IV CR 211/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Żyznowski (spr.).Sędziowie: SN A. Gola, SW J. Dąbrowski.Protokolant: U. Bober.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 1985 r. sprawy z powództwa Zakładów Drobiarskich. w R. przeciwko Jerzemu S. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 5 grudnia 1984 r.oddala rewizję i zasądza od pozwanego na rzecz powodowych Zakładów 3.000 zł kosztów instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneWniesionym dnia 16 lutego 1984 r. pozwem, Zakłady Drobiarskie żądały zasądzenia od pozwanego Jerzego S. kwoty 559.152 zł z odsetkami i kosztami procesu.Dochodzona kwota stanowi należność za paszę dla drobiu dostarczoną pozwanemu w trzecim kwartale 1983 r. na podstawie wiążącej strony wieloletniej umowy kontraktacyjnej, której przedmiotem była produkcja i dostawa jaj wylęgowych.Pozwany Jerzy S. wniósł dnia 15 maja 1984 r. do Sądu Wojewódzkiego w K. pozew przeciwko Zakładom Drobiarskim. Żądał w nim zasądzenia kwoty 1.263.750 zł, w tym: 663.750 zł tytułem kary umownej za nieodebranie planowej ilości jaj wylęgowych, 300.000 zł odszkodowania za niezagospodarowany z winy Zakładów kurnik oraz 300.000 zł stanowiących równowartość nieosiągniętych przez powoda i jego rodzinę dochodów na skutek pozbawienia ich możliwości pracy przez wymienione Zakłady.Nie kwestionując ilości i wartości paszy otrzymanej od powodowych Zakładów pozwany J.S. zgłosił wniosek o połączenie obu tych spraw do ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 219 k.p.c.), a także zgłosił zarzut potrącenia obu wierzytelności dochodzonych przez strony w przytoczonych sprawach.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w całości wraz z kosztami procesu w wysokości 37.883 zł i obciążył pozwanego obowiązkiem zapłaty kwoty 3.462 zł brakującej opłaty sądowej.Roszczenie strony powodowej o zapłatę równowartości pobranej paszy jest bezsporne. Pozwany nie kwestionował ilości i wartości pobranej paszy. Zgłoszona zaś przez pozwanego wierzytelność wymaga - zdaniem Sądu orzekającego w przeciwieństwie do dochodzonej przez powodowe Zakłady - bliższego sprecyzowania i przeprowadzenia długotrwałego postępowania dowodowego celem wyjaśnienia jej zasadności. Prowadziłoby to do przewlekania postępowania, co - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - stanowi podstawę do nieuwzględnienia zarzutu potrącenia, a także negatywne załatwienie wniosku o połączenie toczących się przed nim spraw.W rewizji pozwany powołując się na podstawy przewidziane w art. 368 pkt 1-4 k.p.c. wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku z przekazaniem sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w K. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyrażone przez Sąd Wojewódzki stanowisko o odmowie dokonania potrącenia wymaga - ze względu na jego skrótową argumentację - przytoczenia dalszych elementów stanu faktycznego, a także podstawy prawnej takiej treści wydanego wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.).Niespornym jest, że stosownie do zawartej dnia 14 maja 1982 r. umowy konraktacyjnej pozwany (dostawca jaj wylęgowych) zobowiązany był regulować należność powodowym Zakładom za dostarczoną mu paszę w ciągu trzech dni, licząc od dnia następnego od jej odbioru (§ 15). Dochodzona kwota stanowi należność za pobraną przez pozwanego paszę w lipcu - wrześniu 1983 r.Kierowane do pozwanego (w listopadzie 1983 r. i styczniu 1984 r.) wezwania o uregulowanie należności pozostały bez odpowiedzi. Pozwany, mając zapewnioną paszę dla niosek, dostarczył w sezonie 1982/83 r. do powodowych Zakładów jaja wylęgowe i spożywcze, czerpiąc z tego dochody. Dochodzona w załączonej sprawie (Sądu Wojewódzkiego w K.) kwota 663.750 zł i przedstawiona do potrącenia, ma określać dalszy możliwy do osiągnięcia - zdaniem dostawcy - dochód z umowy kontraktacyjnej, którego został on bezzasadnie - wg twierdzeń tego pozwu - pozbawiony przez Zakłady Drobiarskie. Inne zgłoszone w tej sprawie roszczenia mają wyrównać szkodę, jakiej hodowca doznał z powodu odmowy przedłużenia umowy kontraktacyjnej.Nie ulega wątpliwości, i przyjmuje to także Sąd Wojewódzki, że pretensje wysuwane przez obie strony mogłyby stanowić przedmiot zarzutu potrącenia (art. 498 k.c.; oczywiście po udowodnieniu przez pozwanego i stwierdzeniu przez Sąd, w którym sprawa zawisła, istnienia oraz wysokości przeciwstawionej przez niego wierzytelności). Nie zachodzą także inne zakazy lub ograniczenia potrącenia wierzytelności ze względu na ich rodzaj, interes osoby, która ma się poddać potrąceniu lub interes osób trzecich (art. 505 k.c.).Pomimo tego Sąd Wojewódzki zakwestionował dopuszczalność potrącenia, a takie stanowisko należy uznać - w okolicznościach sprawy - za uzasadnione. Dokonanie bowiem potrącenia (i w następstwie tego umorzenie wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej) podlega - jak każda czynność prawna - ocenie w aspekcie jego zgodności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Sposób zaś realizacji tego prawa przez pozwanego można uznać za nadużycie prawa podmiotowego. Osiągnąwszy określone dochody z umowy kontraktacyjnej, pozwany pozostaje od trzeciego kwartału 1983 r. w zwłoce z zapłatą bezspornych należności za paszę, dążąc do uzyskania dalszej prolongaty. Czasokresu wykazania przez pozwanego istnienia i wysokości wzajemnej wierzytelności nie można - w aktualnym stanie sprawy - nawet przewidywać. Jak to trafnie zauważył Sąd Wojewódzki w sprawie tej, z uwagi na charakter i wysokość zgłoszonych roszczeń, zachodzi potrzeba bliższego sprecyzowania dochodzonych tam żądań oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego, oczekiwanie na udowodnienie tych roszczeń oznaczałoby dalsze odroczenie płatności, bezspornych od 1983 r. należności za pobraną przez niego i zużytą paszę. Czasokres zaś tego odroczenia uzależniony jest od aktywności powoda (dostawcy) w omawianej sprawie. Dalszy zatem upływ czasu i związany z tym odczuwalny spadek realnej wartości pieniądza godziłby w zasadę realnego wykonywania zobowiązań (art. 354 k.c.).Zakwestionowanie skuteczności potrącenia na powołanej podstawie art. 5 k.c., zapobiega takim negatywnym skutkom. Przepisy art. 504 i 505 k.c. nie wyłączają możliwości zastosowania art. 5 k.c., który nie jest skierowany przeciwko treści obowiązujących przepisów, lecz sposobowi ich realizacji.Z powyżej przytoczonych przyczyn zaskarżony wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada prawu (art. 387 k.p.c.). Zwalczanie zaś jego zasadności poprzez wykazywanie (czemu skarżący poświęcił obszerne wywody w skardze rewizyjnej) naruszenia art. 219 k.p.c. jest oczywiście bezskuteczne, skoro połączenie spraw do łącznej rozprawy i rozstrzygnięcia ma charakter porządkowo-techniczny.Z powyższych przyczyn i na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c. odnośnie kosztów procesu orzeczono jak w sentencji wyroku.