III SW 99/10

Postanowienie z dnia 21 lipca 2010 r. III SW 99/10 1. Wydanie wyborcom przez obwodową komisję wyborczą nieostemplo-wanych kart do głosowania narusza art. 62 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Pol-skiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467 ze zm.). 2. Nieskreślenie ze spisu wyborców osoby, której wydano zaświadczenie o prawie do głosowania od wyborcy jest niezgodne z art. 34 pkt 1 ustawy o wy-borze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. 3. Niezabezpieczenie wlotu do urny wyborczej po zakończeniu głosowa-nia w obwodowej komisji wyborczej i otwarcie urny przez przewodniczącego komisji, bez komisyjnego sprawdzenia pieczęci, stanowi naruszenie art. 61 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Halina Kiryło (sprawoz-dawca), Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy z protestu wyborczego Agnieszki W. przeciwko ważności wyborów prezydenckich, przy udziale: 1) Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, 2) Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 14 w Łodzi, 3) Prokuratora Generalnego p o s t a n o w i ł: 1. wyrazić opinię, że zarzuty protestu naruszenia art. 62 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 1; art. 34 pkt 1 oraz art. 61 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467) są uzasadnione, jednakże naruszenia te nie miały wpływu na wynik wyborów; 2. wyrazić opinię, że zarzuty protestu naruszenia art. 16 ust.5, art. 50 ust. 1, art. 57 ust. 1 i 2, art. 62 ust. 1 pkt 1 oraz art. 63 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia z dnia 27 2 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467) są bezzasadne; 3. pozostawić protest bez dalszego biegu odnośnie do pozostałych zarzutów. U z a s a d n i e n i e Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezy-denta Rzeczypospolitej Polskiej Agnieszka W. wniosła protest przeciwko wyborowi Prezydenta RP, zarzucając wielokrotne naruszenia przepisów ustawy w okręgu wy-borczym numer 14 w Łodzi, które miały wpływ na wynik wyborów i domagając się stwierdzenia nieważności wyboru. Wnosząca protest zarzuciła, że: 1) dopuszczono się naruszenia art. 16 ust. 5 ustawy polegającego na tym, że formularz zgłoszenia kandydatów na członków ko-misji obwodowych w Łodzi znacząco odbiegał od urzędowego wzoru, gdyż brako-wało w nim określenia komitetu kierującego kandydata oraz podpisu pełnomocników wyborczych lub osób upoważnionych, co sprawiło, iż członkowie komisji nie wiedzieli, jakie sztaby wyborcze reprezentują, a komisje obsadzane są osobami innymi niż faktycznie wytypowane przez sztaby wyborcze; 2) brak było jakiegokolwiek oznacze-nia spisu wyborców głosujących na podstawie zaświadczeń, dopisywanych przez obwodowe komisje wyborcze (spis nie posiadał pieczęci Urzędu Miasta ani OKW oraz nie był w żaden inny sposób oznaczony jako dokument sporządzony przez ob-wodowe komisje wyborcze); 3) lokale obwodowych komisji wyborczych były źle oznakowane, a wyborcy nie byli informowani o zmianach lokali, co utrudniało udział w głosowaniu; 4) w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 267 naruszono przepis art. 50 ustawy przez zaniechanie legitymowania wyborców przed wręczeniem im kart do głosowania i dopiero po interwencji męża zaufania wyeliminowano tę nieprawidło-wość; 5) w Obwodowych Komisjach Wyborczych Nr 38, Nr 57 i Nr 253 naruszono przepis art. 57 ust. 1 (powinno być - ust. 2) ustawy przez próbę uniemożliwienia mę-żom zaufania obecności w lokalach wyborczych; 6) w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 217 naruszono przepis art. 57 ust. 2 (powinno być - ust.1) ustawy, gdyż w trakcie głosowania w lokalu wyborczym pozostał tylko jeden członek komisji; 7) w Obwodo-wej Komisji Wyborczej Nr 183 naruszono przepis art. 62 ust. 1 ustawy przez znisz-czenie przez jednego z członków komisji karty do głosowania omyłkowo wrzuconej przez wyborcę do urny Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 184 mającej swój lokal w 3 tym samym budynku; 8) dopuszczono się licznych naruszeń art. 63 ust. 2 pkt 5 ustawy polegających na tym, że w Obwodowych Komisjach Wyborczych Nr 91, Nr 185 i Nr 312 nie wpisano zarzutów mężów zaufania do protokołu głosowania, w Ob-wodowej Komisji Wyborczej Nr 23 zgłoszone zarzuty męża zaufania zostały usunięte z protokołu, zaś w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 349 uniemożliwiono mężowi zaufania pełny wgląd do protokołu głosowania; 9) w Obwodowych Komisjach Wybor-czych Nr 30 i Nr 297 stwierdzono odpowiednio cztery i trzy głosy nieważne z powodu braku stempla komisji na oddanych kartach do głosowania; 10) doszło do rozbieżno-ści pomiędzy liczbą dopisanych do spisu wyborców osób a liczbą dołączonych do protokołów głosowania zaświadczeń o prawie do głosowania, gdyż w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 361 dopisano do spisu wyborców16 osób, a załączono 15 za-świadczeń o prawie do głosowania, zaś w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 156 dopisano do spisu wyborców 19 osób, a załączono 20 zaświadczeń o prawie do gło-sowania (przy czym w tej ostatniej komisji zaświadczenie przedłożył wyborca niewy-kreślony ze spisu wyborców), czym naruszono art. 34 ustawy; 11) w dzielnicy Łódź - Polesie skreślono ze spisu wyborców 8.000 osób, zaś wydano jedynie 5.000 zaświadczeń o prawie do głosowania, a nadto w jednej z komisji wyborczych wybor-ca stwierdził, iż w spisie zamieszczone jest nazwisko jego zmarłego sąsiada; nale-żałoby zatem sprawdzić prawidłowość sporządzonych spisów wyborców; 12) w wielu obwodowych komisjach wyborczych nie wywieszono informacji o składzie komisji, czym naruszono punkt 7 podpunkt 4 załącznika do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 kwietnia 2010 r., zawierającego wytyczne dla obwodowych ko-misji wyborczych dotyczące zadań i trybu pracy w przygotowaniu i przeprowadzeniu głosowania w wyborach na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 20 czerwca 2010 r.; 13) w Obwodowych Komisjach Wyborczych Nr 250 i Nr 239 naruszono punkt 13 podpunkt 3 wytycznych Państwowej Komisji Wyborczej przez stemplowanie kart do głosowania przed dniem głosowania oraz w trakcie trwa-nia głosowania; 14) pieczęć oraz dostęp do czystych kart głosowania nie były przepi-sowo zabezpieczone;15) naruszono art. 56 ustawy, gdyż w Obwodowej Komisji Wy-borczej Nr 38 urna wyborcza była niezabezpieczona przez cały czas głosowania, w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 162 brak było zabezpieczenia wlotu do urny przed otwarciem, zaś w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 312 nie zabezpieczono wlotu do urny po zamknięciu lokalu wyborczego, a przewodniczący komisji otworzył urnę sam, bez komisyjnego sprawdzenia pieczęci. 4 Państwowa Komisja Wyborcza przedstawiając swoje stanowisko w sprawie stwierdziła, że do Komisji nie wpłynęły żadne informacje na temat zarzucanych w proteście nieprawidłowości w przebiegu głosowania na obszarze właściwości Okrę-gowej Komisji Wyborczej Nr 14 w Łodzi, a wnosząca protest nie przedstawiła dowo-dów ani nie uprawdopodobniła, aby nieprawidłowości te miały wpływ na wynik wybo-rów. Jeśli nawet doszło do opisanego w proteście incydentu zniszczenia karty do głosowania, to powyższe naruszenie przepisów ustawy nie miało wpływu zarówno na wynik głosowania (skoro zniszczony głos był nieważny) jak i na wynik wyborów. Okręgowa Komisja Wyborcza Nr 14 w Łodzi ustosunkowując się do treści protestu wyraziła pogląd o bezzasadności zarzutów zawartych w punktach 1, 2 i ogólnikowym sformułowaniu przez wnoszącą protest zarzutów zawartych w punktach 3, 14 i 15 oraz stwierdziła, iż o ile doszło do pozostałych - opisanych w proteście - naruszeń przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, to nie miały one wpływu na wynik wyborów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 129 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospo-litej Polskiej na zasadach określonych w ustawie. Artykuł 73 ust. 3 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467) stanowi, że wnoszący protest powinien sformułować zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. W świetle art. 72 ust. 1 ustawy przedmiotem zarzutów może być naruszenie przepisów tegoż aktu lub dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, jeżeli to narusze-nie lub przestępstwo miało wpływ na wynik wyborów. W myśl art. 74 ust. 1 ustawy, jeżeli protest nie spełnia warunków wymienionych w art. 73, Sąd Najwyższy pozo-stawia go bez dalszego biegu. Spośród sformułowanych przez wnoszącą protest zarzutów uzasadnione są zarzuty wskazane w punkcie 9 oraz częściowo w punkcie 10 i 15 protestu. Fakt wydania przez Obwodową Komisję Wyborczą Nr 30 czterech, a przez Obwodową Komisję Wyborczą Nr 287 trzech, nieostemplowanych kart do głosowa-nia i uznania głosów oddanych na tych kartach za nieważne znajduje potwierdzenie w treści protokołów głosowania tych komisji. Tym samym zostały naruszone przepisy 5 art. 62 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczy-pospolitej Polskiej. Zgodnie z wskazanymi unormowaniami wyborca powinien otrzy-mać od obwodowej komisji wyborczej kartę do głosowania opatrzoną jej pieczęcią. Głosy oddane na kartach do głosowania innych niż urzędowo ustalone lub nieopa-trzonych pieczęcią obwodowej komisji wyborczej są zaś nieważne. Stwierdzone na-ruszenie przepisów ustawy nie miało jednak wpływu na wynik wyborów z uwagi na dużą różnicę głosów otrzymanych przez obydwu kandydatów na urząd Prezydenta RP. Okręgowa Komisja Wyborcza Nr 14 w Łodzi w odpowiedzi na protest przy-znała, iż w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 156 odebrano zaświadczenie o prawie do głosowania od wyborcy uprzednio nieskreślonego ze spisu wyborców. Tymcza-sem w myśl art. 34 pkt 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej organ sporządzający spis wyborców powinien skreślić ze spisu osoby, którym wyda-no zaświadczenie o prawie do głosowania. Niedopełnienie tego obowiązku stanowiło naruszenie powołanego przepisu. Naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik wyborów, a nawet na wyniki głosowania w obwodzie, gdyż odebranie wyborcy wspomnianego zaświadczenia uniemożliwiło mu ponowne głosowanie na podstawie tego dokumentu. Natomiast większa liczba osób dopisanych do spisu wyborców od liczby dołączonych zaświadczeń o prawie do głosowania w Obwodowej Komisji Wy-borczej Nr 361 nie dowodzi naruszenia przepisów ustawy, skoro w świetle art. 39a tego aktu obwodowa komisja wyborcza dopisuje w dniu głosowania do spisu wybor-ców nie tylko osoby głosujące na podstawie wspomnianych zaświadczeń. W odpowiedzi Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 14 w Łodzi na niniejszy pro-test potwierdzono również słuszność zgłoszonego w nim zarzutu niezabezpieczenia wlotu do urny wyborczej po zakończeniu głosowania w Obwodowej Komisji Wybor-czej Nr 312 i otwarcia urny przez przewodniczącego OKW bez komisyjnego spraw-dzenia pieczęci. Opisane zachowanie naruszało przepis art. 61 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że otwarcie urny wy-borczej powinno odbywać się komisyjnie. Jednakże i to naruszenie nie miało wpływu na wyniki głosowania w obwodzie oraz na wynik wyborów, skoro wnosząca protest nie zarzuca (a tym bardziej nie dowodzi) nieprawidłowości w rozliczeniu kart do gło-sowania w tejże komisji. Bezzasadne są natomiast zarzuty sformułowane w punktach 1, 4, 5, 6, 7 i 8 protestu. 6 Zgodnie z art. 16 ust. 5 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Pol-skiej sposób zgłaszania kandydatów, wzór zgłoszenia oraz szczegółowe zasady po-woływania obwodowych komisji wyborczych, w tym tryb przeprowadzania losowania, określa, na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej, w drodze rozporządzenia, mini-ster właściwy do spraw administracji publicznej. Prawdą jest, że wzór zgłoszenia kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych, stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 sierpnia 2000r. w sprawie powoływania obwodowych komisji wyborczych w wyborach Prezy-denta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 72, poz. 847 ze zm.) przewiduje obowią-zek zamieszczenia w tym dokumencie oznaczenia komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta, zgłaszającego kandydata na członka komisji oraz oznaczenia osoby dokonującej zgłoszenia. Wbrew podniesionemu przez wnoszącą protest i niepopar-temu żadnym dowodem zarzutowi, przedłożony na żądanie Sądu Najwyższego przez Okręgową Komisję Wyborczą Nr 14 w Łodzi formularz „zgłoszenia kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych w Łodzi w wyborach Prezydenta Rzeczy-pospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 20 czerwca 2010 r.” spełnia powyższe wymagania. Bezzasadny jest też zarzut naruszenia przez Obwodową Komisję Wyborczą Nr 267 przepisu art. 50 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Pol-skiej, w myśl którego przed przystąpieniem do głosowania wyborca okazuje obwo-dowej komisji wyborczej dokument umożliwiający stwierdzenie jego tożsamości. W przedłożonym Sądowi Najwyższemu protokole głosowania tej komisji brak bowiem adnotacji o wniesieniu przez męża zaufania zastrzeżeń co do sposobu legitymowa-nia wyborców przed przystąpieniem do głosowania. Jeśli tego rodzaju nieprawidło-wości zostały zauważone przez męża zaufania, powinien on zgłosić stosowne uwagi do protokołu głosowania. Wnosząca protest nie przedstawiła ani nie wskazała żad-nych innych dowodów na poparcie swojego zarzutu przyznając, że informacje na temat wszystkich nieprawidłowości w sposobie przeprowadzenia głosowania na ob-szarze właściwości Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 14 w Łodzi pochodzą od mę-żów zaufania. Protokoły głosowań Obwodowych Komisji Wyborczych Nr 38, Nr 57 i Nr 253 nie zawierają również jakichkolwiek uwag mężów zaufania na temat uniemożliwiania im przebywania w lokalach tych komisji w dniu głosowania, co oznaczałoby narusze-nie przepisu art. 57 ust. 2 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. 7 Tym samym wnosząca protest nie udowodniła słuszności stawianego zarzutu. Po-dobnie w protokóle głosowania Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 217 brak jest ad-notacji o zgłaszaniu przez męża zaufania zastrzeżeń odnośnie do obecności w lokalu wyborczym - od chwili rozpoczęcia głosowania do chwili ustalenia jego wyników - co najmniej trzech członków komisji (w tym jej przewodniczącego lub zastępcy), jak wymaga tego przepis art. 57 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem i ten zarzut protestu należy uznać za bezzasadny. W kwestii zarzutu punktu 7 protestu należy stwierdzić, że Okręgowa Komisja Wyborcza Nr 14 w Łodzi w odpowiedzi na protest przyznała fakt usytuowania lokali wyborczych Obwodowych Komisji Wyborczej Nr 183 i Nr 184 w budynku Szkoły Podstawowej Nr 42, jednak z treści protokołów głosowania tych komisji nie wynika, aby opisana sytuacja utrudniała wyborcom głosowanie i była powodem jakichkolwiek uwag mężów zaufania. Jeśli doszłoby do oddania przez wyborcę głosu na karcie opatrzonej pieczęcią innej obwodowej komisji wyborczej niż ta, w której głosował, głos ten byłby nieważny w świetle art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Podarcie przez członka komisji oddanej w tych warunkach karty do głosowania stanowiłoby naruszenie przepisów wydanego na podstawie art. 66b ustawy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 paź-dziernika 2000 r. w sprawie sposobu przekazywania, przechowywania i udostępnia-nia dokumentów z wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 83, poz. 944 ze zm.), traktujących wykorzystane i niewykorzystane karty do głosowania jako dokumenty z wyborów, podlegające przekazaniu przez obwodowe komisje wyborcze, jako depozyt, odpowiednio do miejsca działania wójta (burmistrza, prezydenta mia-sta), a po upływie 30 dni od podjęcia przez Sąd Najwyższy ostatecznego rozstrzy-gnięcia w sprawie ważności wyboru Prezydenta RP - podlegające zniszczeniu przez kierownika właściwej miejscowo jednostki organizacyjnej Krajowego Biura Wy-borczego w sposób uzgodniony z dyrektorem właściwego archiwum państwowego. Rzecz w tym, że zarzucane przez wnoszącą protest zdarzenie nie znajduje potwier-dzenia w uwagach mężów zaufania do protokołów głosowań wymienionych komisji. Wreszcie odnośnie do naruszenia przepisu art. 63 ust. 2 pkt 5 ustawy o wybo-rze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym sporządzając protokół głosowania obwodowa komisja wyborcza powinna zamieścić w nim ewentualne za-rzuty wniesione przez mężów zaufania, wypada stwierdzić, że wbrew twierdzeniom wnoszącej protest, w Obwodowych Komisjach Wyborczych Nr 23 i Nr 349 zarzuty 8 takie zostały zamieszczone w protokołach głosowań, a w przypadku Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 312 - jak wynika z pisemnego oświadczenia członków komisji - zastrzeżenia męża zaufania zostały zgłoszone przezeń już po sporządzeniu przez komisję elektronicznego protokołu głosowania, jednak stanowią one (wraz z powyż-szym wyjaśnieniem) załącznik do protokołu. W protokołach Obwodowych Komisji Wyborczych Nr 91 i Nr 185 brak jest wprawdzie adnotacji o ewentualnych zarzutach mężów zaufania, jednakże wnosząca protest nie przedstawiła żadnego dowodu dla wykazania, że wspomniani mężowie zaufania chcieli zgłosić swoje uwagi do prac komisji, lecz uniemożliwiono im to z naruszeniem wskazanego przepisu. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd Najwyższy z mocy art. 75 ust. 1 i 1a ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wyraził swoją opinię o zasadności zarzutów protestu jak w punkcie 1 i 2 sentencji postanowienia. Odnośnie do pozostałych zarzutów protestu należy zauważyć, że nie spełniają one wymagań określonych w art. 73 ust. 3 tej ustawy. I tak zarzuty dotyczące braku ostemplowania załączonych do spisu wyborców formularzy do wpisywania osób gło-sujących na podstawie zaświadczeń o prawie do głosowania (punkt 2 protestu) oraz godzin stemplowania przez obwodowe komisje wyborcze kart do głosowania (punkt 13 protestu) nie odpowiadają treścią żadnemu przepisowi ustawy o wyborze Prezy-denta Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzuty złego oznakowania lokali wyborczych i nie-informowania wyborców o zmianach siedziby obwodowych komisji wyborczych (punkt 3 protestu), niezamieszczenia informacji o składach obwodowych komisji wy-borczych (punkt 12 protestu), niezabezpieczenia pieczęci komisji i kart do głosowa-nia (punkt 14 protestu) oraz złego zabezpieczenia urn wyborczych w lokalach Obwo-dowych Komisji Wyborczych Nr 38 i Nr 162 (punkt 15 protestu) są sformułowane w sposób bardzo ogólny i niepoparte żadnymi dowodami. Sformułowany w punkcie 11 protestu zarzut różnicy w liczbie osób skreślonych ze spisu wyborców dzielnicy Łódź - Podlesie i liczbie wydanych zaświadczeń o prawie do głosowania nie dowodzi naru-szenia przepisów ustawy, gdyż w myśl jej art. 34 skreślenie ze spisu następuje nie tylko w przypadku wydania wyborcy tego rodzaju dokumentu. Natomiast podniesiony w tymże punkcie protestu zarzut nieskreślenia ze spisu zmarłego wyborcy nie został poparty żadnymi dowodami. Odnośnie do zarzutów niespełniających wymagań z art. 73 ust. 3 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej należało orzec o pozostawieniu prote-stu w tej części bez dalszego biegu, stosownie do art. 74 ust. 1 powołanego aktu. 9 ========================================