IV CR 334/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ryszarda S. przeciwko Skarbowi Państwa - Technikum Statystyczne GUS w Szczecinie o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 21 października 1955 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód twierdząc, że na podstawie umowy z dnia 15 czerwca 1954 r. zajmował stanowisko wykładowcy z wynagrodzeniem 1308 zł, że umowa obowiązywała strony od dnia 1 września 1954 do 31 września 1955 r., oraz że pozwany bezzasadnie zerwał tę umowę w listopadzie 1954 r., mimo że zastrzeżony w umowie 3 miesięczny termin do odstąpienia od chwili jej zawarcia upłynął, wniósł o przysądzenie mu kwoty 11 772 zł równającej się jego wynagrodzeniu za czas od dnia 1 grudnia 1954 r. do dnia 31 sierpnia 1955 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, gdyż odstąpienie nastąpiło w zastrzeżonym terminie, skoro umowa została zawarta nie w dniu 15 czerwca 1954 r., lecz w dniu 1 września 1954 r.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Sąd stanął na stanowisku, że strony zawarły ostateczną umowę w dniu 1 września 1954 r. na czas od dnia 1 września 1954 r. do 31 sierpnia 1955 r., zawierającą klauzulę, iż umowa ta może być rozwiązana na skutek odmowy jej zatwierdzenia przez Zarząd GUS w okresie pierwszych 3 miesięcy od jej zawarcia, że Zarząd GUS odmówił zatwierdzenia umowy z powodu posiadania przez powoda zajęcia ubocznego i powód został zawiadomiony o odmowie w dniu 15 listopada 1954 r.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że skoro pozwany zgodnie z zastrzeżeniem umowy w czasie należytym zawiadomił powoda o odmowie jej zatwierdzenia, roszczenie powoda jest nieuzasadnione. Również nieuzasadnione zdaniem Sądu Wojewódzkiego okazało się twierdzenie powoda, że zwolnienie z pracy nastąpiło na skutek intryg prywatnych dyrektora K., skoro decyzję o zwolnieniu powziął niejaki G., który powoda nie znał.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją powód, domagając się jego zmiany i uwzględnienia powództwa.W odpowiedzi na rewizję pozwany wniósł o jej oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest trafny zarzut rewizji pominięcia przez Sąd Wojewódzki faktu, że strony zawarły umowę w dniu 15 czerwca 1954 r. i od tej ewentualnie daty winien być liczony 3-miesięczny termin do jej rozwiązania, natomiast następujące po dniu 15 czerwca 1954 r. dwukrotne spisywanie umowy na nowych formularzach nie stanowiło nowej umowy, lecz było jedynie czynnością formalną kancelaryjną, związaną z koniecznością dostosowania formularzy umowy do nowych przepisów o uposażeniu.Zawarcie umowy następuje przez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez kontrahentów. Dokument umowy podpisany przez strony jest formą pisemną umowy i sikoro strony taką formę obrały, treść umowy nie może być oderwana od jej formy i oceniona odrębnie zarówno co do treści oświadczeń woli, jak i czasu i miejsca ich złożenia.Skoro więc strony mimo sporządzenia i podpisania umowy w dniu 15 czerwca 1954 r. sporządziły następnie, obojętne z jakich przyczyn, nową umowę pisemną datowaną dnia 1 września 1954 r., zastrzegając prawo odstąpienia od umowy w przypadku jej niezatwierdzenia przez władze przełożone w okresie 3 miesięcy od daty zawarcia, oczywisty stąd wniosek, że wolą stron było nadanie mocy wiążącej tej ostatniej umowie wraz ze wszystkimi skutkami związanymi z oznaczoną datą jej zawarcia.Zasadnie więc przyjął Sąd Wojewódzki, że strona pozwana prawidłowo liczyła bieg terminu 3 miesięcy, przewidzianego dla rozwiązania umowy i że termin ten został zachowany.Trafny jest natomiast dalszy zarzut rewizji, iż Sąd Wojewódzki nie rozważył sprawy ze stanowiska art. 3 przep. og. pr. cyw.Z materiału sprawy wynika niespornie okoliczność, że powód pracował u pozwanego na stanowisku nauczyciela ponad rok.Zawarta w punkcie 4 umowy klauzula, uprawniająca pracodawcę do rozwiązania umowy w okresie pierwszych trzech miesięcy w przypadku niezatwierdzenia jej przez władzę nadrzędną, ustanawia rodzaj okresu próbnego pracy i ma na celu danie tej władzy możności rozwiązania umowy w przypadku, jeśliby się okazało, że przyjęty nauczyciel nie posiada kwalifikacji zawodowych lub moralnych. Tak też rozumie omawianą klauzulę Centralny Urząd Szkolenia Zawodowego w załączonym do akt piśmie okólnym, zalecając jej stosowanie tylko w odniesieniu do nauczycieli angażowanych do szkolnictwa danego resortu po raz pierwszy oraz w odniesieniu do tych nauczycieli, co do których dyrektor Szkoły zawierający umowę nie jest przekonany o ich kwalifikacjach.Odmienne stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku prowadziłoby do wniosku, że rozwiązanie umowy o pracę w okresie 3 miesięcy pozostawione jest swobodnemu uznaniu władzy przełożonej pracodawcy, która nie jest skrępowana obiektywnymi przesłankami.O ile takie stanowisko może być uznane za słuszne w odniesieniu do nauczycieli nowo zaangażowanych, stwarzając dla nich okres próbny, o tyle w odniesieniu do nauczycieli pracujących w poprzednim roku szkolnym, których kwalifikacje są pracodawcy znane, rozwiązanie umowy bez uzasadnionej przyczyny nie może być uznane za usprawiedliwione z punktu widzenia zasad współżycia społecznego.Nauczyciel, z którym umowa zostaje rozwiązana z początkiem lub w ciągu roku szkolnego, kiedy uzyskanie innego zajęcia jest niezwykle utrudnione, a często wręcz niemożliwe, znalazłby się w szczególnie trudnej sytuacji.Z tych względów Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że zawarta w umowie o pracę nauczyciela klauzula, zezwalająca na rozwiązanie umowy w oznaczonym terminie w przypadku jej niezatwierdzenia przez władzę przełożoną pracodawcy, nie jest w zasadzie nieważna z mocy art. 41 przep. og. pr. cyw., jednak w odniesieniu do tych nauczycieli, którzy od dłuższego czasu pracują u danego pracodawcy odmowa zatwierdzenia umowy musi być usprawiedliwiona ze stanowiska zasad współżycia społecznego. W przeciwnym razie rozwiązanie przez pracodawcę zawartej na nowy rok szkolny umowy może stanowić nadużycie prawa w rozumieniu art. 3 przep. og. pr. cyw.Według twierdzenia strony pozwanej podstawą odmowy zatwierdzenia umowy przez Zarząd Szkół GUS było posiadanie przez powoda drugiego zajęcia. Sąd Wojewódzki powinien więc ustalić i rozważyć, czy powód był zawiadomiony o zakazie posiadania zajęcia ubocznego i czy umożliwiono mu staranie się o zezwolenie na takie zajęcie zgodnie z pismem okólnym GUS z dnia 6 września 1954 r. Również nie bez znaczenia będzie okoliczność, czy w poprzednim roku szkolnym również obowiązywał zakaz posiadania zajęcia ubocznego, czy powód takie zajęcie posiadał z wiedzą pracodawcy i czy zajęcie to kolidowało z pracą powoda u pozwanego. Należy również szczegółowo zbadać, czy i w jakim zakresie rozwiązanie umowy z powodem mogło być następstwem intryg personalnych, na co powód się powołuje.Z powyższych przyczyn wobec konieczności dokonania dodatkowych ustaleń zaskarżony wyrok podlega z mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu.