IV CR 1028/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy L. przeciwko Skarbowi Państwa Prezydium WRN - Wydział Finansowy w P. o złożenie oświadczenia woli, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 1959 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Grodzki w Kościanie prawomocnym postanowieniem z dnia 11 grudnia 1947 r. 4 Co 101/47 orzekł przywrócenie posiadania nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej Kościan wykaz L. 243 d. kw. nr 283, poprzedniczce powódki, ówczesnej właścicielce tej nieruchomości, z tym, że celem zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa z tytułu dokonanych przez okupanta nakładów zarządził wpis hipoteki zabezpieczającej w wysokości 5 160 100 zł.Powódka, gdy pozwany odmówił dobrowolnego wydania nieruchomości, została wprowadzona w jej posiadanie przez komornika Sądu Powiatowego w Kościanie w dniu 21 stycznia 1959 r. i w wytoczonej w powyższym dniu niniejszej sprawie wniosła o zobowiązanie pozwanego do wyrażenia zgody na wykreślenie wpisanej z mocy wymienionego postanowienia hipoteki zabezpieczającej - na tej podstawie, iż kwotę 154 803 zł obecnej waluty, stanowiącej wartość zabezpieczonej tą hipoteką sumy 5 160 100 zł dawnej waluty, złożyła do depozytu sądowego dla pozwanego.Pozwany przyznał, że powódka złożyła do depozytu sądowego kwotę 154 803 zł jako równowartość sumy 5 160 100 dawnej waluty. Jednakże wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, iż powódka przez wpłacenie powyższej kwoty nie zaspokoiła w całości jego roszczeń z tytułu nakładów poniemieckich na powyższej nieruchomości. Wedle bowiem art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. Nr 18, poz. 87) Skarbowi Państwa przysługuje roszczenie o zwrot wartości nakładów do wysokości wzrostu wartości majątku w chwili zwrotu. Zwrot nieruchomości nastąpił w dniu 21 stycznia 1959 r., a wartość nakładów wedle tej daty ocenianych jest wyższa od kwoty wpłaconej przez powódkę do depozytu sądowego.Sąd Wojewódzki powództwo uwzględnił. W uzasadnieniu wyroku wskazał, iż pozwany nie może powoływać się na wartość nakładów okupanta, jaką one przedstawiały w dniu wydania nieruchomości powódce, tj. w dniu 21 stycznia 1959 r., i uzależniać udzielenia tzw. kwitu mazalnego od zapłacenia przez powódkę różnicy między kwotą hipoteki zabezpieczającej a kwotą 1 613 520 zł, na jaką obecną wartość nakładów wycenił biegły. Pozwany wobec zatrzymania wbrew orzeczeniu sądowemu w swym posiadaniu nieruchomości i wydania jej dopiero w drodze egzekucji w dniu 21 stycznia 1959 r. nie może odnosić korzyści z nierespektowania prawomocnego orzeczenia sądowego i wyprowadzać roszczenia o zwrot wartości nakładów przez okres czasu, w którym władał nieruchomością bez tytułu prawnego. Takie roszczenie jest zdaniem Sądu Wojewódzkiego sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 3 p.o.p.c). Sąd uznał, iż wobec zapłacenia przez powódkę kwoty 154 803 zł ob.w. z tytułu nakładów, roszczenie o wykreślenie hipoteki zabezpieczającej jest usprawiedliwione.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę z rewizji pozwanego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący w rewizji słusznie wskazuje, iż zapisaną w księdze wieczystej wyżej wymienionej nieruchomości na podstawie powołanego postanowienia Sądu Grodzkiego w Kościanie hipotekę w kwocie 5 160 100 zł (dawn.) należy, zgodnie z wyjaśnieniem uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 5 listopada 1949 r. C. 1175/49 (OSN 1950/I poz. 2) w przedmiocie zabezpieczenia po wejściu w życie prawa rzecz. i prawa o ks. wiecz. należności z tytułu nakładów dokonanych w majątku opuszczonym (Państwo i Prawo 1950/3), uważać za hipotekę przymusową o charakterze kaucyjnym.Jak wynika jednakże z dalszych wywodów rewizji, skarżący zapoznaje powyższy charakter wymienionej hipoteki i w konsekwencji bezskutecznie kwestionuje uwzględnienie powództwa w niniejszej sprawie.Hipoteka kaucyjna zabezpiecza wierzytelności nieustalone, wierzytelności z określonego stosunku prawnego, lecz musi być, jak to stanowi art. 231 § 1 pr. rzecz., oznaczona suma najwyższa. Wpis hipoteki kaucyjnej nie decyduje o rzeczywistej wysokości należności z określonego stosunku prawnego, jednakże oznacza najwyższą sumę odpowiedzialności rzeczowej. Przeto zapłacenie przez właściciela nieruchomości sumy zabezpieczonej hipoteką kaucyjną skutkuje wygaśnięcie wierzytelności z danego stosunku prawnego, w konkretnym wypadku' z tytułu nakładów poniemieckich, w każdym razie w takim zakresie, w jakim może jej wierzyciel z tytułu wpisu tej hipoteki dochodzić z nieruchomości, a w konsekwencji skutkuje wygaśnięcie hipoteki (art. 221 pr. rzecz.).Przeto wobec zapłacenia przez powódkę przez złożenie depozytu sądowego, co jest niesporne, kwoty 154 803 zł n. stanowiącej wartość sumy 5 160 100 zł dawn. zabezpieczonej wymienioną hipoteką, ta hipoteka wygasła, a pozwany Skarb Państwa zobowiązany jest z mocy art. 230 pr. rzecz, do wyrażenia zgody na jej wykreślenie.Zaskarżony wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada zatem prawu, wobec czego rewizję pozwanego, którego wywody co do rzeczywistej wysokości jego roszczeń z tytułu nakładów są, o ile chodzi o rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, w świetle wyżej przytoczonych wyjaśnień bezprzedmiotowe, należało z mocy art. 383 k.p.c. oddalić.