IV CR 158/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Sokołowski.Sędziowie SN: J. Szachułowicz (spraw.), J. Suchecki.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 1987 r. sprawy z powództwa M.S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - II Inspektorat w L. o odszkodowanie na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 17 marca 1987 r., sygn. akt I C 203/86,uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w Ł. do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka M.S. domagała się zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń II Inspektorat w Ł. kwoty 2.748.767 zł. Twierdziła w pozwie, że jej mąż J.S. w dniu 5 września 1984 r. prowadził samochód marki Volkswagen-Golf 1600 D nr rej. (...) i na skutek zajechania mu drogi przez E.K., kierowcę ciągnika Ursus C 385, nastąpiło zderzenie pojazdów, w następstwie którego został uszkodzony samochód osobowy. Kierowca ciągnika został skazany wyrokiem sądu za naruszenie obowiązku określonego w art. 145 § 1 k.k.Naprawa samochodu wymaga zakupu części za waluty wymienialne, czego strona pozwana nie kwestionuje, gdyż wyliczyła koszt zakupu części na kwotę 16.674 DM = 7.865 $ USA. Strona pozwana wypłaciła powódce odszkodowanie w wysokości 790.483 zł, stosując przelicznik NBP w kwocie 148,13 zł = 1 $ USA, co zdaniem powódki nie pokrywa w pełni powstałej szkody i powinno ono nastąpić przy zastosowaniu przelicznika Pewexu, stosownego dla wyliczenia niedoborów w tym przedsiębiorstwie. Przelicznik ten w dacie wniesienia powództwa wynosił 450 zł = 1 $ USA, a obecnie wynosi 550 zł za 1 $ USA.Pozwany PZU nie kwestionował konieczności zakupu części do samochodu zgodnie z dokonanym rozliczeniem, lecz uważa, że wyższe kwoty jako miernik przeliczeniowy byłyby uzasadnione tylko w wypadku zakupu części za waluty wymienialne z dokonaniem naprawy samochodu.Sąd Wojewódzki wobec wspomnianych bezspornych okoliczności sprawy przeprowadził dowód z opinii biegłego co do celowości naprawa samochodu, jego wartości przed wypadkiem oraz po wypadku i zaskarżonym wyrokiem uwzględnił powództwo do kwoty 1.205.688 zł z 8% od dnia 22 sierpnia 1986 r., a w pozostałej części oddalił żądanie i rozstrzygnął o kosztach procesu.Do uwzględnionej części powództwa Sąd doszedł w następujący sposób. Wartość samochodu przed wypadkiem wynosiła 3.000.000 zł i od tej sumy odliczył kwotę już wypłaconą przez PZU 790.483 zł oraz odliczył handlową wartość zniszczonego wozu ustaloną na sumę 1.026.000 zł (3.000.000 zł - (790.483 zł + 1.026.000 zł) = 1.205.688 zł).Wyrok w części oddalającej powództwo zaskarżyła powódka, zarzucając, iż zapadł on z naruszeniem art. 415 i 361 § 2 k.c. przez pozbawienie jej pełnego odszkodowania oraz naruszenie art. 481 k.c. przez przyjęcie, że odsetki należą się od dnia doręczenia odpisu pozwu, a nie od dnia zgłoszenia szkody w PZU.Zdaniem skarżącej Sąd Wojewódzki, ustalając wysokość odszkodowania pieniężnego, błędnie zastosował teorię różnicy wartości samochodu, która może mieć miejsce tylko w wypadku dochodzenia odszkodowania z auto-casco, oraz bezpodstawnie zajął się ustaleniami wartości zniszczonego samochodu.W konkluzji domagała się dodatkowego zasądzenia kwoty 1.543.079 zł z odsetkami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Bezspornymi między stronami są takie okoliczności, jak fakt wyrządzenia szkody i jej rozmiary oraz zakres napraw wyliczony w dewizach, który wyraża się kwotą 7.865 $ USA, i wysokości wypłaconego dotąd poszkodowanej świadczenia pieniężnego przez ubezpieczyciela.Spornymi pozostają dwie kwestie, a mianowicie według jakiego kursu przeliczać wartość części zamiennych, ustalonych co do ilości i wartości przez ubezpieczyciela w walutach wymienialnych, a następnie jakie skutki należy przywiązać do faktu niepodjęcia remontu samochodu, przy uwzględnieniu sytuacji, w której suma świadczeń, takich jak: wypłacone odszkodowanie przez ubezpieczyciela, zasądzone zaskarżonym wyrokiem uzupełniające odszkodowanie oraz wartość wozu - wraku łącznie przekraczają wartość samochodu przed wypadkiem, co powoduje odniesienie korzyści przez ubezpieczającego, gdyż zostanie on rzekomo wzbogacony.Przystępując do rozważań spornych kwestii, należy mieć na uwadze, że zawsze, kiedy w wypadku komunikacyjnym nastąpi uszkodzenie samochodu marki zagranicznej, powstaje trudny do rozwiązania problem, łączący się z wyrównaniem szkody, wobec konieczności zakupu części zamiennych za dewizy i przeliczenia ich w sposób zapewniający ubezpieczonemu wyrównanie pełnej szkody. Na tle praktyki w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych ugruntowała się zasada stosowania przelicznika kursu przedsiębiorstwa Pewex przyjmowany do pokrycia powstałych niedoborów w obrocie towarowym tego przedsiębiorstwa. Kurs ten obecnie został ustalony na poziomie 550 zł = 1 $ USA.Jego stosowanie uległo obecnie zachwianiu, gdyż w wolnym obrocie przetargowym nabywanie wartości dewizowych pomiędzy przedsiębiorstwami państwowymi kurs jednego dolara znacznie przekroczył kurs "Pewexu". W związku z powyższym podstawy przelicznika zgłoszone przez powódkę należy uznać za wyjątkowo korzystne dla zobowiązanego i nie jest zasadne kwestionowanie wysokości dochodzonego odszkodowania w walucie polskiej (art. 358 § 1 k.c.).Zastosowanie różnicy ceny samochodu przed i po wypadku nie może stanowić podstawy do wyliczenia wysokości odszkodowania, jeśli przyczyną wypadku jest zawinione działanie osoby trzeciej, za którą ponosi pełną odpowiedzialność ubezpieczyciel w ramach odpowiedzialności OC.W takim wypadku ubezpieczyciel ma obowiązek pełnego wyrównania szkody niezależnie od tego, czy poszkodowany zakupił części zamienne i podjął remont uszkodzonego wozu, czy też podejmie go w późniejszym terminie. Również bez znaczenia pozostaje kwestia uzyskania korzyści z rzekomego przekroczenia rzeczywistej szkody.Dla zapewnienia korzystania z samochodu w takim zakresie, w jakim był on używany przed wypadkiem, niezbędne jest nabycie części zagranicznych, które nie są dostępne w normalnym krajowym obrocie, lecz muszą być nabyte za dewizy.Uszkodzenie samochodu w wypadku komunikacyjnym oznacza powstanie szkody wyrażającej się potrzebą naprawy i wymiany części samochodowych i równowartość takiej szkody mierzy się równowartością kosztów naprawy i wymiany niezbędnych elementów samochodu.W następstwie wypadku poszkodowany nie może być zobowiązany do zbycia samochodu dającego się naprawić, chociażby to było w indywidualnym wypadku korzystniejsze od naprawy samochodu przy użyciu części nabytych za waluty wymienialne. Dlatego porównywanie pierwotnej wartości samochodu z sumą jego wartości w stanie po wypadku i wartości otrzymanego odszkodowania jest bezprzedmiotowe, nie może bowiem zaważyć o zakresie usprawiedliwionych roszczeń powódki.Pozwane PZU pozostaje w zwłoce od dnia doręczenia odpisów pozwu, które nastąpiło 22 sierpnia 1986 r., zatem wymagalność odsetek została prawidłowo określona w zaskarżonym wyroku.Sąd Najwyższy z przytoczonych względów na zasadzie art. 388 § 1 i 108 k.p.c. orzekł jak w sentencji.