IV CR 309/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Świeboda (spr.).Sędziowie SN: K. Kołakowski, J. Suchecki.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 1987 r. sprawy z powództwa Gliwickiego Przedsiębiorstwa Instalacji Sanitarnych Budownictwa Miejskiego w Gliwicach przeciwko "I." - Spółka z o.o. w Ł. o zapłatę na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 15 lipca 1987 r. sygn. akt I C 149/87zmienia zaskarżony wyrok w części orzekającej o kosztach procesu w ten sposób, że zasądzoną od pozwanej Spółki na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa kwotę 45.200 zł obniża, do kwoty 24.400 zł; poza tym rewizję oddala i znosi wzajemnie koszty procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 15 VII 1987 r. Sąd Wojewódzki w Łodzi zasądził od strony pozwanej na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa 8% od kwoty 640.000 zł za okres od 12 XII 1986 r. do 25 VI 1986 r. oraz koszty procesu w kwocie 45.200 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 24 IV 1986 r. stron zawarły umowę, na podstawie której strona pozwana zobowiązała się do zorganizowania dla pracowników powodowego Przedsiębiorstwa w okresie od 16 VI do 28 VIII 1986 r. wypoczynku wczasowego w miejscowości Rewal.W dniu 9 V 1986 r. powodowe Przedsiębiorstwo zapłaciło stronie pozwanej 2.174.260 zł. W dniu 20 V 1986 r. strony zobowiązały się do zawarcia umowy o zorganizowanie wypoczynku, dla pracowników powodowego Przedsiębiorstwa w roku 1987 w Rewalu, przy czym na poczet tej umowy Przedsiębiorstwo przesłało w dniu 25 (...) 1986 r. na rzecz strony pozwanej kwotę 640.000 zł jako przedpłatę i w piśmie z tej daty nadmieniło, że jest to zaliczka noclegowa na 1987 r. oraz że w sprawie umowy na lata następne wypowie się po zakończeniu sezonu do końca września 1986 r. W piśmie z dnia 25 XI 1986 r. strona pozwana powiadomiła Przedsiębiorstwo, że w związku z jednostronnym naniesieniem poprawek na umowie z dnia 20 V 1986 r. zarówno co do wysokości przedpłaty na koszty wczasów w 1987 r., jak i co do okresu organizowania wypoczynku umowa traci ważność, a wypoczynek może być zorganizowany w Rewalu w 1987 r., ale w innym budynku. Następnie pismem z dnia 10 XII 1986 r. strona pozwana poinformowała Przedsiębiorstwo, że wobec braku odpowiedzi na pismo z dnia 25 XI 1986 r. kwotę 640.000 zł przejmuje jako przedpłatę na poczet świadczenia usług w zakresie pobytu wypoczynkowego pracowników powodowego Przedsiębiorstwa w sezonie letnim 1987 r. na warunkach podanych przez stronę pozwaną w piśmie z 25 XI 1986 r.Pismem z dnia 11 XII 1986 r. powodowe Przedsiębiorstwo wezwało stronę pozwaną do natychmiastowego zwrotu kwoty 640.000 zł wraz z odsetkami od 25 VIII 1986 r. i zawiadomiło, że rezygnuje z wypoczynku wczasowego w Rewalu wobec niedotrzymania warunków umowy z 1986 r. Z kolei, telefonicznie w dniu 28 I 1987 r. ponagliło o zwrot kwoty 640.000 zł wraz z odsetkami. Gdy strona pozwana nie zwróciła powyższej kwoty, powodowe Przedsiębiorstwo wystąpiło w dniu 5 VI 1987 r., z powództwem o jej zasądzenie z odsetkami. Opłaty sądowe od pozwu uiściło 24 VI 1987 r. W dniu 9 VI 1987 r. strona pozwana dokonała w Banku w Ł. przelewu kwoty 640.000 zł na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa. Kwota ta wpłynęła na konto Przedsiębiorstwa w dniu 25 VI 1987 r.W rewizji strona pozwana wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Pozwany "I." jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i dokonał wpłaty kwoty 640.000 zł na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa za pośrednictwem Banku w formie bezgotówkowego polecenia przelewu. Istota polecenia przelewu polega na tym, że posiadacz rachunku bankowego (dłużnik) zleca swemu bankowi obciążenie określoną kwotą swego rachunku i uznanie tą kwotą rachunku wierzyciela. Datą spełnienia świadczenia jest data uznania rachunku bankowego wierzyciela. Wspomniana bowiem zapłata różni się nieco od zapłaty w formie wręczenia znaków pieniężnych (art. 454 § 1 k.c.). Wręczenie znaków pieniężnych jest dokonywane niejako "z ręki do ręki".Jeśli więc pozwana Spółka dokonała w Banku w Ł. polecenia przelewu w dniu 9 VII 1987 r., a Bank uznał rachunek bankowy powodowego Przedsiębiorstwa w dniu 25 VI 1987 r., zatem tę ostatnią datę słusznie Sąd uznał jako datę zapłaty. W związku z tym wniesienie pozwu w dniu 24 VI 1987 r. o zasądzenie kwoty 640.000 zł nie może być ocenione jako czynność procesowa zbędna oraz że pozwany swoim zachowaniem nie dał powodów do wytoczenia powództwa.Pozwana Spółka powinna należność zapłacić Przedsiębiorstwu niezwłocznie po jej wezwaniu (art. 455 k.c.). Jeśli nie spełniła świadczenia po wezwaniu przez wierzyciela, popadła w zwłokę (art. 476 k.c.). W takim razie winna zapłacić odsetki, Sąd Wojewódzki obciążył stronę pozwaną odsetkami za okres od wezwania do daty zapłaty.Sąd pierwszej instancji uczynił przedmiotem badania okoliczności, towarzyszące odstąpieniu od zawarcia umowy. Umowa jako taka o świadczeniu usług w zakresie wypoczynku pracowników Przedsiębiorstwa w roku 1987 nie została jeszcze zawarta. Dopiero prowadzone były między stronami rokowania. Strona pozwana sama i to pierwsza stwierdziła, że nie doszło do zawarcia umowy między stronami, żądanie zatem zwrotu wpłaconych 640.000 zł było następstwem niezawarcia umowy.Pozwana Spółka jako przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić powodowemu Przedsiębiorstwu na jego żądanie koszty niezbędne docelowego dochodzenia jego praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Z przedłożonego na rozprawie przed Sądem Najwyższym dokumentu wynika, że powodowe Przedsiębiorstwo dowiedziało się w dniu 30 VI 1987 r. o wpływie na jego konto kwoty 640.000 zł. W takiej sytuacji winno ono cofnąć pozew o zasądzenie tej kwoty jako roszczenia głównego z pozostawieniem tylko żądania odsetek jako należności uboczne. Ponieważ zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy na dzień 15 VII 1987 r. wydane zostano w dniu 2 VII 1987 r., a wykonano je w dniu 3 VII 1987 r., przy czym z uwagi na te stosunkowo krótkie terminy należy przyjąć, że cofnięcie (ograniczenie) pozwu nastąpiłoby przed rozpoczęciem rozprawy, na którą sprawa została skierowana, a nie przed wysłaniem zawiadomień o terminie rozprawy. W związku z tym powodowe Przedsiębiorstwo mogło uzyskać zwrot połowy uiszczonego wpisu, czyli 20.800 zł (art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kosztach sądowych). W tej sytuacji nie można uznać za zasadne wliczenie tej kwoty do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, której zwrotu powód może skutecznie żądać od strony przeciwnej jako przegrywającej sprawę.Można zatem stwierdzić, że do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, które strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie, nie wlicza się pełnych względnie połowy opłat sądowych, jeżeli powód mógł cofnąć (ograniczyć) pozew przed wysłaniem zawiadomień o terminie posiedzenia lub przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana i zgłosić wniosek o ich zwrot (art. 36 oraz art. 98 § 1 k.p.c.).Z tych przyczyn uległo korekturze zawarte w wyroku orzeczenie o kosztach procesu, poza tym rewizja jako bezzasadna została oddalona, natomiast koszty procesu za instancję rewizyjną podlegają zniesieniu (art. 390 § 1 k.p.c. i art. 387 oraz art. 100 k.p.c.).