IV CR 1051/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Strzępek.Sędziowie SN: A. Kabat (spraw.), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 20 marca 1990 r. sprawy z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Inspektorat w O. przeciwko:1)Przedsiębiorstwu Przemysłowo-Handlowemu P. w G.,2) Przedsiębiorstwu Spedycji Krajowej w W.,3) Przedsiębiorstwu Handlu Chemikaliami "C." w O.o zapłatę 40.000 zł na skutek odwołania Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej w W. od orzeczenia Okręgowej Komisji Arbitrażowej w O. z dnia 11 września 1989 r. sygn. akt Op. 2798/89zmienia zaskarżone orzeczenie i oddala żądanie wniosku; zasądza od pozwanego Zakładu na rzecz pozwanego kwotę 8.500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.Uzasadnienie faktycznePaństwowy Zakład Ubezpieczeń - Inspektorat w O. domagał się zasądzenia kwoty 40.440 zł od Przedsiębiorstwa Przemysłowo-Handlowego "P." w G. - jako nadawcy, Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej Oddział w W. - jako przewoźnika lub Przedsiębiorstwa Handlu Chemikaliami "C." w O. - jako odbiorcy z tytułu zwrotu wypłaconego odszkodowania.Okręgowa Komisja Arbitrażowa w O. orzeczeniem z dnia 11 września 1989 r. zasądziła na rzecz powodowego Zakładu kwotę 20.000 zł od pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej, oddalając dalej idące żądanie wobec tego pozwanego oraz w całości wobec nadawcy i odbiorcy. Komisja ustaliła, że Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Handlowe "P." w G. na podstawie listu przewozowego z dnia 16 sierpnia 1988 r. nadało do przewozu za pośrednictwem pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej przesyłkę, której odbiorcą było pozwane Przedsiębiorstwo Handlu Chemikaliami. Stanowiły ją chemikalia umieszczone w dwóch kontenerach, zabezpieczonych nie naruszonymi plombami M-1. W toku rozładunku kontenerów odbiorca stwierdził stłuczenie butelki z kwasem cytrynowym, w związku z czym przerwał rozładunek i wezwał przewoźnika do ustalenia stanu przesyłki. W wyniku czynności sprawdzających ustalono, że uszkodzeniu (stłuczeniu) uległo 30 butelek z zawartością czterochlorku węgla, 3 butelki kwasu cytrynowego i 1 butelka potasu. Ponadto ustalono, że butelki z chemikaliami były układane w kontenerach w kilku warstwach. Zabezpieczono je folią papierową.Boki kontenerów oraz poszczególne warstwy towaru wyłożono tekturą, a górną warstwę ładunku - woliną drzewną. Butelki ułożono w kontenerach luźno, wobec czego istniała możliwość przesunięcia się ładunku. Powodowy Zakład w związku z powstałą szkodą wypłacił ubezpieczającemu odszkodowanie w wysokości 40.440 zł.Okręgowa Komisja Arbitrażowa uznała, że zebrane dowody, a przede wszystkim protokół sprawdzenia stanu przesyłki, nie pozwalają na ustalenie, czy i w jakim stopniu sposób umieszczenia butelek w kontenerach mógł przyczynić się do powstania szkody. Komisja przyjęła zatem, że szkoda ma "charakter transportowy", wobec czego uznała, że stosownie do art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe (Dz. U. Nr 52, poz. 272) odpowiedzialność za szkodę ponosi przewoźnik - pozwane Przedsiębiorstwo Spedycji Krajowej. Uwzględniając postanowienia porozumienia zawartego w dniu 30 czerwca 1977 r. pomiędzy Państwową Spedycją Krajową i Państwowym Zakładem Ubezpieczeń - Komisja zasądziła od pozwanego przewoźnika 50% spornej kwoty (§ 18 ust. 1 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym Cargo, M.P. Nr 45, poz. 287).Orzeczenie Okręgowej Komisji Arbitrażowej zaskarżyło pozwane Przedsiębiorstwo Spedycji Krajowej, wnosząc odwołanie. Powołując się na podstawę zaskarżenia wymienioną w art. 368 pkt 1 k.p.c. wniosło o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie żądania wniosku.Uzasadnienie prawneRozpoznając odwołanie pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone orzeczenie nie zawiera wyczerpujących rozważań prawnych. Z jego motywów wynika, że Okręgowa Komisja Arbitrażowa ustaliła, iż, szkoda ma charakter transportowy i okoliczność tę uznała za wystarczającą przesłankę do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej na podstawie art. 65 § 1 prawa przewozowego. Komisja całkowicie pominęła stanowisko wymienionego Przedsiębiorstwa zajęte w odpowiedzi na wniosek (...), a sprowadzające się do tezy, że nie ponosi ono odpowiedzialności za tę szkodę z przyczyn określonych w art. 66 ust. 2 prawa przewozowego. Podstawę tego twierdzenia, powtórzonego w całości w odwołaniu, stanowi ustalony przez Komisję i bezsporny w sprawie fakt, że przesyłka nadeszła do odbiorcy w dwóch kontenerach, zamkniętych przez nadawcę i z nie naruszonymi założonymi przez niego plombami. Powyższe ustalenie ma w sprawie ważne znaczenie, gdyż umożliwia wyjaśnienie w postępowaniu odwoławczym zasadniczej w sprawie kwestii, a mianowicie, trafności stanowiska odwołania, iż w rozważanym wypadku wystąpiły wszystkie przesłanki wymienione w art. 66 ust. 2 prawa przewozowego.Przyjęty przez Komisję za podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 65 § 1 prawa przewozowego przewiduje odpowiedzialność kontraktową przewoźnika za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki. Od odpowiedzialności tej, ukształtowanej na zasadzie ryzyka, przewoźnik może się uwolnić, wykazując bądź że szkoda powstała z przyczyn leżących po stronie nadawcy lub odbiorcy (art. 65 ust. 3 i 4 prawa przewozowego), bądź że nie powstała w czasie przewozu. Ustawa tworzy przy tym system domniemań prawnych, które w sposób korzystny kształtują sytuację przewoźnika w tym zakresie. W związku z zarzutami podniesionymi w odwołaniu pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej, nawiązującymi do regulacji zawartej w art. 66 prawa przewozowego wskazać należy, że wymieniony przepis nakazuje w pewnych wypadkach przyjąć, że szkoda nie powstała w czasie przewozu, co jest równoznaczne z brakiem podstaw do uznania odpowiedzialności przewoźnika na podstawie art. 65 ust. 1 prawa przewozowego. Powołany w odwołaniu art. 66 ust. 2 stanowi, że domniemywa się, iż szkoda nie powstała w czasie przewozu, "jeżeli przesyłka nadeszła do miejsca przeznaczenia w kontenerze zamkniętym przez nadawcę i z nie naruszonymi założonymi przez niego plombami".W świetle powołanych wyżej, bezspornych w sprawie ustaleń Komisji uznać należy, że w rozwalanym wypadku występują te przesłanki domniemania przewidzianego w art. 66 ust. 2 prawa przewozowego, które dotyczą stanu kontenerów oraz ich zabezpieczenia przez nadawcę. Rozważenia natomiast wymaga, czy określenie "szkoda", użyte w tym przepisie, obejmuje tylko ubytek, czy też odnosi się do każdej innej szkody - niezależnie od jej charakteru. Uznanie bowiem, że w art. 66 ust. 2 chodzi nie tylko o ubytek, lecz o każdą inną szkodę w przesyłce, przemawiałoby za słusznością twierdzenia pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej, że nie ponosi ono odpowiedzialności za powstałą szkodę z przyczyn określonych w tym przepisie. Potrzeba określenia zakresu przedmiotowego domniemania z art. 66 ust. 2 prawa przewozowego wynika ponadto stąd, że w orzecznictwie arbitrażowym przyjmowano, iż art. 66 ust. 2 ma zastosowanie tylko w wypadku ubytku przesyłki. Stanowisko to, oparte wyłącznie na wnioskach wypływających z wykładni systemowej, wychodziło z założenia, że skoro domniemanie dotyczące szkód w przesyłkach kontenerowych umieszczone zostało w jednym artykule z domniemaniem odnoszącym się do ubytku (ust. 1 art. 66), to jego zakres jest taki sam.Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela tego poglądu, gdyż pomija on zupełnie wnioski wypływające z wykładni językowej art. 66 ust. 2 prawa przewozowego. W związku z powyższym zauważyć należy, że wykładnia systemowa powinna być brana pod uwagę jako pomocniczy środek interpretacyjny, jednakże w żadnym wypadku nie może ona prowadzić do nadawania wyjaśnionej normie takiego znaczenia, które byłoby sprzeczne z wnioskami opartymi na wykładni językowej.Wykładnia językowa art. 66 ust. 2 prawa przewozowego wykazuje, że w przepisie tym chodzi o każdy rodzaj szkody w przesyłce. Dyrektywy tej wykładni nie pozwalają bowiem na przypisywaniu, bez dostatecznych powodów, szczególnego znaczenia wyjaśnianym zwrotom, jeżeli mają one określone znaczenie w języku prawnym. Określenie "szkoda" nie ma wprawdzie charakteru normatywnego i niekiedy powstają spory co do jego zakresu, jednakże jest niewątpliwe, że ma ono znaczenie wykraczające poza ubytek. Na tle przepisów ustawy - Prawo przewozowe w odniesieniu do przesyłki, określenie to obejmuje także uszkodzenie (np. art. 65 ust. 4), przez które rozumie się zniszczenie wraz z zepsuciem oraz utratę przesyłki. W związku z tym stwierdzeniem odwołać się należy do kolejnej, powszechnie akceptowanej dyrektywy wykładni, w myśl której nie można nadawać identycznym sformułowaniom zawartym w jednym akcie prawnym różnego znaczenia, o ile brak wyraźnych wskazówek nakazujących takie zróżnicowane rozumienia tych samych zwrotów w różnych normach. W art. 66 prawa przewozowego brak jest takich wskazówek. Natomiast treść innych przepisów tej ustawy, w których występują, określenia "ubytek" i "szkoda" (np. art. 65 ust. 2 i 3) nakazuje wykluczyć w tym wypadku błąd legislacyjny polegający na użyciu terminu "szkoda" zamiast "ubytek".Z tego co wyżej podano wynika, że określenie "szkoda", użyte w art. 66 ust. 2 prawa przewozowego obejmuje nie tylko ubytek, lecz również uszkodzenie, zniszczenie i inne postacie "naruszenia" przesyłki. Dyspozycja zawarta w wymienionym przepisie odnosi się zatem do wszelkich szkód zaistniałych w substancji przesyłki.Uwzględniając wnioski wypływające z przedstawionej wykładni art. 66 ust. 2 prawa przewozowego stwierdzić należy, że pozwane Przedsiębiorstwo Spedycji Krajowej zasadnie wywodzi, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do zastosowania tego przepisu, a więc do przyjęcia domniemania, iż szkoda nie nastąpiła w czasie przewozu. Jak to bowiem wykazano, przesyłka nadeszła w kontenerach, których stan odpowiadał wymaganiom określonym w art. 66 ust. 2 prawa przewozowego, a częściowo zniszczenie jej substancji odpowiada pojęciu "szkody" w rozumieniu tego przepisu. Sąd Najwyższy zmienił w związku z tym zaskarżone orzeczenie i oddalił żądanie wniosku.O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c.