IV CR 379/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Żyznowski.Sędziowie SN: Wł. Patulski, J. Sokołowski (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1989 r. sprawy z powództwa Józefa P. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "P." w K. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu wojewódzkiego w Krakowie z dnia 3 czerwca 1988 r., sygn. akt I C 129/88:1)zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza odsetki od kwoty 650.000 zł za okres od dnia 6 stycznia 1987 r. do dnia 20 sierpnia 1987 r. oraz od całej zasądzonej kwoty za okres od dnia 21 sierpnia 1987 r.,2)oddala w pozostałym zakresie powództwo o zasądzenie odsetek,3)oddala w pozostałej części rewizję strony pozwanej oraz w całości rewizję powoda i znosi między stronami koszty procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa "P." w K. na rzecz powoda 1.200.000 zł z 8% od dnia 13 października 1982 r. i oddalił powództwo w pozostałej części, przy czym ustalił i zważył m.in., co następuje:Powód pozwem z dnia 17 listopada 1986 r. domaga się zasądzenia 2.290.000 zł. W 1976 r. nabył on za pośrednictwem Banku P. S.A. samochód marki Fiat 131 p. Mimo opinii PZMot jeszcze w 1977 r. stwierdzającej usterki powłoki lakierniczej, odmówiono powodowi usunięcia ich. W wyniku wytoczenia przez powoda powództwa w 1979 r. prawomocnym wyrokiem z dnia 8 października 1981 r. nakazano pozwanemu wydanie powodowi nowego nadwozia samochodu, oddalono natomiast żądanie zasądzenia kosztów jego przełożenia. Tytuł egzekucyjny powód otrzymał w dniu 13 września 1982 r. i 13 października 1982 r. wezwał stronę pozwaną do wykonania prawomocnego wyroku. Dopiero 26 kwietnia 1983 r. strona pozwana wysłała do właściwego przedsiębiorstwa w L. zamówienie na nadwozie. Pismem z 3 maja 1983 r. zamówienie zwrócono bez wykonania z informacją, że wobec zakończenia produkcji nadwozi fiat 131 p przedsiębiorstwo w L. nie będzie już dysponować tymi nadwoziami. Cena takiego nieuzbrojonego nadwozia wynosiła w 1982 r. 120.000 zł. W wymienionym roku P. w L. dysponował nadwoziami nieuzbrojonymi nowego modelu fiata 131 L o wartości według ceny przeliczeniowej 525.000 zł. W chwili złożenia zamówienia przez stronę pozwaną w 1983 r. nadwozi takich już nie sprowadzano od włoskiego producenta, który w 1984 r. zakończył ich produkcję. Nowy model nadwozia nie nadawał się do przełożenia na samochód powoda bez tzw. uzbrojenia. Zawiadomione przez pełnomocnika powoda w trybie art. 1065 § 1 k.p.c. Ministerstwo będące jednostką nadrzędną pozwanej, pismem z dnia 24 lipca 1983 r. poleciło pozwanemu przedsiębiorstwu wykonanie wyroku, a pismem z dnia 11 kwietnia 1984 r. przyjmując niemożność wymiany nadwozia - wypłatę stosownego odszkodowania.W roku 1987 cena wolnorynkowa nowego nadwozia typu jak w samochodzie powoda mieściła się w granicach 1.000.000 do 1.200.000 zł. W 1988 r. cena ta nie uległa zmianie.W poprzedniej sprawie cywilnej, o której wyżej wspomniano, powód dochodził w ramach roszczeń z gwarancji wydania nowej karoserii nieuzbrojonej. W sprawie tej wyrok z dnia 8 października 1981 r. uprawomocnił się z dniem 13 kwietnia 1982 r. Wobec nieokreślenia w nim daty, z jaką miało nastąpić spełnienie świadczenia, P. winien był spełnić je niezwłocznie (art. 455 k.c.). Skoro dnia 13 października 1982 r. powód złożył stronie pozwanej tytuł egzekucyjny nakazujący wydanie karoserii, od tej daty strona pozwana pozostaje w zwłoce z wykonaniem zobowiązania.Wyrok z dnia 8 października 1981 r. nakładający na stronę pozwaną obowiązek wydania określonego rodzaju karoserii miał charakter konstytutywny, gdyż określał rodzaj świadczenia. Wydanie wyroku było więc zdarzeniem cywilnoprawnym rodzącym zobowiązanie po stronie pozwanego P. do wydania karoserii. W okolicznościach sprawy powodowi służy zatem roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej niewykonaniem zobowiązania (art. 471 k.c.).Obowiązkiem pozwanego przy zachowaniu należytej staranności, jaka winna cechować stosunki gwaranta ze sprzedawcą, było podjęcie w odpowiednim czasie starań o zabezpieczenie sobie karoserii, której wydania w ramach gwarancji domagał się powód. Strona pozwana nawet nie twierdzi, że w latach 1980-1981 uzyskanie takiej karoserii było niemożliwe.Powód dochodził poprzednio naprawienia szkody w ramach stosunku obligacyjnego przez restytucję - wydanie nowej karoserii. To zobowiązanie nie zostało wykonane z powodu niemożności świadczenia w naturze. Obecne więc roszczenie powoda o naprawienie szkody może mieć wyłącznie charakter pieniężny. Szkodą powoda jest strata, jaką poniósł przez niewydanie nowej karoserii, czyli zmniejszenie aktywów odpowiadające wartości nowej karoserii. Jej naprawienie następuje według cen z daty ustalenia odszkodowania. Realna szkoda powoda wynosi kwotę 1.200.000 zł, ustaloną przy uwzględnieniu art. 322 k.p.c.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego rewizje wniosły obie strony.Powód domaga się zmiany tego wyroku i zasądzenia dodatkowo 440.000 zł.Strona pozwana natomiast wnosi o oddalenie powództwa ponad kwotę 90.000 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej kwotę wyższą od wymienionej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód wskazuje podstawę rewizyjną wymienioną w art. 368 pkt 4 k.p.c.Strona pozwana natomiast zarzuca:1)niewyjaśnienie, jaką rzeczywiście szkodę poniósł powód przez niezrealizowanie jego uprawnienia gwarancyjnego uwzględnionego prawomocnym wyrokiem z dnia 8 października 1981 r.,2)naruszenie art. 361 w zw. z art. 577 § 1 k.c., art. 471 i 475 k.c. przez przyjęcie, że strata powoda wyraża się wartością nowej karoserii,3)sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem przez przyjęcie, że nieuzgodnienie stosownego odszkodowania jest następstwem okoliczności, za które odpowiada strona pozwana,4)zasądzenie odsetek z naruszeniem art. 455 k.c. od dnia 13 października 1982 r.Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod rozwagę (art. 381 § 1 k.p.c.) wadliwość konstrukcji podstawy prawnej wyroku przyjętej przez Sąd Wojewódzki, zwłaszcza w zakresie konsekwencji błędnego zresztą uznania za konstytutywny wyroku Sądu z dnia 8 października 1981 r. Według prawidłowych ustaleń powód dochodził poprzednio od strony pozwanej w ramach roszczeń z gwarancji naprawienia szkody przez restytucję, tj. wydanie nowej karoserii i roszczenie to zostało prawomocnie uwzględnione. Wypływają z tego następujące konsekwencje:Wybór sposobu zaspokojenia roszczeń z tytułu gwarancji przysługuje w zasadzie udzielającemu gwarancji, tzn. może on albo usunąć wadę, albo wymienić przedmiot wadliwy. Jednakże w pewnych okolicznościach prawo żądania wymiany przysługiwać może nabywcy, np. w przypadku stwierdzenia, że dostarczony przedmiot nigdy nie będzie funkcjonował prawidłowo. Żądanie powoda i orzeczenie Sądu z dnia 8 października 1981 r. przesądza, że powód dokonał skutecznie wyboru roszczenia przez wniesienie pozwu w poprzedniej sprawie. To ten wybór, a nie orzeczenie Sądu miało charakter prawo kształtujący. Jego następstwem było przekształcenie się zobowiązania przemiennego strony pozwanej w zobowiązanie o jednym, określonym świadczeniu, zgodnie z zasadą, że w zobowiązaniu przemiennym istnieje tylko jedna wierzytelność, mimo że może być spełniona przez jedno z kilku wskazanych świadczeń, z których każde w całości zwalnia dłużnika.Poszkodowany może żądać skutecznie restytucji naturalnej tylko wtedy, gdy jest ona możliwa i nie pociąga za sobą dla zobowiązanego nadmiernych trudności lub kosztów (art. 363 § 1 k.c.). Wynik poprzedniej sprawy przesądził więc także o tym, że restytucja była możliwa (okoliczność tę Sąd bada w procesie z urzędu).Tak więc skutki zdarzenia prawnego, które spowodowało powstanie roszczenia powoda w zakresie objętym umową sprzedaży zostały już prawomocnie między tymi samymi stronami osądzone w sprawie wszczętej przez powoda w 1979 r. i zakończonej wyrokiem z dnia 8 października 1981 r. Nie mogą one zatem i nie są przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej, która w istocie dotyczy sfery zastosowania przymusu państwowego, a właściwie bezprawnego i zawinionego niewykonania przez stronę pozwaną prawomocnego wyroku sądowego. Pozwany ponadto swym opieszałym postępowaniem doprowadził do pozbawienia wierzyciela możliwości zaspokojenia swego roszczenia stwierdzonego wyrokiem Sądu, udaremniając możliwość wykonania tego wyroku (art. 1065 § 1 k.p.c.).Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia usprawiedliwia w konsekwencji wniosek, że strona pozwana odpowiada na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 420 k.c.) za wyrządzoną powodowi szkodę spowodowaną niewydaniem mu nowego nadwozia samochodowego, pozostającą w normalnym związku przyczynowym z zawinionym zaniechaniem pozwanego. Jak to prawidłowo założył Sąd Wojewódzki, wysokość tej szkody powinna być określona według cen z daty ustalenia odszkodowania. Oparte na tym założeniu obliczenie przez Sąd szkody także nie budzi zastrzeżeń i zostało przekonywająco uzasadnione na podstawie opinii biegłego.Odmienny wniosek wyprowadzony z tej opinii przez powoda nie może zatem stanowić skutecznej podstawy rewizyjnej, wobec czego rewizja ta jest nieuzasadniona.Podobnie nieuzasadnione bądź bezprzedmiotowe jako odniesione do błędnie zastosowanych przepisów prawa materialnego są pierwsze trzy zarzuty podniesione w rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa.Słuszny jest natomiast zarzut czwarty, dotyczący nieprawidłowego zasądzenia odsetek od uwzględnionej sumy roszczenia głównego. Odsetki przysługują za korzystanie z pieniędzy lub innych rzeczy oznaczonych tylko rodzajowo. Powód wystąpił z roszczeniem pieniężnym w pozwie doręczonym stronie pozwanej dnia 6 stycznia 1987 r., a rozszerzył powództwo w piśmie z dnia 21 sierpnia 1987 r. Od tych zatem dat i odpowiednich sum przysługują mu odsetki i tylko w takim zakresie zaskarżony wyrok podlegał zmianie na skutek rewizji pozwanego.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387, 390 k.p.c. orzekł jak w sentencji.