IV CR 503/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: S. Dmowski, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Rolniczej Spółdzielni Wytwórczej "Zgoda" w P. przeciwko Wandzie D. o 262.980 zł, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 6 października 1977 r.zmieniłzaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej na rzecz powódki 23.311 zł z 8% od dnia 1.II.1975 r. oraz 2.500 zł tytułem dalszych kosztów procesu;oddaliłrewizję w pozostałej części;zasądził od pozwanej na rzecz powódki 2.000 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia wybudowała na zlecenie pozwanej pieczarkarnię, przy czym do umowy strony wprowadziły klauzulę, iż co do warunków, uprawnień i obowiązków, a w szczególności odszkodowań i kar umownych, wiązać je będą przepisy zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 lutego 1970 r. (M.P. Nr 7, poz. 66).Wobec odmowy zapłaty za wykonane dzieło powódka domagała się zasądzenia kwoty 262.980 zł.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz Spółdzielni 188.837 zł, nie uwzględnił natomiast zarzutu potrącenia co do kwoty 46.622 zł z tytułu kar umownych, przyjmując, że wbrew odmiennemu stanowisku pozwanej, stwierdzone przy odbiorze usterki zostały usunięte w uzgodnionym terminie.Na sutek rewizji pozwanej Sąd Najwyższy uchylił wyrok co do kar umownych celem wyjaśnienia, kiedy usterki zostały definitywnie usunięte.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki uwzględnił zarzut potrącenia i oddalił powództwo co do kwoty 46.622 zł. Sąd ten ustalił, że według pierwotnych uzgodnień usterki miały być usunięte do dnia 31.V.1974 r.Tymczasem według treści protokołu z dnia 11.V.1976 r. budynek miał te same wady, które istniały w dniu odbioru. Twierdzenie zatem, że usterki zostały usunięte w pierwotnym terminie, nie są prawdziwe. W tych warunkach strona pozwana miała podstawy do żądania kar umownych w wysokości określonej w powołanym zarządzeniu.Powyższy wyrok zaskarżyła powódka, wnosząc o oddalenie zarzutu potrącenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowy zarzut rewizji podnosi wadliwość ustaleń co do terminu usunięcia usterek. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Nie można bowiem zasadnie twierdzić, że wady usunięto do dnia 31.V.1974 r., skoro w protokole sporządzonym przy udziale przedstawicieli strony powodowej w dniu 11.VI.1976 r. stwierdzono istnienie tych samych usterek, przy czym skarżący wykonał niezbędne w tym zakresie roboty. Ustalenia Sądu Wojewódzkiego są zatem oparte na przekonywającym materiale dowodowym, a ocena tego materiału nie nasuwa zastrzeżeń w świetle art. 233 § 1 k.p.c.Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 118 k.c. Zarządzenie, na które powołują się strony w umowie, reguluje m.in. zagadnienie kar umownych pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Nie ma przeszkód do stosowania postanowienia tego zarządzenia do stosunków pomiędzy osobą fizyczną a jednostką gospodarki uspołecznionej. Z tego stwierdzenia nie można jednak wyciągać wniosku, iż do osoby fizycznej stosować się muszą wszystkie postanowienia tego aktu normatywnego. Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, do osoby fizycznej nie mogą się stosować przepisy dotyczące wyłącznie jednostek gospodarki uspołecznionej. Takim przepisem jest art. 118 k.c. wprowadzający jednoroczny termin przedawnienia do stosunków pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Przepis ten o charakterze iuris cogentis nie może być objęty umową stron. Pogląd zatem, że roszczenie uległo przedawnieniu na skutek upływu jednorocznego terminu od daty jego wymagalności, nie mógł się ostać. Uzasadniony jest natomiast zarzut nieuwzględnienia wniosku o zmniejszenie kary umownej.Stosownie do art. 484 § 2 k.c. wystarczającą przesłanką do żądania zmniejszenia tych kar stanowi wykonanie zobowiązania w znacznej części. Taka sytuacja zachodzi w niniejszym przypadku, jeśli zważyć, że stwierdzone usterki dotyczą niektórych jedynie elementów dzieła i mogą być uznane za drobne w stosunku do całości obiektu. Powstaje tylko zagadnienie, czy przepis art. 484 § 2 k.c. może mieć zastosowanie do wzajemnych zobowiązań stron, skoro nie odwołuje się do niego cytowane zarządzenie. Na postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Zarządzenie nie reguluje wszystkich kwestii związanych z karami umownymi. Normuje tylko samą zasadę dotyczącą tego zagadnienia i określa ich wysokość oraz sposób obliczania. Nie wyłącza natomiast stosowania art. 484 § 2 k.c. Odmienny pogląd pozostawałby w sprzeczności z celem kar umownych. Mają one na celu naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania oraz wprowadzenie dyscypliny i planowania w wykonywaniu umów i realizacji w ten sposób określonych celów społeczno-gospodarczych. Nie byłoby społecznie usprawiedliwione przyznanie kar umownych znacznie przewyższających rzeczywistą szkodę.Treść przepisów powołanego zarządzenia nie wyłącza możliwości miarkowania kar w konkretnym przypadku.Według § 69 kary te mogą być zmniejszone na podstawie zezwolenia organów przełożonych stron umowy. Szczegółowo i odmienne od przewidzianego w art. 484 § 2 k.c. uregulowania mogłoby przemawiać przeciwko wysuniętej tezie. Nie można jednak tracić z pola widzenia, iż przepisy powyższe zostały przewidziane do sytuacji, w których kontrahentami są jednostki gospodarki uspołecznionej. W przypadku zatem, gdy jedną ze stron jest osoba fizyczna, przepis § 69 z istoty rzeczy nie mógłby być w ogóle stosowany. Trudno zaś przyjąć, aby zarządzenie miało wyłączyć w takiej sytuacji możliwość miarkowania kar, jeżeli nie wyłącza go w ogóle.Jeżeli zatem w umowie o roboty budowlane pomiędzy osobą fizyczną a jednostką gospodarki uspołecznionej strony zamieściły klauzulę przewidującą regulację ich wzajemnych praw i obowiązków na podstawie przepisów zarządzenia Ministra Budownictwa i Materiałów Budowlanych z dnia 11 lutego 1970 r. (M.P. Nr 7, poz. 66), przewidziane tym zarządzeniem kary umowne za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania mogą być miarkowane na podstawie art. 484 § 2 k.c.Zdaniem Sądu Najwyższego, w konkretnej sytuacji kary te powinny być zmniejszone o połowę.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 390 § 1 k.p.c.).