IV CR 268/79

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 1979 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Marii R. o ubezwłasnowolnienie Zofii Ż. na skutek rewizji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 12 grudnia 1978 r. I Ns 219/78 postanowił oddalić rewizję.Uzasadnienie faktyczneMaria R. domagała się całkowitego ubezwłasnowolnienia siostry swej Zofii Ż. z powodu zmian umysłowości na tle sklerotycznym.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki oddalił wniosek. Sąd ten ustalił, że Zofia Ż. (ur. 13 lipca 1896 r.) wykazuje objawy zespołu psychotycznego (otępiennego) miernego stopnia na tle miażdżycy naczyń mózgowych.Posiada ograniczoną zdolność do kierowania swym postępowaniem, jednakże tylko w bardziej skomplikowanych sprawach majątkowych wymaga pomocy. Uczestniczka postępowania w I Państwowym Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych w Ł. ma zgromadzoną kilkusettysięczną kwotę, którą ulokowała w banku. Książeczki oszczędnościowe są zdeponowane w administracji Domu Pomocy, tak że uczestniczka postępowania nie może nimi dysponować. Administracja Domu Opieki nie może sobie poradzić z wyegzekwowaniem należności za pobyt Zofii Ż. i należność tę ściąga od wnioskodawczyni.Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Wojewódzki uznał, że brak jest podstaw do ubezwłasnowolnienia uczestniczki postępowania. Ubezwłasnowolnienie może być bowiem orzeczone tylko wówczas, gdy wymaga tego interes osoby, której postępowanie dotyczy. Interes ten zaś nie został wykazany.Z opinii biegłego lekarza psychiatry wynika bowiem, że Zofia Ż. tylko w poważniejszych sprawach pieniężnych wymaga pomocy, tak jak inni ludzie starsi, u których nie występują zmiany w umysłowości na tle miażdżycy naczyń mózgowych.Wnioskodawczyni nie wykazała nadto, by uczestniczka trwoniła lekkomyślnie swoje oszczędności lub by istniało niebezpieczeństwo trwonienia.Okoliczność zaś, że zaistniały w jej umysłowości zmiany miażdżycowe miernego stopnia - nie uzasadnia wniosku o ubezwłasnowolnienie, nawet częściowe.Powyższe postanowienie zaskarżyła Maria R. Domagała się uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek tej rewizji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest uzasadniona.Przy ubezwłasnowolnieniu osoby oprócz przesłanek wskazanych w art. 13 § 1 i art. 16 § 1 k.c. należy uwzględnić cel, któremu służy ubezwłasnowolnienie. Cel ten polega przede wszystkim na potrzebie niesienia pomocy osobie, która ma być ubezwłasnowolniona, w załatwieniu jej spraw majątkowych i niemajątkowych.W art. 13 § 1 i art. 16 § 1 k.c. użyte zostało sformułowanie "może być ubezwłasnowolniona" osoba dotknięta zaburzeniami psychicznymi, która nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem lub potrzebna jest jej pomoc w prowadzeniu spraw. Słowo "może" odnosi się bezpośrednio do uprawnień Sądu orzekającego ubezwłasnowolnienie. Wynika z tego, że Sąd nie ma obowiązku ubezwłasnowolnienia osoby w każdym wypadku ustalenia przesłanek wymienionych w art. 13 § 1 lub art. 16 § 1 k.c. Po stronie Sądu istnieje jedynie fakultatywność wydania tego rodzaju orzeczenia w zależności od okoliczności sprawy i względów natury celowości.W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi celowość ubezwłasnowolnienia uczestniczki postępowania (nawet częściowego). Pozostaje ona w domu pomocy społecznej. Jej pieniądze są należycie zabezpieczone i nie zachodzi obawa o to, że będzie je trwoniła.Jest bezsporne, że udzieliła kilku pożyczek pieniężnych, ale jak przyznały uczestniczki postępowania na rozprawie rewizyjnej, zabiega o ich odzyskanie. Nie stanowi również przekonywającego argumentu podnoszona w rewizji okoliczność, że za celowością ubezwłasnowolnienia przemawia to, że Zofia Ż. zalega z zapłatą wynagrodzenia za pobyt w domu opieki społecznej.Zakład ten po uzyskaniu odpowiedniego tytułu wykonawczego będzie mógł prowadzić egzekucję z rachunku bankowego uczestniczki postępowania.W tym stanie rzeczy i skoro z opinii biegłego wynika, że uczestniczka postępowania - wprawdzie w zmniejszonym zakresie - jest w stanie kierować swoim postępowaniem, a i przy tym jak słusznie uznał Sąd Wojewódzki, nie zachodzi potrzeba udzielenia jej pomocy w prowadzeniu spraw - wniosek o ubezwłasnowolnienie (nawet częściowe) jest nieuzasadniony.Rewizję zatem jako nie zawierającą uzasadnionych podstaw należało oddalić (art. 387 k.p.c.).