IV CR 221/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Kołakowski. Sędziowie SN: G. Bieniek (sprawozdawca), B. Bladowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu spraw z powództwa Jacka L. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w S. o ustalenie prawa na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 31 stycznia 1986 r.:oddalił rewizję i odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania w instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowód po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagał się ustalenia, że pozwany Bank Spółdzielczy w S. jest zobowiązany udzielić mu kredytu na kapitalny remont budynku mieszkalnego wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego (...) na zasadach uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195; zm.: M.P. z 1983 r. Nr 10, poz. 54).Pozwany Bank wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że powód podjął ponownie pracę poza rolnictwem i utracił uprawnienia wynikające z uchwały nr 169, a ponadto uprawnienia powoda do kredytu regulują przepisy ogólne, tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1982 r. w sprawie udzielania kredytu bankowego na cele mieszkalne (Dz. U. z 1983 r. Nr 1, poz. 4) i w ramach tych przepisów udzielono powodowi kredytu w wysokości 500.000 zł.Wyrokiem z dnia 31 stycznia 1986 r. Sąd Wojewódzki w Krakowie powództwo oddalił ustalając, co następuje:Powód do dnia 31 stycznia 1983 r. pracował w "Orbisie" jako kierownik działu handlowego. Z tych dniem rozwiązano z nim umowę o pracę na podstawie porozumienia stron, na zasadach określonych w uchwale nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę. W dniu 21 sierpnia 1981 r. powód nabył od Skarbu Państwa gospodarstwo rolne w S., o powierzchni 1,3 ha wraz ze zrujnowanymi zabudowaniami mieszkalno-gospodarczymi za kwotę 320.000 zł. Nieruchomość nabyta przez powoda została uznana za zabytkową, w związku z czym w ramach uchwały nr 179 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1978 r. w sprawie wykorzystywania zabytków nieruchomych na cele użytkowe (M.P. Nr 37, poz. 142) przyznano powodowi 1.893.455 zł ze środków finansowych Ministerstwa Kultury i Sztuki, przy czym w ramach owej bezzwrotnej dotacji środki na remont budynku mieszkalnego wynoszą 463.197 zł.W dniu 25 kwietnia 1983 r. powód złożył w pozwanym Banku Spółdzielczym wniosek o kredyt inwestycyjny w wysokości 1.600.000 zł na remont budynku mieszkalnego i 660.000 zł na założenie pasieki. Decyzją Zarządu Banku z dnia 23 czerwca 1983 r. przyznano powodowi kredyt w kwocie 660.000 zł na sfinansowanie pasieki i 500.000 zł na remont budynku mieszkalnego, przy czym kredytu na pasiekę udzielono na podstawie zarządzenia Prezesa Zarządu Banku Gospodarki Żywnościowej (...) z dnia 10 listopada 1981 r. w sprawie udzielania kredytów pracownikom uspołecznionych zakładów pracy zmieniającym pracę z powodu zmian w strukturze zatrudnienia, kredytu zaś na remont budynku na podstawie uchwały Zarządu Banku Gospodarki Żywnościowej z dnia 26 marca 1983 r. w sprawie zasad i warunków udzielania kredytów na indywidualne budownictwo mieszkaniowe. Powód od decyzji Zarządu Banku odwołał się do Rady Nadzorczej, która nie uwzględniła jego odwołania, a następnie wniósł skargę do NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który postanowieniem z dnia 21 sierpnia 1984 r. skargę odrzucił wyrażając pogląd, że udzielenie kredytu, odmowa udzielenia, jak również jego wysokość wchodzą w zakres stosunków cywilnoprawnych.Ustalono, że wysokość udzielonego powodowi kredytu była związana z oceną zdolności produkcyjnej jego gospodarstwa, którego dochodowość w 1984 r. oszacowano na 6.100 zł rocznie. Powód od dnia 4 grudnia 1984 r. podjął pracę zarobkową w przedsiębiorstwie zagranicznym (...).Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, roszczenie nie jest zasadne. Budowle nabyte przez powoda mają charakter zabytkowy i z tej racji przyznano powodowi kredyt na remont budynku mieszkalnego na podstawie powołanej uchwały Rady Ministrów nr 179 z dnia 8 grudnia 1978 r., co wyklucza możliwość uzyskania drugiego kredytu na podstawie uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. Powód zresztą podejmując pracę poza rolnictwem utracił uprawnienia z uchwały nr 169. Podniesiono także, że zawarcie umowy kredytowej i określenie wysokości kredytu oparte jest na zasadzie dobrowolności.Rewizję od powyższego wyroku wniósł powód, który wskazując jako podstawy rewizyjne art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. żądał zmiany wyroku i uwzględnienia powództwa lub jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, aby sąd ustalił, że powodowi należy się kredyt w wysokości 90% kosztów remontu kapitalnego budynku mieszkalnego na podstawie uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195; zm.: M.P. z 1983 r. Nr 10, poz. 54) w związku z zarządzeniem (...) Prezesa Zarządu Banku Gospodarki Żywnościowej z dnia 10 listopada 1981 r. w sprawie udzielania kredytów pracownikom uspołecznionych zakładów pracy zmieniającym pracę z powodu zmian w strukturze zatrudnienia. Jest bowiem w sprawie bezsporne, że powodowi przyznano kredyt na remont kapitalny budynku mieszkalnego w wysokości 500.000 zł na podstawie uchwały (...) Zarządu Banku Gospodarki Żywnościowej z dnia 26 marca 1983 r. w sprawie zasad i warunków udzielania kredytów na indywidualne budownictwo mieszkaniowe, wydanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 listopada 1982 r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytów przez banki (Dz. U. Nr 45, poz. 293) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1982 r. w sprawie zasad udzielania kredytu bankowego na cele mieszkaniowe (Dz. U. z 1983 r. Nr 1, poz. 4). Zgodnie z tymi przepisami (załącznik nr 3 do uchwały) maksymalna wysokość tego kredytu wynosi 450.000 zł. Nie jest także kwestionowany fakt (por. zeznania powoda), że powód zawarł umowę kredytową z pozwanym Bankiem.W związku z tak określonym przedmiotem sporu rozważenia wymaga przede wszystkim kwestia dopuszczalności drogi sądowej, a także sprawa roszczeń materialnoprawnych, jakie mogą przysługiwać powodowi.Podejmując ten wątek, wskazać należy, że działalność pozwanego Banku regulują przede wszystkim przepisy prawa spółdzielczego - ustawy z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210 z zm.), wydanego na ich podstawie statutu, stosowne akty wewnętrzne centralnego związku, tj. Centrali Banku Gospodarki Żywnościowej, oraz prawo bankowe - ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. (Dz. U. Nr 7, poz. 56). Treść tych przepisów pozwala stwierdzić, że działalność kredytowa banków spółdzielczych realizowana jest na podstawie umowy o kredyt bankowy. Sama umowa ma niewątpliwie charakter cywilnoprawny, co już uzasadnia wniosek, że wzajemne stosunki między bankiem spółdzielczym a kredytobiorcą nie są wyłączone spod drogi sądowej. We wskazanych aktach prawnych brak jest przepisu szczególnego - w rozumieniu art. 2 § 3 k.p.c. - na podstawie którego sprawy cywilne związane z umową o kredyt bankowy byłyby przekazane do właściwości innych organów. W rezultacie przyjąć należy, że do rozpoznawania spraw cywilnych na tle umowy o kredyt bankowy właściwe są sądy powszechne.Powyższe stwierdzenie nie przesądza wszakże zakresu roszczeń materialnoprawnych, których kredytobiorca może skutecznie dochodzić przed sądem powszechnym. Wynika to z faktu, że umowa o kredyt bankowy nie jest pozbawiona zasadniczych cech każdej umowy cywilnoprawnej, która zgodnie z art. 72 k.c. zostaje zawarta wówczas, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. Odnosząc to do umowy kredytowej stwierdzić należy, że umowa taka zostaje zawarta wówczas, gdy zainteresowane strony dojdą do porozumienia co do faktu udzielenia kredytu, jego wysokości, warunków, na jakich zostaje udzielony, w szczególności warunków jego spłaty.Tych podstawowych cech umowy o kredyt bankowy jako umowy cywilnoprawnej nie może podważyć fakt, że warunki i zasady udzielenia określonych kredytów regulują zarówno akty prawne naczelnych organów administracji państwowej, jak i - w odniesieniu do banków spółdzielczych - zarządzenia bądź uchwały właściwych organów Banku Gospodarki Żywnościowej.W rezultacie należy przyjąć, że jeśli zostanie zawarta umowy o kredyt bankowy, to jej niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez bank może rodzić po stronie kredytobiorcy określone roszczenie cywilnoprawne, które dochodzenia przed sądem powszechnym nie można zasadnie kwestionować. Natomiast istota umowy kredytowej jako umowy cywilnoprawnej sprzeciwia się przyznaniu osobie ubiegającej się o kredyt roszczenia o zobowiązanie banku do zawarcia umowy o kredyt bankowy lub przyznania kredytobiorcy roszczenia o zobowiązanie banku do udzielenia kredytu w wyższej wysokości lub na innych warunkach. Takie roszczenie musiałoby wynikać ze szczególnego przepisu prawa, którego w omawianym przedmiocie nie ma.Odnosząc to do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że jeżeli roszczenie powoda zmierza w istocie do zobowiązania pozwanego Banku, aby udzielił mu kredytu w wyższej wysokości na podstawie innych przepisów, to takie roszczenie nie może być uwzględnione. Pomijając bowiem rozważania dotyczące ustalenia, czy powód zachował, czy też utracił uprawnienia z uchwały Rady Ministrów nr 169 z dnia 17 sierpnia 1981 r., stwierdzić należy, że zarówno w świetle tej uchwały, jak i odpowiadającego mu zarządzenia Prezesa Zarządu Banku Gospodarki Żywnościowej z dnia 10 listopada 1981 r. powodowi nie przysługuje roszczenie o przyznanie mu kredytu inwestycyjnego na remont budynku mieszkalnego w wysokości 90% ponoszonych nakładów. Zgodnie bowiem z treścią tego zarządzenia banki spółdzielcze będą udzielać kredytów inwestycyjnych i obrotowych pracownikom uspołecznionych zakładów pracy, z którymi rozwiązano stosunek pracy, przy czym kredyt inwestycyjny może być udzielony do 90% ponoszonych nakładów. Gdyby więc nawet powód zachował uprawnienia do uzyskania kredytu na podstawie wskazanych przepisów (co budzi uzasadnione wątpliwości wobec ponownego podjęcia pracy poza rolnictwem), to i tak nie mógłby skutecznie w drodze sądowej kwestionować wysokości przyznanego mu kredytu, gdyż kredyt ten może być udzielony w wysokości 90% ponoszonych nakładów, w zależności od oceny zdolności produkcyjnej gospodarstwa rolnego, co rzutuje na ocenę możliwości spłaty kredytu. W tym zakresie nie jest możliwa - w aktualnym stanie prawnym - merytoryczna kontrola sądu. Odmienne stanowisko bowiem prowadziłoby do tego, że to sąd ustaliłby treść umowy o kredyt bankowy, co nie jest możliwe wobec braku przepisu szczególnego, który uprawniałby sąd do takiego ustalenia.Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle wskazanych wyżej przepisów roszczenie powoda nie może być uwzględnione. Zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada zatem prawu, co skutkuje oddalenie rewizji powoda (art. 387 k.p.c.). Mając na uwadze precedensowy charakter niniejszej sprawy oraz fakt, że powód ma znaczne zadłużenie finansowe, uznano, iż istnieją podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c.