III SW 43/11

Postanowienie z dnia 25 października 2011 r. III SW 43/11 Wyborca przebywający czasowo w okresie obejmującym dzień wyborów na obszarze gminy, w której położona jest jednostka organizacyjna tworząca odrębny obwód głosowania, nie może być bez wiedzy i woli umieszczony w spisie wyborców w takim odrębnym obwodzie głosowania. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 paź-dziernika 2011 r. sprawy z protestu wyborczego w sprawie Marka K. przeciwko waż-ności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w Okręgu Wyborczym Nr 7 w Chełmie p o s t a n o w i ł: wyrazić opinię o zasadności zarzutu protestu, co jednak nie miało wpływu na wynik wyborów. U z a s a d n i e n i e W dniu 13 października 2011 r. Marek K. wniósł protest wyborczy twierdząc, że w dniu 9 października 2011 r. w lokalu wyborczym przy ul. Ł. w Z. odmówiono mu prawa do oddania głosu na skutek tego, że jego nazwisko nie figurowało na liście uprawnionych do głosowania. Po interwencji u szefa komisji wyborczej wnoszący protest dowiedział się, że został przerejestrowany do „komisji wyborczej w R.”, w któ-rej przebywał w szpitalu do dnia 5 października 2011 r. O dokonanej zmianie wybor-ca nie został powiadomiony, a jako osoba starsza i schorowana nie mógł udać się do tej miejscowości, aby oddać głos. Niedopuszczenie wnoszącego protest do wyborów miało jego zdaniem wpływ na ich wynik w okręgu wyborczym. 2 W odpowiedzi na protest Okręgowa Komisja Wyborcza Nr 7 w Chełmie wnio-sła o uznanie podniesionych w nim zarzutów za bezzasadne, przedstawiając nastę-pujące ustalenia. Na dzień wyborów do Sejmu i Senatu RP Markowi K. przysługiwało czynne prawo wyborcze stosownie do art. 10 § 1 pkt 1 Kodeksu wyborczego. W da-cie sporządzenia spisu wyborców, wnoszący protest przebywał jako pacjent w Sa-modzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w R. (Oddział III Psychiatryczny Ogólny), na terenie którego utworzony został odrębny obwód głoso-wania. W dniu 3 października 2011 r. dyrektor SPWSzP w R. sporządził wykaz osób, które przebywały na terenie Szpitala i miały w nim przebywać w dniu wyborów. W tym też dniu wykaz przekazano Urzędowi Gminy w R., właściwemu ze względu na siedzibę Szpitala. Wykaz posłużył, w myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie spisu wyborców z dnia 27 lipca 2011 r. (Dz.U. Nr 158, poz. 942, zwanego dalej rozporządzeniem o spisie wyborców), za podstawę do sporządzenia przez Urząd Gminy w R. spisu wyborców dla odrębnego obwodu utworzonego w Szpitalu w R., a wśród uprawnionych do głosowania w tym obwodzie, pod Nr 42, ujęty został protestujący. W dniu 4 października 2011 r. Urząd Gminy w R. powiadomił Wydział Spraw Obywatelskich i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta Z. o wpisaniu Marka K. do prowadzonego przez siebie spisu wybor-ców. Stanowiło to podstawę do wykreślenia protestującego ze spisu wyborców w stałym miejscu zamieszkania, tj. ul. S. w Z. W dniu 5 października 2011 r. protestują-cy został wypisany ze szpitala i pouczony przez personel medyczny, że aby móc wziąć udział w wyborach osoba opuszczająca szpital przed dniem wyborów, a ujęta w spisie wyborców uprawnionych do głosowania w szpitalu, musi uzyskać zaświad-czenia o prawie do głosowania z Urzędu Gminy w R. Fakt ten został stwierdzony pi-smem dyrektora SPSzP w R. z dnia 18 października 2011 r. Protestujący nie ubiegał się o wydanie takiego zaświadczenia, mimo że przed dniem wyborów, a po sporzą-dzeniu spisu wyborców, zmienił miejsce pobytu. Nie dopełnił więc wymogu z art. 32 § 1 Kodeksu wyborczego. Zdaniem Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 7 w Chełmie, podmioty współu-czestniczące w procedurze dotyczącej sporządzenia spisu wyborców w Urzędzie Miasta Z. i w Urzędzie Gminy R. wypełniły właściwie swoje obowiązki w ramach za-dań zleconych przewidzianych w Dziale I Rozdział 4 Kodeksu wyborczego, a kierują-cy zakładem leczniczym - w zakresie udzielanie stosownego pouczenia - obowiązek wynikający z § 7 ust. 5 rozporządzenia o spisie wyborców. Również Obwodowa Ko- 3 misja Wyborcza Nr 1 w Z., odmawiając wnoszącemu protest wydania kart do głoso-wania w sytuacji, gdy nie figurował w spisie wyborców w tym obwodzie lecz w spisie wyborców w Urzędzie Gminy w R., nie dopuściła się naruszenia prawa wyborczego mającego wpływ na uniemożliwienie uczestniczenia w wyborach do Sejmu i Senatu RP Markowi K. W ocenie Okręgowej Komisji Wyborczej, protestujący nie uczestniczył czynnie w wyborach w dniu 9 października z uwagi na niepodjęcie stosownych dzia-łań zmierzających do uzyskania zaświadczenia o prawie do głosowania. Niezasadny jest więc zarzut o pozbawieniu go czynnego prawa wyborczego przez organy wybor-cze i naruszeniu przepisów Kodeksu wyborczego przez organy prowadzące ewiden-cję ludności i spisy wyborców na terenie działania tutejszej Komisji. Ponadto z protokołu wyborów posłów w okręgu wyborczym Nr 7 oraz proto-kołu wyników głosowania i wyników wyborów senatora w okręgu wyborczym Nr 19 wynika, że nieoddanie przez protestującego głosu „nie miało wpływu na wynik wybo-rów z uwagi na znaczną różnicę głosów oddanych na poszczególnych kandydatów do Sejmu i do Senatu RP w okręgu działania tutejszej Komisji”. Prokurator Generalny w odpowiedzi na protest wniósł o pozostawienie go bez dalszego biegu ponieważ nie spełnia on warunków określonych w art. 241 § 1 w związku z art 243 § 2 in fine Kodeksu wyborczego. W uzasadnieniu wskazano, że zarzuty w nim podniesione dotyczą spraw, co do których Kodeks wyborczy przewi-duje możliwość wniesienia przed dniem głosowania skargi do sądu w trybie art. 22 § 5 i art. 37 § 2 Kodeksu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty protestu są uzasadnione. Wnoszący go twierdzi, że nie był powiado-miony o „przerejestrowaniu” go ze spisu wyborców zameldowanych na obszarze gminy Z. na pobyt stały do rejestru wyborców w Samodzielnym Publicznym Woje-wódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w R., w którym został utworzony odrębny obwód głosownia dla pacjentów, którzy mieli przebywać w tym Szpitalu w dniu wyborów (art. 12 § 4 w związku z art. 29 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy, Dz.U. Nr 21, poz. 112 ze zm.). Wnoszący protest był jednym z pacjentów, którzy mieli przebywać w wymienionej jednostce opieki zdrowotnej w dniu wyborów. Wykaz tych wyborców został przekazany przez dyrektora Szpitala do Urzędu Gminy w R. w dniu 3 października 2011 r. Na tej podstawie wnoszący protest został skreślony ze 4 spisu wyborców w miejscu stałego zamieszkania i dopisany do spisu wyborców w odrębnym obwodzie głosowania utworzonym w wyżej wymienionym Szpitalu. Zgod-nie z § 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2011 r. o spisie wyborców, kierujący zakładem, w którym utworzono obwód głosowania, powiadamia osoby objęte wykazem, że zostaną skreślone ze spisu wy-borców w miejscu stałego zamieszkania i będą mogły głosować w wyborach wyłącz-nie w obwodzie głosowania utworzonym w zakładzie, a w innym obwodzie głosowa-nia - po uprzednim uzyskaniu zaświadczenia o prawie do głosowania z urzędu gminy, na której terenie położony jest zakład. Co do prawidłowości powiadomienia wnoszącego protest o skreśleniu go ze spisu wyborców w miejscu stałego zamiesz-kania i wyłącznej możliwości oddania głosu w obwodzie głosowania utworzonym w Szpitalu w sprawie występują istotne rozbieżności. Wnoszący protest twierdzi, że odbyło się to „bez jego wiedzy i woli”. Natomiast dyrektor Szpitala utrzymywał, że „wszyscy pacjenci umieszczeni w wykazie, zostali poinformowani przez Pielęgniarki Oddziałowe, że zostali skreśleni ze spisu wyborców w miejscu stałego zamieszkania, i będą mogli głosować jedynie w siedzibie Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 7 w R., znajdującej się na terenie Szpitala”. Następnie w dniu 5 października 2011 r. wnoszący protest został „wypisany” ze Szpitala, a jego dyrektor twierdził, że przed opuszczeniem tej jednostki wnoszący protest „został pouczony przez Pielęgniarkę Oddziałową Oddziału III Psychiatryczne-go Ogólnego męskiego o konieczności uzyskania z Urzędu Gminy R. zaświadczenia o prawie do głosowania w przypadku, gdyby zamierzał oddać swój głos w siedzibie Obwodowej Komisji Wyborczej w miejscu swojego stałego zamieszkania”. Negował takie powiadomienie wnoszący protest, który twierdzi, że „o tej zmianie na pewno nie zostałem wcześniej powiadomiony. Bynajmniej nie występowałem także o przereje-strowanie do R.”, do której ze względu na zły stan zdrowia i brak środków finanso-wych na pokrycie kosztów przejazdu wyborca nie mógł udać się w celu oddania głosu, po uzyskaniu takiej informacji od wiceprzewodniczącego Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. Z treści protestu wynika, że dyrektor Szpitala jako kierujący za-kładem, w którym został utworzony odrębny obwód głosowania, w wystarczającym stopniu nie wykazał, że powiadomił wnoszącego protest o umieszczeniu go w spisie wyborców w obwodzie głosownia utworzonym w kierowanym zakładzie, a także o konsekwencjach wypisania tego wyborcy ze Szpitala przed dniem głosownia oraz potrzebie uzyskania zaświadczenia o prawie do głosowania w innym obwodzie gło- 5 sowania (w miejscu stałego zamieszkania) z urzędu Gminy w R., na terenie której położony jest Szpital. Ciężar udowodnienia skutecznego powiadomienia o tych oko-liczności bez wątpienia obarcza kierującego zakładem, który jest zobowiązany do dokonania wymaganych powiadomień z należytą starannością, a w każdym razie w sposób gwarantujący uprawnionemu wyborcy skorzystanie z czynnego prawa do oddania głosu w wyborach parlamentarnych, zwłaszcza gdy wyborca cierpi na scho-rzenia psychiatryczne. Także z tego względu przy dopisaniu wyborcy przebywające-go w odrębnym obwodzie głosowania utworzonym w otwartym („wolnościowym”) za-kładzie opieki zdrowotnej, który pacjent może opuścić w każdym czasie choćby na „własne żądanie”, nie można pomijać woli i wiedzy wyborcy w dopisaniu go do spisu wyborców w tym odrębnym obwodzie głosowania, ponieważ z art. 28 § 1 Kodeksu wyborczego wynika, że wyborca przebywający czasowo na obszarze gminy w okre-sie obejmującym dzień wyborów jest dopisywany do spisu wyborców, na jego pisem-ny wniosek wniesiony do urzędu gminy najpóźniej w 5 dniu przed dniem wyborów. To, że spis wyborców przebywających w jednostkach, o których mowa w art. 12 § 4 i 7 Kodeksu wyborczego, sporządza się na podstawie wykazów osób, które będą w nich przebywać w dniu wyborów, należy rozumieć jako sposób zagwarantowania im konstytucyjnych praw wyborczych, z których mogą, ale de lege lata nie są zobowią-zani korzystać. Wszystko to wszakże nie oznacza, że wyborcy przebywający cza-sowo w okresie obejmującym dzień wyborów na obszarze gminy, w której położone są jednostki obligatoryjnie tworzące odrębne obwody głosowania (art. 12 ust. 4 Ko-deksu wyborczego), mogą być niejako przymusowo, tj. bez lub wbrew swej wiedzy i woli umieszczone w spisie wyborców w takim odrębnym obwodzie głosowania. Zgodnie z art. 37 Kodeksu wyborczego, każdy może wnieść odpowiednio do wójta albo organu, który sporządził spis wyborców, reklamację w sprawie nieprawidłowości sporządzenia spisu, a następnie wnieść skargę do sądu rejonowego, np. z argu-mentacją, że w określonym spisie wyborców został umieszczony „wbrew swej wiedzy lub woli”. W rozpoznawanej sprawie ze względu na datę ujawnienia kontrowersyjne-go wpisu wyborcy do spisu wyborców w odrębnym obwodzie głosowania utworzonym w Szpitalu Psychiatrycznym w R. wnoszący protest nie mógł kontestować dokonane-go „bez jego wiedzy i woli” wpisu w postępowaniu reklamacyjnym lub sądowym, o którym mowa w art. 37 Kodeksu wyborczego. Wnoszący protest, który przed dniem wyborów opuścił szpital psychiatryczny, w którym utworzono odrębny obwód głosowania i tam był umieszczony w spisie wy- 6 borców, miał prawo dopisania w dniu wyborów do spisu wyborców w obwodzie wy-borczym właściwym dla miejsca jego stałego zamieszkania, w którym zgłosił się w celu oddania głosu. Wynika to z art. 51 § 2 pkt 3 Kodeksu wyborczego, który stanowi, że osobę skreśloną ze spisu dla danego obwodu głosowania w związku z jej wpisa-niem do spisu wyborców w jednostce, o której mowa w art. 12 § 4, dopisuje się w dniu wyborów do spisu wyborców, jeżeli udokumentuje, iż opuściła tę jednostkę w przeddzień wyborów. Zdaniem Sądu Najwyższego, przepis art. 51 § 2 pkt 3 Kodeksu wyborczego zobowiązuje obwodową komisję wyborczą do dopisania osoby skreślo-nej ze spisu w tym obwodzie głosowania, która w dniu głosowania udokumentuje, że do tego dnia, a nie jedynie „w przeddzień wyborów”, opuściła jednostkę, w której była wpisana do odrębnego spisu wyborców. Oznaczało to, że Obwodowa Komisja Wy-borcza Nr 1 w Z. właściwa dla miejsca zamieszkania wnoszącego protest, zamiast utrudniać mu głosowanie przez skierowanie go do oddania głosu w innym obwodzie głosowania, powinna powiadomić o możliwości dopisania go w dniu wyborów do spisu wyborców oraz oddania głosu w tej Komisji właściwej ze względu na stałe miej-sce zamieszkania, pod warunkiem udokumentowania opuszczenia przezeń szpitala w R., w którym był umieszczony w spisie wyborców, zwłaszcza że przeprowadziła postępowanie wyjaśniające, z którego wynikało, że był on dopisany do spisu wybor-ców Szpitala Psychiatrycznego w R. Konkretnie rzecz ujmując, Obwodowa Komisja Wyborcza Nr 1 w Z. zobowiązana była wskazać wyborcy (wnoszącemu protest) alter-natywę umożliwiająca mu oddanie głosu w siedzibie tej Komisji, właściwej ze względu na jego stałe miejsce zamieszkania, po udokumentowaniu, że do dnia wybo-rów opuścił szpital w R., w którego obwodzie był umieszczony w spisie wyborców (art. 51 § 2 pkt 3 Kodeksu wyborczego), zamiast oczywiście bezrefleksyjnego skie-rowania do oddania głosów w odległym ok. 40 km od miejsca stałego zamieszkania w Z. - odrębnym obwodzie głosowania utworzonym w Szpitalu Psychiatrycznym w R. „zdenerwowanego” wyborcy, który stanowczo utrzymywał, że w tym innym obwodzie głosowania dopisano go do spisu wyborców „bez jego wiedzy i woli”. Powyższe okoliczności potwierdziły zasadność zarzutów naruszenia art. 20 § 1 Kodeksu wyborczego w związku z § 7 ust. 5 i 6 rozporządzenia MSWiA o spisie wyborców oraz art. 51 § 2 pkt 3 Kodeksu wyborczego przez faktyczne pozbawienie wnoszącego protest prawa oddania głosu na obszarze gminy właściwej ze względu na zameldowanie na pobyt stały. 7 Równocześnie wnoszący protest nie wykazał, że niedopuszczenie go do wy-borów „miało wpływ na ich wynik w okręgu wyborczym”, bo w treści protestu zabrakło argumentacji, że nieoddanie przezeń głosu miało konkretny wpływ choćby na wyniki głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z., w której pozbawiono go prawa wybierania oraz że wpływało na wyniki uzyskane przez wybranych kandyda-tów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i wynik wybranego kandydata do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w jego okręgu wyborczym. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 242 § 2 Kodeksu wyborczego. ========================================