osobie od 1993 r. niezdolnej do pracy, a wcześniej przez 23 lata pracującej zawodowo i odprowadzającej składki do systemu ubezpieczeń społecznych, winna być obowiązkiem każdego demokratycznego państwa prawa. Konsekwencje bowiem dla skarżącej przewlekłości postępowania są daleko idące. (...) wskazania wymaga (...) art. 133 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (...).” Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na powyższą skargę na przewlekłość postępowania wniósł: po pierwsze - o jej odrzucenie z tej przyczyny, że w jego opinii skarga ta nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1848), albowiem „pomimo żądania stwierdzenia przewlekłości oraz wska-zania sygnatur spraw, w których ubezpieczona domaga się stwierdzenia przewlekło-ści, nie wskazuje, w jakim okresie przewlekłość miała lub też w wyniku czego prze-wlekłość ta miałaby nastąpić. Ubezpieczona jedynie ogólnie wskazuje, iż od chwili przesłania akt sprawy Sądowi Apelacyjnemu do dnia 17 marca 2005 roku zarówno 4 apelacja, jak i zażalenie nie zostały rozpoznane”; po drugie - a w sytuacji, gdyby Sąd Najwyższy uznał, iż nie zachodzą przesłanki formalne uzasadniające odrzucenie skargi, o jej oddalenie, albowiem „nie ma podstaw do przyjęcia, że doszło do nie-uzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy przedstawionej Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach w dniu 23 grudnia 2003 r., to jest takiej, do której doszło na skutek dzia-łania lub bezczynności Sądu”, tłumacząc zarazem długi czas oczekiwania na wyzna-czenie terminu rozpoznania spraw - i to „mimo podjęcia wszelkich możliwych działań organizacyjnych wraz z ponawianymi wnioskami o przyznanie dodatkowych etatów orzeczniczych” - dużym wpływem spraw tego typu do Sądu oraz tym, że „sprawy kie-rowane są do rozpoznania na rozprawie zgodnie z kolejnością ich wpływu. Odstęp-stwo od tej zasady mogło mieć miejsce w odniesieniu do uczestników postępowania znajdujących się w trudnej sytuacji zdrowotnej lub finansowej, wykazanej we wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Skarżąca takiego wniosku nie złożyła.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Skargę na przewlekłość w postępowaniu, którego skarga dotyczy, składa się w toku postępowania w sprawie do sądu, przed którym toczy się postępowanie (art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki), a sądem właściwym do rozpoznania tej skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się po-stępowanie, natomiast jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed są-dem apelacyjnym właściwym jest Sąd Najwyższy (art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o skar-dze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki). Wynika stąd, że ocena dokonywana przez sąd wła-ściwy dla rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania nie odnosi się do wcze-śniejszych etapów postępowania w sprawie, które zostały już zakończone (za-mknięte) w wyniku wydania stosownych orzeczeń kończących postępowanie przed sądem w danej instancji, lecz jedynie do etapu postępowania przed tym sądem, przed którym postępowanie to się nadal toczy, jakkolwiek ocena terminowości i pra-widłowości czynności podejmowanych przez sąd na danym (aktualnym) etapie po-stępowania w sprawie powinna być dokonywana przy uwzględnieniu przebiegu i wy-ników także wszystkich wcześniejszych etapów postępowania w tej sprawie (art. 2 w 5 związku z art. 12 ust. 2 i ust. 3 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do roz-poznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki). W rozpoznawanej sprawie we wniesionej przez pełnomocnika skarżącej - Al-fredy T.-Ż. skardze na przewlekłość postępowania sformułowane zostały zarzuty dotyczące przewlekłości postępowania zarówno w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. [...], jak i toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Katowi-cach postępowaniu na skutek wniesionej przez skarżącą jako ubezpieczoną (a) apelacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-łecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. oraz (b) zażalenia od po-stanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Często-chowie z dnia 12 listopada 2003 r. o odmowie uzupełnienia powyższego wyroku. Tym niemniej, zważywszy na to, że ocena dokonywana przez sąd właściwy dla roz-poznania skargi na przewlekłość postępowania nie odnosi się do wcześniejszych etapów postępowania w sprawie, które zostały już zakończone (zamknięte) w wyniku wydania stosownych orzeczeń kończących postępowanie przed sądem w danej in-stancji, lecz jedynie do etapu postępowania przed tym sądem, przed którym postę-powanie to nadal się toczy, przedmiotem rozpoznania przed Sądem Najwyższym mogą być wyłącznie podniesione w niniejszej skardze zarzuty dotyczące przewlekło-ści w toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach postępowaniu, mają-cym na celu rozpoznanie (a) apelacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. oraz (b) zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez-pieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 12 listopada 2003 r. o odmowie uzu-pełnienia powyższego wyroku. 2. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej - (ubezpieczonej) w uza-sadnieniu skargi o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyj-nym, żądając stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie oraz przyznania z tego tytułu na jej rzecz od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach od-powiedniej sumy pieniężnej, wskazał na okoliczności uzasadniające żądania skarżą-cej, które znajdują potwierdzenie w aktach tej sprawy i nie zostały zakwestionowane przez stronę przeciwną - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, a mianowicie na to, że: po pierwsze - w dniu 28 listopada 2003 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Czę- 6 stochowie z dnia 12 listopada 2003 r. o oddaleniu jej wniosku o uzupełnienie wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. poprzez częściowe nadanie mu rygoru natychmiastowej wy-konalności [...]; po drugie - następnie, w dniu 2 grudnia 2003 r. skarżąca wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. [...]; po trzecie - z kolei, w dniu 23 grudnia 2003 r., co w odpowiedzi na skargę przyznaje Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach, akta sprawy skarżącej przekazane zostały do Sądu Apelacyjnego w Katowicach; po czwarte - tymczasem, do chwili wniesienia niniejszej skargi na prze-wlekłość postępowania, która do Sądu Apelacyjnego w Katowicach wpłynęła w dniu 21 marca 2005 r., a więc pomimo upływu piętnastu miesięcy od daty przekazania akt sprawy przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie do Sądu Apelacyjnego w Katowicach, nie zostały rozpoznane przez Sąd Apelacyjny w Katowicach oba wniesione przez skarżącą środki prawne w postępowaniu doty-czącym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - (a) ani wymienione wyżej za-żalenie z dnia 28 listopada 2003 r. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 12 listopada 2003 r., które Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2005 r. [...]; (b) ani też apelacja z dnia 2 grudnia 2003 r. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r., która rozpoznana została przez Sąd Apelacyjny w Katowicach na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r. [...], w wyniku której Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowił: (1) uzupełnić postępowanie dowodowe i dopuścić w sprawie dowód z opinii biegłych sądowych - psychiatry i psychologa na okoliczność, czy ubezpieczona była czę-ściowo niezdolna do pracy w okresie od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 11 listopada 2002 r. oraz (2) rozprawę odroczyć. Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie na to, że: z jednej strony - zasadne okazały się zarzuty skargi, jeśli zważyć, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc w sprawie zaliczanej do dzie-dziny rozstrzygnięć o szczególnym znaczeniu społecznym, które z istoty swej doty-czą podstawowych problemów życiowych ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny w Kato-wicach przystąpił do rozpoznania środków prawnych wniesionych przez ubezpieczo-ną (zażalenia i apelacji) dopiero po upływie piętnastu miesięcy od daty ich wniesie-nia; a z drugiej strony - Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na skargę powołał się na to, że wydłużony okres oczekiwania ubezpieczonej na rozpo- 7 znanie sprawy jest w danym wypadku następstwem wzrostu wpływu tego typu spraw do tego Sądu. Tymczasem, okoliczność taka w żadnym razie nie może stanowić usprawiedliwienia zaistniałej faktycznie przewlekłości postępowania w sprawie. Nale-ży bowiem mieć na uwadze to, że - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europej-skiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym gwarantowanego w art. 6 ust. 1 spo-rządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, która weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Pol-skiej dnia 19 stycznia 1993 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. oraz poz. 285) prawo do rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie - jest obowiązkiem każdego państwa-strony tej Konwencji praktyczne zapewnienie takiej organizacji i takiego funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, które faktycznie umożliwia rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 tej Kon-wencji „prawa do sądu”, w tym także prawa do rozpoznania sprawy w „rozsądnym terminie” (por. Marek Antoni Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka, Orzecz-nictwo, Tom I, Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001 r., s. 46 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału). W konsekwencji, Sąd Najwyższy stwierdził, że oczywiście bezzasadne oka-zały się podniesione przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na skargę argumenty, które miały uzasadniać bądź odrzucenie przedmiotowej skargi, bądź też jej oddalenie i odstąpienie od przyznania skarżącej odpowiedniej sumy pie-niężnej. Przeciwnie, Sąd Najwyższy stwierdza, że w niniejszej sprawie w postępo-waniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach nastąpiło naruszenie prawa skarżą-cej do rozpoznania jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki i równocześnie zaistniały okoliczności uzasadniające zasądzenie z tego tytułu od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz skarżącej kwoty 5 tysięcy złotych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., a także art. 8 ust. 2 oraz art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądo-wym bez nieuzasadnionej zwłoki orzekł jak w sentencji. ========================================