III URN 5/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Szczurzewski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, Z. Stypułkowska, M. Wilewski, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Mieczysława M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Ł. o podstawę wymiaru renty inwalidzkiej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 15 lipca 1971 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneRada Nadzorcza Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. orzeczeniem z dnia 27 listopada 1970 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego, na mocy której oddalono wniosek skarżącego o zmianę podstawy wymiaru pobieranej przez niego renty inwalidzkiej przez przyjęcie przeciętnego miesięcznego zarobku z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia zamiast zarobków z kolejnych 24 miesięcy w okresie od 1 stycznia 1960 r. do 31 grudnia 1961 r. Powyższe orzeczenie Rady Nadzorczej zatwierdził Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wyrokiem z dnia 22 lutego 1971 r.Według przytoczonych w tym wyroku ustaleń pobierana przez skarżącego renta inwalidzka została mu przyznana decyzją organu rentowego z dnia 11 października 1966 r. Za podstawę wymiaru tej renty przyjęto wówczas - zgodnie z wnioskiem skarżącego - przeciętny miesięczny zarobek z kolejnych 24 miesięcy w okresie od 1 stycznia 1960 r. do 31 grudnia 1961 r.W dniu 25 lutego 1970 r. skarżący zgłosił wniosek o zmianę podstawy wymiaru renty przez przyjęcie przeciętnego miesięcznego zarobku z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, powołując się na prawomocny wyrok Sądu Powiatowego z dnia 12 stycznia 1970 r., na mocy którego zasądzono na jego rzecz dodatkowe wynagrodzenie za ostatni okres zatrudnienia.Okręgowy Sąd, powołując się na przepis art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o p.z.e., według którego rencista może wystąpić o zmianę okresu, z którego zarobki zostały przyjęte za podstawę wymiaru renty, w nieprzekraczalnym terminie trzech lat od wydania decyzji przyznającej rentę lub emeryturę, uznał roszczenie skarżącego o zmianę podstawy wymiaru renty za nieuzasadnione.Rewizję skarżącego od powyższego wyroku oddalił Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 lipca 1971 r., podzielając stanowisko Okręgowego Sądu.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzutach naruszenia przepisów art. 18 ust. 1, art. 68 i art. 96 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e. oraz naruszenia interesu PRL, Minister Sprawiedliwości wnosi o uchylenie wymienionych wyżej wyroków i przyjęcie za podstawę wymiaru renty skarżącego kwoty 14.043 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarty w rewizji nadzwyczajnej zarzut, że Okręgowy Sąd i Trybunał Ubezpieczeń Społecznych dopuściły się naruszenia art. 96 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o p.z.e., jest nieuzasadniony.Według niewadliwych i nie kwestionowanych ustaleń dokonanych przez Okręgowy Sąd organ rentowy - zgodnie z wnioskiem skarżącego - przyznał skarżącemu decyzją z dnia 11 października 1966 r., wydaną na podstawie dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e. (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), żądaną przez niego rentę inwalidzką.Niewadliwie także Okręgowy Sąd ustalił, że za podstawę wymiaru tej renty organ rentowy przyjął - zgodnie z wnioskiem skarżącego - przeciętny miesięczny zarobek z kolejnych 24 miesięcy w okresie od 1 stycznia 1960 r. do 31 grudnia 1961 r.Z powyższego wynika, że organ rentowy decyzją z dnia 11.X.1966 r., mocą której przyznano skarżącemu rentę inwalidzką i ustalono jej wysokość, uwzględnił w pełni roszczenie skarżącego - zgodnie z jego wnioskiem.Według zaś przepisu art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1969 r. o p.z.e. zgłoszone po wejściu w życie tej ustawy wnioski o rozpatrzenie spraw załatwionych odmownie prawomocnymi decyzjami na podstawie dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e. (jedn. tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) nie podlegają rozpatrzeniu, z wyjątkiem wypadków określonych w ust. 2 i 3 tego artykułu.Przepis art. 96 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e. stanowi natomiast, że rozpatrzeniu na podstawie ustawy podlegają wnioski osób, które przedstawiły nowe dowody mające wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość.Z zestawienia wymienionych wyżej przepisów, jak również z przepisów całego art. 96 jednoznacznie wynika, że przepis art. 96 ust. 2 ma zastosowanie tylko wówczas, gdy prawomocną decyzją wydaną na podstawie dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e. w ogóle odmówiono żądanego świadczenia albo gdy roszczenie o dane świadczenie zostało uwzględnione, ale wymierzono je w niższej wysokości, niż zainteresowana osoba żądała.Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie zachodzi, gdyż - jak wyżej wykazano - decyzją z dnia 11 października 1966 r., wydaną na podstawie dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e., przyznano skarżącemu rentę inwalidzką zgodnie z jego wnioskiem, jak również zgodnie z wnioskiem przyjęto za podstawę wymiaru tej renty przeciętny miesięczny zarobek z okresu wskazanego przez skarżącego.Niezależnie od tego należy zaznaczyć, że w sprawie niniejszej nie mógłby mieć zastosowania przepis art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e., gdyby nawet - w razie ujawnienia nowych okoliczności lub przedawnienia nowych dowodów mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość - przepis art. 96 zezwalał na ponowne rozpatrzenie spraw zakończonych każdą przyznającą i odmowną prawomocną decyzją, wydaną na podstawie dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e.Skarżący - jak wynika z akt sprawy i co jest niesporne - domaga się przyjęcia za podstawę obliczenia wysokości jego renty przeciętnego miesięcznego zarobku z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia zamiast przyjętego decyzją z dnia 11.X.1966 r. przeciętnego miesięcznego zarobku z kolejnych 24 miesięcy z lat 1960-1961, a więc domaga się zmiany okresu, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru jego renty przyznanej decyzją z dnia 11.X.1966 r. Tę zaś kwestię reguluje nie art. 68, lecz art. 17 ust. 2 ustawy o p.z.e., w myśl którego rencista może wystąpić w ciągu trzech lat od wydania decyzji przyznającej emeryturę lub rentę o zmianę okresu, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty. Jeżeli zaś wniosek o taką zmianę zostanie zgłoszony po upływie trzech lat od wydania decyzji przyznającej dane świadczenie, to tylko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może wyrazić zgodę na rozpatrzenie takiego wniosku.Niesporne jest, że wniosek skarżącego o zmianę okresu, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru jego renty inwalidzkiej przyznanej decyzją z dnia 11.X.1966 r., został zgłoszony w dniu 25 lutego 1970 r., a więc po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji przyznającej rentę. Niesporne jest także, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wyraził zgody na rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyjęcie za podstawę wymiaru jego renty zarobku z innego okresu niż przyjęty w decyzji przyznającej rentę. Decyzja Prezesa ZUS, jako należąca do swobodnego uznania organu rentowego, nie podlega kontroli sądowej, gdyż zgodnie z art. 2 § 1 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych nie należą do właściwości sądów ubezpieczeń społecznych sprawy, w których decyzja należy do swobodnego uznania organu rentowego.Zajęcie zaś takiego stanowiska, jakie sugeruje rewizja nadzwyczajna, byłoby naruszeniem art. 2 § 1 pkt 2 pr. o s.u.s. Wyrażony bowiem w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie przepis art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e., jest błędny. Przepis art. 17 ust. 2 tej ustawy dotyczy właśnie takiej sytuacji, gdy rencista zorientuje się albo uzyska nowe dowody lub zajdą nowe okoliczności wskazujące, iż korzystniejsze dla niego będzie przyjęcie za podstawę wymiaru renty zarobku z okresu innego niż przyjęty w decyzji przyznającej rentę. Nie następuje natomiast wówczas wznowienie postępowania na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e., lecz na podstawie przepisu szczególnego art. 17 ust. 2 ustawy o p.z.e., rencista występuje o zmianę okresu. Zastosowanie zaś w takiej sytuacji art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e. przekreślałoby art. 17 ust. 2 tej ustawy. Zbędny bowiem byłby przepis art. 17 ust. 2, gdyby kwestię zmiany okresu, z którego zarobek przyjęto za podstawę wymiaru emerytury lub renty, miał regulować przepis art. 69 ust. 1 ustawy o p.z.e.Ponieważ, jak wyżej wskazano, przedmiotem decyzji z dnia 11.X.1966 r. była wysokość zarobków skarżącego z okresu kolejnych 24 miesięcy z lat 1960-1961, które on wybrał, przeto przedstawienie nowych okoliczności co do jego zarobków z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia nie może uzasadniać wznowienia na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e.Stwierdzić więc należy, że zmiana okresu, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty, może nastąpić tylko według zasad określonych w art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o p.z.e. Nie jest natomiast dopuszczalna taka zmiana w drodze wznowienia postępowania na podstawie art. 68 ust. 1 tej ustawy.Z powyższych względów należało na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. rewizję nadzwyczajną oddalić.