IV CR 35/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski. Sędziowie SN: H. Ciepła, M. Sychowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w R. przeciwko Andrzejowi P. o eksmisję na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 1985 r.:uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowódka, Spółdzielnia Mieszkaniowa w R., wniosła o nakazanie pozwanemu Andrzejowi P. opróżnienia lokalu mieszkalnego nr 22 w budynku nr 5 przy ul. W. Pola w R. Na uzasadnienie tego żądania powódka podała, że pozwany był jej członkiem i przysługiwało mu własnościowe prawo do wymienionego lokalu. W dniu 25 stycznia 1983 r. złożył on pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się przysługującego mu prawa do lokalu, które spowodowało wygaśnięcie tego prawa. W tej sytuacji, stosownie do art. 210 prawa spółdzielczego, jest on zobowiązany do opróżnienia lokalu.Pozwany nie uznał powództwa. Zaprzeczył twierdzeniu, według którego złożone przez niego oświadczenie miałoby oznaczać zrzeczenie się przysługującego mu prawa do lokalu. Wyjaśnił, że oświadczenie to stanowiło zobowiązanie do niezbywania lokalu a także, że celem jego złożenia było otrzymanie od Spółdzielni mniejszego lokalu.Sąd Rejonowy w Rzeszowie uznał, że złożone przez pozwanego oświadczenie "nie zawiera w sobie żadnego elementu wskazującego na wolę zrzeczenia się spółdzielczego prawa do lokalu" i wyrokiem z dnia 17 lipca 1985 r. oddalił powództwo.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie, rozpoznając sprawę na skutek rewizji od wymienionego wyroku, wyraził zapatrywanie, że oświadczenie pozwanego "może być rozważane jako wypowiedzenie członkostwa Spółdzielni w rozumieniu art. 22 prawa spółdzielczego i § 51 statutu powódki" i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy pisemne wypowiedzenie członka spółdzielni dokonane w sposób odbiegający od wymagań statutu dotyczących terminu i okresu wypowiedzenia (art. 22 prawa spółdzielczego) jest z tego powodu bezskuteczne".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy na podstawie art. 391 § 1 zdanie drugie k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Złożone przez pozwanego w dniu 25 stycznia 1983 r. pisemne oświadczenie skierowane do powódki ma następującą treść: "Oświadczam, że z dniem 30 czerwca 1983 r. przekażę mieszkanie przy ul. W. Pola nr 5/22 do dyspozycji Spółdzielni w R.". Wprawdzie powódka uważa, że oświadczenie to stanowi także wypowiedzenie członkostwa przez pozwanego, ale nie wynika to ani bezpośrednio ani pośrednio z treści tego oświadczenia i - pomijając nawet wyjaśnienia pozwanego co do znaczenia złożonego przez niego oświadczenia - nie wynika z twierdzeń powódki dotyczących okoliczności, w jakich złożone zostało to oświadczenie.Niemniej jednak w sprawie nie została wyjaśniona rzeczywista treść oświadczenia złożonego przez pozwanego. W grę może wchodzić rozumienie tego oświadczenia bądź jako - jak twierdzi powódka - zrzeczenia się przez pozwanego przysługującego mu własnościowego prawa do lokalu, bądź jako oddania przez niego do dyspozycji Spółdzielni posiadanego lokalu, dla realizacji określonego celu, ale bez wywołania skutku w postaci wygaśnięcia prawa do lokalu.Spółdzielcze prawo do lokalu jest związane z członkostwem w spółdzielni mieszkaniowej. Jednakże przed przydziałem lokalu członkowi spółdzielni takie prawo nie przysługuje. Nie są również wyłączone sytuacje, aczkolwiek są one wyjątkowe, kiedy może dojść do wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu przysługującego członkowi spółdzielni, przy zachowaniu członkostwa.Członek spółdzielni mieszkaniowej bowiem może skutecznie zrzec się - nie tracąc członkostwa - przysługującego mu własnościowego prawa do lokalu. Prawo to jest ograniczone prawem rzeczowym (art. 244 § 1 k.c.). Możliwość zrzeczenia się przez uprawnionego tego prawa i skutek zrzeczenia w postaci wygaśnięcia prawa nie wynikają jednak z przepisu art. 246 § 1 k.c. Przepis ten, jak również inne przepisy kodeksu cywilnego dotyczące ograniczonych praw rzeczowych nie mają zastosowania do własnościowego prawa do lokalu w spółdzielniach mieszkaniowych. Prawo to, jak stanowi art. 244 § 2 k.c., regulują bowiem odrębne przepisy. Przepisami takimi są przepisy art. 213-217 i art. 223-231 prawa spółdzielczego. Aczkolwiek nie stanowią one wprost, że członek spółdzielni mieszkaniowej może się zrzec przysługującego mu własnościowego prawa do lokalu, ale możliwości takiej nie wyłączają. Za dopuszczalnością jej przemawiają nie tylko względy, dla których można się zrzec innych ograniczonych praw rzeczowych (art. 246 § 1 k.c.). Istota i charakter własnościowego prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej nie sprzeciwiają się możliwości zrzeczenia się tego prawa przez uprawnionego. Wprawdzie przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowych jest przede wszystkim zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin (art. 204 § 1 prawa spółdzielczego) i temu celowi służy członkostwo takiej spółdzielni, ale w określonych okolicznościach może wyjątkowo zdarzyć się, że przejściowe zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych członka nie wymaga używania przez niego przydzielonego mu lokalu (np. w razie dłuższego pobytu za granicą, odbywania długotrwałej kary pozbawienia wolności itp.). W takiej sytuacji możliwe może być wynajęcie przez członka lub oddanie na bezpłatne używanie części lub całości przydzielonego lokalu (art. 217 prawa spółdzielczego), ale niczym nieuzasadnione byłoby wyłączenie możliwości oddania przez niego lokalu do pełnej dyspozycji spółdzielni i później, gdy zmienią się okoliczności, przydzielenie mu przez spółdzielnię tego samego lub innego lokalu. W określonej sytuacji mogłoby to być korzystne dla danego członka, jak również leżeć w interesie spółdzielni, jako stwarzające możliwość choćby czasowego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych innego członka spośród grona oczekujących na przydział mieszkania. W obecnej sytuacji wieloletniego oczekiwania na przydział mieszkania przez znaczną liczbę członków spółdzielni mieszkaniowych każde, choćby czasowe, rozwiązanie istniejących trudności powinno być wykorzystane. Przepisy prawa powinny to zapewnić, a ich interpretacja nie może zmierzać w kierunku usztywnienia form i sposobów działania spółdzielni mieszkaniowych, ale powinna sprzyjać ich uelastycznieniu.Rzeczywista treść oświadczenia złożonego przez pozwanego powinna zostać ustalona przy wykorzystaniu dyrektywy zawartej w art. 65 § 1 k.c. Należy przeto wyjaśnić okoliczności złożenia oświadczenia, a w szczególności, z czyjej inicjatywy zostało ono złożone, jaka była przyczyna jego złożenia i cel, któremu ono miało służyć. Kierunek ustaleń w tym zakresie z jednej strony wyznaczają okoliczności przytoczone przez powódkę, a dotyczące przedsięwzięć ojca pozwanego, zmierzających do przydzielenia mu przez powódkę domu jednorodzinnego, a z drugiej strony - dotychczasowe wyjaśnienia pozwanego co do treści złożonego przez niego oświadczenia.Jeżeli okaże się, że treścią oświadczenia złożonego przez pozwanego było zrzeczenie się przysługującego mu własnościowego prawa do lokalu i że czynność ta była ważna, skutkiem jej będzie wygaśnięcie prawa do lokalu. W takim wypadku pozwany oraz zamieszkujące w tym lokalu osoby, które prawa swoje od niego wywodzą, obowiązani byliby do opróżnienia lokalu (art. 210 § 1 prawa spółdzielczego). Powództwo podlegałoby zatem uwzględnieniu, chyba że sprzeciwiałyby się temu zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.).W związku z twierdzeniami stron i poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego rewizją wyroku należy wyjaśnić, że skoro pozwany skutecznie nie wypowiedział członkostwa spółdzielni, członkostwo to nie ustało i nie było podstawy do wykreślenia pozwanego z rejestru członków. Wykreślenie to było jedynie czynnością techniczną, porządkową, dokonaną przez powódkę w następstwie zdarzenia, które w jej błędnej ocenie spowodowało ustanie członkostwa. Z istoty swej, czym innym zaś jest wykreślenie z rejestru członków spółdzielni członka nie wykonującego obowiązków statutowych z przyczyn przez niego nie zawinionych, o czym stanowi art. 24 § 2 prawa spółdzielczego. Takie wykreślenie, dokonane w formie uchwały przez odpowiedni organ spółdzielni (art. 24 § 4 prawa spółdzielczego), jest zdarzeniem powodującym ustanie członkostwa. O ile w tym wypadku członek wykreślony ze spółdzielni uchwałą rady nadzorczej ma prawo odwołać się do walnego zgromadzenia (art. 24 § 4 prawa spółdzielczego), a uchwałę tego organu może zaskarżyć do sądu (art. 24 § 6 prawa spółdzielczego), o tyle w razie wykreślenia go z rejestru członków w pierwszej z wymienionych sytuacji może - gdyby spółdzielnia odmawiała mu praw członka - domagać się na drodze sądowej ustalenia, iż przysługują mu takie prawa (art. 189 k.p.c.).Mając na uwadze przytoczone względy Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.