IV CR 210/80

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa - Handlu Wewnętrznego - Oddział Obrotu Artykułami Sportowo-Turystycznymi w K. przeciwko Krzysztofowi S. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 8 stycznia 1980 r. - oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePozwany, z zawodu stolarz, trudnił się pośrednictwem w obrocie wyrobami z bursztynu, które nabywał od producentów na Wybrzeżu a sprzedawał w sklepie jubilerskim powodowego Przedsiębiorstwa w Krakowie. Przedsiębiorstwo to nabyło od pozwanego w latach 1976-1978 wyroby z bursztynu ogólnej wartości 5.672.120 zł. Pozwany nie zgłosił swej działalności handlowej do opodatkowania, a powodowe Przedsiębiorstwo będące płatnikiem podatków zaniedbało pobierania od pozwanego przedpłat na podatek.Gdy władze podatkowe uzyskały wiadomość o dokonanych przez strony transakcjach, wymierzyły należny podatek w kwocie 340.327 zł i wezwały stronę powodową jako płatnika do przekazania tej kwoty na konto Wydziału Finansowego. Po zapłaceniu tej kwoty strona powodowa wezwała pozwanego do jej zwrotu, pozwany jednak odmówił twierdząc, że kierownik sklepu zapewnił go przy zakupie oferowanych przedmiotów z bursztynu, że pobierana przez stronę powodową marża zarobkowa 15% obejmuje także przedpłaty na podatek. Sąd Wojewódzki zasądził zaskarżonym wyrokiem od pozwanego kwotę zł 340.327 zł z odsetkami. Sąd uznał, że stosownie do cytowanych w wyroku przepisów o podatku obrotowym i dochodowym pozwanego obciążał obowiązek podatkowy. Sytuacji tej nie zmieniał fakt, że powodowe Przedsiębiorstwo zaniedbując swoje obowiązki nie dokonywało przy każdej transakcji przedpłat podatkowych. Gdy więc strona powodowa zapłaciła za pozwanego należny od niego podatek, to pozwany obowiązany jest na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 k.c. do zwrotu przekazanej Wydziałowi Finansowemu kwoty.Pozwany wniósł rewizję od tego wyroku, domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa, wzgl. uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizja oparta jest na podstawach określonych w art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest nieuzasadniona. Prawidłowy jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, którego zresztą skarżący nie kwestionuje, że strona powodowa zapłaciła Wydziałowi Finansowemu za pozwanego jako płatnika należny od niego podatek w dochodzonej kwocie. Za podatek ten bowiem strona powodowa jako płatnik podatku była odpowiedzialna osobiście na podstawie art. 14 ust. 2 dekretu z 26.X.1950 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 49, poz. 452 z późń. zm.). Jednakże niezależnie od obowiązku płatnika osobą bezpośrednio zobowiązaną do zapłaty podatku był pozwany jako podatnik (art. 1 cytowanego dekretu). Tak więc przekazanie przez powodowe Przedsiębiorstwo podatku Wydziałowi Finansowemu dokonane zostało z rzeczywistą korzyścią pozwanego, Wydział Finansowy mógł bowiem w niniejszej sprawie egzekwować nie potrąconą przedpłatę zarówno od powodowego Przedsiębiorstwa, jak i od pozwanego bezpośrednio. Okoliczność zaś, że Przedsiębiorstwo to wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie potrącało podatku nie wpływa sam przez się ani na istniejnie ani na zakres obowiązku pozwanego do zwrotu uiszczonego podatku. Należy przy tym nadmienić, że trafny jest wniosek Sądu Wojewódzkiego, iż pozwany nie wykazał, że pracownicy strony powodowej wprowadzili go w błąd co do tego, że w 15% marży zarobkowej przedsiębiorstwa rzekomo mieści się należny od niego podatek obrotowy i dochodowy. W granicach kontroli rewizyjnej sprawowanej z urzędu (art. 381 § 1 k.p.c.) nasuwa się jednak zagadnienie charakteru i podstawy prawnej roszczenia powodowego Przedsiębiorstwa. Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że roszczenie to wynika, ze spłacenia długu podatkowego pozwanego, który za dług ten był - jako płatnik - odpowiedzialny osobiście; podstawą prawną dochodzonego roszczenia byłby zatem art. 518 § 1 pkt 1 k.c. Otóż pogląd taki nie wydaje się trafny. Wstąpienie osoby trzeciej w prawa zaspokojonego wierzyciela z mocy ustawy (cessio legis), podobnie jak i z mocy umowy charakteryzuje się tym, że dotychczasowa wierzytelność przechodzi bez zmiany swej istoty na nowego wierzyciela. Ten, kto zaspokoił dotychczasowego wierzyciela nabywa jego wierzytelność. Wierzytelność ta nie wygasa a na jej miejsce nie powstaje nowa (inna) wierzytelność osoby trzeciej. Wskutek tego obydwa roszczenia pierwotne i wtórne są identyczne. Jako przykład wstąpienia z mocy ustawy w prawa zaspokojonego wierzyciela wymienia się zazwyczaj zapłatę długu przez poręczyciela (odpowiedzialność osobista za poręczony dług) albo przez zastawcę (odpowiedzialność przedmiotu zastawu).Przez zapłatę każda z tych osób nabywa zaspokojoną wierzytelność, wchodzi więc w sytuację zaspokojonego wierzyciela. Jeżeli natomiast płatnik płaci podatek za podatnika, to przejściu za niego zaspokojonej wierzytelności o charakterze publiczno-prawnym stoi na przeszkodzie jej charakter. Inaczej mówiąc płatnik nie wstępuje w prawo Państwa do podatku, a jego wierzytelność do płatnika o zwrot zapłaconego podatku jest nową wierzytelnością, o odmiennym charakterze, podczas gdy wierzytelność zaspokojona wygasa. Ponadto osoba trzecia wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela płacąc cudzy dług (art. 518 § 1 pkt 1 k.c.), strona powodowa natomiast zapłaciła, jak to wynika z decyzji podatkowej na k. 6 akt. własny dług. Stosownie bowiem do przepisu art. 14 ust. 2 dekretu o zobowiązaniach podatkowych płatnicy odpowiadają całym swym majątkiem za zaniechanie ustawowego lub zlecanego obowiązku obliczania i pobrania od płatnika należności z tytułu zobowiązania podatkowego, za pobranie w kwocie niższej, niż należało, jak również za niewpłacenie we właściwym terminie sum pobranych. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy odpowiedzialność podatkowa strony powodowej była niezależną od odpowiedzialności podatkowej podatnika, z tym że wyegzekwowanie potrąconej przedpłaty od płatnika spowodowało wygaśnięcie odpowiedzialności podatkowej podatnika.Gdy więc art. 518 § 1 pkt 1 k.c. nie może stanowić podstawy prawnej roszczenia strony powodowej a brak przepisu, który by uzasadniał roszczenie regresowe do pozwanego, przeto podstawą dochodzonego roszczenia są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). Pozwany bowiem uzyskał korzyść majątkową otrzymując należność za dostarczone stronie powodowej bursztyny bez potrącania należnego od niego podatku, korzyść ta równa się kwocie uszczuplonych należności podatkowych w zasądzonej sumie. Uzyskanie tej korzyści nastąpiło kosztem strony powodowej, która sumę tę zapłaciła wskutek czego zobowiązanie podatkowe pozwanego wygasło. Pozwany prowadząc działalność handlową opodatkowaną podatkiem obrotowym i dochodowym powinien być liczyć się z obowiązkiem zwrotu niepotrąconego podatku i dlatego nie może skutecznie bronić się zarzutem, że obowiązek wydania korzyści wygasł (art. 409 k.c....). Gdy więc zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, przeto Sąd Najwyższy oddalił rewizję na podstawie art. 387 k.p.c.