III SW 129/01

Postanowienie z dnia 19 listopada 2001 r. III SW 129/01 Przy ustalaniu wyników głosowania i sporządzaniu protokołu przez okręgową komisję wyborczą mogą być obecni zarówno osoba zgłaszająca listę (pełnomocnik wyborczy), jak i osoba przez nią upoważniona (mąż zaufania). Nie mogą oni jednak utrudniać komisji wykonywania jej zadań. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2001 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z protestu wyborczego Marka R. z udziałem: Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 29 w G., Prokuratora Generalnego p o s t a n o w i ł wydać następującą opinię: uznać za zasadny zarzut protestu naruszenia art. 164 ust. 5 i art. 205 ust. 5 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) pole-gającego na uniemożliwieniu osobie zgłaszającej listę, obecności przy ustalaniu wy-ników głosowania i sporządzaniu protokołu w Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 29 w G. (z tego powodu, że upoważniła ona inną osobę do pełnienia funkcji męża zaufa-nia) i ocenić, że naruszenie to nie miało wpływu na wynik wyborów; pozostałe za-rzuty protestu uznać za niezasadne. U z a s a d n i e n i e Marek R. - pełniący funkcję pełnomocnika Komitetu Wyborczego Ligi Polskich Rodzin w Okręgu Nr 29, wniósł protest wyborczy, w którym podniósł następujące zarzuty. Wyniki wyborów w okręgu nr 29 w G. odbiegają od wyników ustalonych przez Komitet Wyborczy Ligi Polskich Rodzin „na bazie informacji uzyskanych za- 2 równo od mężów zaufania, jak i od zgłaszanych przez nas członków komisji obwo-dowych”, w ustalonych wynikach zbyt duża - w porównaniu z obliczeniami Komitetu reprezentowanego przez wnoszącego protest - była liczba głosów nieważnych. W proteście podniesiono też, że w Okręgowej Komisji Wyborczej odmówiono mężowi zaufania Ligi Polskich Rodzin – Małgorzacie B.-W. wglądu zarówno do pro-tokołów wpływających z komisji obwodowych jak i do danych wpisywanych z tych protokołów do komputerów, co stanowiło pozbawienie jej możliwości obecności przy ustalaniu wyników wyborów. Takiej możliwości pozbawiono też wnoszącego protest, który był osobą zgłaszającą listę. Protest zawiera wniosek o nakazanie powtórnego przeliczenia głosów w Okręgu nr 29 w obecności przedstawicieli Ligi Polskich Rodzin lub „co najmniej ustalenia tak dużej rozbieżności w ilości głosów nieważnych”. Uczestnik postępowania - Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej wniósł o wydanie opinii o niezasadności zarzutów protestu. W odpowiedzi na protest podniósł on, że Państwowa Komisja Wyborcza nie ma żadnych podstaw do oceny wiarygodności nieoficjalnych źródeł informacji o wynikach głosowania i wyborów, na które powołał się wnoszący protest. Z treści protokołów Okręgowej Komisji Wybor-czej Nr 29 wynika, że osoby zgłaszające listy nie wniosły żadnych uwag. Przepisy Ordynacji wyborczej nie przewidują natomiast możliwości badania przez mężów zaufania protokołów głosowania w obwodach po ustaleniu wyników wyborów celem stwierdzenia prawidłowości ustalenia wyników głosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym. Zgodnie z wytycznymi Państwowej Komisji Wybor-czej na żądanie mężów zaufania okręgowa komisja wyborcza może zlecić wykonanie wydruków kontrolnych z kilku wskazanych przez nich obwodów głosowania w celu porównania danych z protokołami. Uczestnik postępowania - Zastępca Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 29 wniósł o uznanie bezzasadności protestu Marka R. W odpowiedzi na protest podniósł, że mężowie zaufania, w tym mąż zaufania Ligi Polskich Rodzin, którzy zgłosili się w siedzibie Okręgowej Komisji Wyborczej chcieli mieć wgląd do protokołów głosowania oraz możliwość spisywania z nich danych arytmetycznych dotyczących liczby głosów oddanych na poszczególne listy okręgowe. Komisja była natomiast zdania, że uczestnictwo mężów zaufania w ustalaniu wyników wyborów, zgodnie z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej, może polegać wyłącznie na obserwacji pracy komisji, która to obserwacja winna być prowadzona w sposób nie powodujący utrudnień w pracy komisji. 3 Zastępca Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej stwierdził też, że wykonując wytyczne Państwowej Komisji Wyborczej, w myśl których komisja okrę-gowa na żądanie mężów zaufania mogła zlecić wykonanie wydruków kontrolnych z kilku wskazanych przez nich obwodów głosowania w celu porównania danych z pro-tokołami, Komisja Okręgowa Nr 29 ustaliła, że każdy mąż zaufania może wskazać 5 protokołów, które chce sprawdzić. Mąż zaufania Komitetu Wyborczego Ligi Polskich Rodzin podała numery obwodów, których protokoły chciała sprawdzić z wydrukami, ale przed zakończeniem przyjmowania protokołów z obwodów opuściła lokal Okrę-gowej Komisji Wyborczej i do dnia sporządzenia ostatecznego protokołu z wyborów nie zgłosiła się. Zastępca Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej przyznał, że Markowi R. odmówiono prawa obecności przy ustaleniu wyników wyborów. Marek R. posiadał upoważnienie do zgłoszenia listy okręgowej w imieniu Komitetu Wy-borczego Ligi Polskich Rodzin oraz męża zaufania do Okręgowej Komisji Wyborczej w G. Realizując to upoważnienie wskazał na męża zaufania Małgorzatę B.-W. Komi-sja Okręgowa uznała, że w świetle wytycznych Państwowej Komisji Wyborczej, w których podano, że jeżeli do pełnienia funkcji męża zaufania została wyznaczona inna osoba niż zgłaszająca listę, przy czynnościach wskazanych w tych przepisach (między innymi art. 164 ust. 5 Ordynacji wyborczej) pełni ona funkcję osoby zgłasza-jącej listę. Marek R. nie miał prawa przebywania w lokalu Okręgowej Komisji Wybor-czej. Uczestnik postępowania - Prokurator Generalny nie zajął stanowiska w spra-wie. Z przeprowadzonego dowodu z przesłuchania wnoszącego protest wynika, że istniała różnica między wynikami oficjalnymi a wynikami „ustalanymi” przez Komitet Wyborczy Ligi Polskich Rodzin. Wnoszący protest uznał za zbyt dużą liczbę głosów nieważnych, a uzyskanie wydruków wyników głosowania w pięciu obwodach za nie-wystarczające dla sprawdzenia prawidłowości ustalenia wyników głosowania z da-nymi uzyskanymi przez jego Komitet Wyborczy od mężów zaufania i członków komi-sji. W toku przesłuchania wnoszący protest nie podtrzymał zarzutu sformułowanego w proteście jako odmówienie mężowi zaufania Ligi Polskich Rodzin wglądu zarówno do protokołów wpływających z komisji obwodowych, jak i do danych wpisywanych z tych protokołów do komputerów. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 4 Rozbieżność liczby głosów oddanych na listy i liczby głosów nieważnych mię-dzy danymi o charakterze sondażowym gromadzonymi przez komitety wyborcze, a danymi wynikającymi z protokołów głosowania w obwodzie i protokołów wyników głosowania w okręgu wyborczym nie uzasadnia wniosku o naruszeniu prawa wy-borczego ani też nie może prowadzić do ponownego przeliczania głosów. Rozbież-ność taka nie stanowi dowodu na naruszenie prawa. Naruszenie nie zostało też udowodnione w żaden inny sposób. Tylko w razie podjęcia uchwały o nieważności wyborów możliwe jest ponowne podjęcie niektórych czynności wyborczych (art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypo-spolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.). Komisje wyborcze są powołane do wykonywania czynności wyborczych. Sąd Najwyższy w procedurze rozpoznawania protestów wyborczych ma za zadanie wery-fikację zarzutów dotyczących naruszenia prawa wyborczego. Procedura ta nie może służyć weryfikacji podejrzeń nie popartych dowodami naruszenia prawa, ani do po-nawiania czynności wyborczych. Również mężowie zaufania nie są powołani do du-blowania czynności komisji wyborczych. Rola mężów zaufania nie polega na spraw-dzeniu każdej czynności technicznej i rachunkowej okręgowej komisji wyborczej. Ustawa zapewnia mężom zaufania (osobom zgłaszającym listę) jedynie prawo obec-ności w okręgowej komisji wyborczej przy ustalaniu wyników głosowania i sporzą-dzaniu protokołu (art. 164 ust. 5 i art. 205 ust. 5). Wynikająca z wytycznych Pań-stwowej Komisji Wyborczej (która ustaliła zasady i tryb pracy oraz sposób wykonania zadań przez komisje okręgowe – art. 39 ust. 2 Ordynacji) możliwość uzyskania kilku wydruków zawierających dane o wynikach głosowania w obwodach stanowi pewne poszerzenie uprawnień zagwarantowanych ustawowo. Użycie w wytycznych z dnia 10 września 2001 r. dotyczących trybu i sposobu wykonywania przez okręgowe ko-misje wyborcze zadań związanych z ustaleniami wyników głosowania i wyników wy-borów do Sejmu i Senatu zarządzonych na dzień 23 września 2001 r. (M.P. Nr 31, poz. 521) określenia „może zlecić wykonanie wydruków” świadczy o tym, że na ko-misje okręgowe nie został nałożony obowiązek, a sformułowano zalecenie. Możli-wość uzyskania wydruków nie oznacza prawa otrzymania danych ze wszystkich (lub większości) obwodów. Nawet gdyby mąż zaufania nie otrzymał żadnego wydruku nie byłoby mowy o naruszeniu prawa wyborczego, bo nie równałoby się to z pozbawie-niem go obecności przy ustalaniu wyników głosowania. Podkreślić należy, że zada- 5 niem komisji po otrzymaniu protokołów głosowania jest ustalenie wyników głosowa-nia na poszczególne listy okręgowe (art. 164 ust. 1 Ordynacji). Mężowie zaufania nie powinni absorbować komisji ani przeszkadzać jej w wykonaniu tego zadania. Pods-tawę protestu może stanowić tylko naruszenie przepisów Ordynacji (at. 78 ust. 1), a z omawianego zarzutu protestu nie wynika naruszenie żadnego przepisu. Słusznie natomiast zarzucono w proteście, że uprawnienie wynikające z art. 164 ust. 5 i art. 205 ust. 5 Ordynacji przysługujące „osobie zgłaszającej listę” nie wy-gasa wskutek upoważnienia przez nią innej osoby do pełnienia funkcji męża zaufa-nia. „Osoba zgłaszająca listę”, to pełnomocnik wyborczy lub osoba przez niego upo-ważniona, która dokonała zgłoszenia listy okręgowej (art. 143 ust. 3 Ordynacji). Funkcję męża zaufania w okręgowej komisji wyborczej pełni pełnomocnik wyborczy lub osoba przez niego upoważniona (art. 154 ust. 3). Prawo obecności wynikające z art. 164 ust. 4 i 205 ust. 5 przysługuje „osobie zgłaszającej listę”. Wnoszący protest był tą osobą. Upoważnienie innej osoby do pełnienia funkcji męża zaufania nie poz-bawiło go prawa obecności przy czynnościach wyborczych. Interpretacja przepisów Ordynacji wyborczej utrudniona na skutek używania w nich kilku określeń na ozna-czenie tych samych osób, nie może prowadzić do wprowadzenia ograniczenia uprawnień nie wynikającego wprost z żadnego przepisu. Za zasadę należy uznać, że upoważnienie innej osoby nie pozbawia udzielającego owo upoważnienie uprawnień wynikających z ustawy. Właściwa – zdaniem Sądu Najwyższego – jest taka wy-kładnia, zgodnie z którą zarówno pełnomocnik wyborczy („osoba zgłaszająca listę”), jak i osoba przez niego upoważniona (mąż zaufania) mogli być obecni przy ustaleniu wyników głosowania i sporządzaniu protokołu. Omawiane naruszenie w żaden spo-sób nie wpłynęło na wynik wyborów. Żadna z okoliczności podniesionych w proteście nie wskazuje na taki wpływ. Te wszystkie względy uzasadniają wydanie opinii o treści podanej w postano-wieniu (art. 80 Ordynacji). ========================================