IV CR 551/90

Uzasadnienie faktycznePowód M. P. wystąpił przeciwko Zakładom Wyrobów Papierniczych w K. o wydanie samochodu osobowego marki Polonez nr rej. [...], za równoczesną zapłatą kwoty 2.260.000 złotych, jako rzeczy nabytej w drodze sprzedaży w formie przetargowej. Sąd Wojewódzki powództwo oddalił przyjmując następujący stan faktyczny. W dniu 7 lipca 1988 r. w K. po ogłoszeniu w miejscowej prasie przeprowadzony został przetarg nieograniczony na sprzedaż wymienionego na wstępie pojazdu przy cenie wywoławczej 2.000.000 zł. W przetargu uczestniczyły 22 osoby fizyczne, w tej liczbie powód. Osoby te wpłaciły wadium. Przetarg odbywał się w ten sposób, że uczestnicy podawali swój numer i ofiarowaną cenę. Powód zaofiarował kwotę 2.260.000 zł. Po trzecim wywołaniu tej ceny inny uczestnik przetargu W. M. zaproponował kwotę 2.470.000 zł, lecz komisja przetargowa tego zgłoszenia nie uznała przyjmując, że było ono spóźnione. Przewodniczący komisji powiadomił powoda, że pieniądze za samochód będzie mógł wpłacić po podpisaniu protokołu przez dyrektora. Dyrektor jednak wyniku przetargu nie akceptował, ze względu na nieuznanie przez komisję zgłoszenia W. M. Z tego, też względu nie przyjęto od powoda ceny sprzedaży. Protokół z przebiegu licytacji sporządzony został na polecenie dyrektora nazajutrz po przetargu. Dokonując oceny prawnej, przytoczonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, że w wyniku przetargu nie doszła do skutku pomiędzy stronami umowa sprzedaży samochodu, gdyż naruszony został § 2 pkt 7 załącznika do zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 26 listopada 1982 r. w sprawie rozporządzania przez jednostki gospodarki uspołecznionej zbędnymi pojazdami samochodowymi (Mon. Pol. 1982 r. Nr 28 poz. 250), stanowiący, że własność pojazdu przyznaje się temu uczestnikowi przetargu który zaofiarował cenę najwyższą, jeżeli po trzykrotnym wezwaniu do dalszych wystąpień nikt więcej nie zaoferował. Tymczasem w sprawie niniejszej po trzykrotnym wywołaniu zgłosił się następny licytant z wyższą ceną. W rewizji od tego wyroku, wywiedzionej z podstaw przewidzianych w art. 368 pkt 3 i pkt 4 kpc, powód domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Strona pozwana wniosła zaś zażalenie na oddalenie przez Sąd Wojewódzki w oparciu o art. 102 kpc jej wniosku o zasądzenie od powoda kosztów procesu. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: I. Co do rewizji powoda. Poddany kontroli rewizyjnej wynik procesu pozwala przyjąć, że zaskarżony przez powoda wyrok odpowiada prawu. Taka ocena uwzględnia istotę powództwa określonego w skierowanym do strony pozwanej żądaniu, aby wykonała zobowiązanie z umowy sprzedaży (por. art. 491 § 1 zd. II kc). Podstawę faktyczną dochodzonego roszczenia stanowi zatem twierdzenie, że strony zawarły umowę sprzedaży samochodu w drodze nieograniczonego przetargu. Z nie kwestionowanych w tym zakresie ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że umowa taka do skutku nie doszła. Umowa jest czynnością prawną dwustronną. Zawarcie umowy wymaga zatem obustronnych zgodnych oświadczeń woli. Różne są sposoby zawarcia umowy (por. m. in. art. 66 i następne kc) oraz wyrażenia oświadczeń woli. Przetarg jest sumą uporządkowanych czynności których ostatecznym celem jest wybór nabywcy rzeczy w drodze zaproszenia do składania ofert. Zaproszenie sprzedawcy do uczestniczenia w przetargu, najczęściej obwieszczane w prasie, określa tryb postępowania przy ocenie składanych ofert wskazując jednocześnie warunki przyjęcia oferty. Z reguły będzie to oferta tego uczestnika przetargu, który zaofiarował najwyższą cenę. Umowa dochodzi do skutku po wyłonieniu w przetargu oferenta z chwilą przyjęcia jego oferty przez organizatora przetargu (sprzedawcę). Brak konsensusu w tym przedmiocie wyklucza zawarcie umowy. Przepisy o organizowaniu przetargu (por. m. in. przepisy zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 26 listopada 1982 r. w sprawie rozporządzenia przez. jednostki gospodarki uspołecznionej zbędnymi pojazdami samochodowymi, Mon. Pol. 1982 r. Nr 28 poz. 250) nie uchybiają przepisom kc o zawarciu umowy (art. 66-72 kc). Z ustaleń zaskarżonego wyroku niewątpliwie wynika, że oferta powoda nie została przyjęta przez stronę pozwaną, gdyż jej dyrektor zakwestionował sposób przeprowadzenia przetargu i jego wynik (wyłonienie oferenta), odmawiając zgody na wydanie samochodu i przyjęcia od powoda ceny. Wystąpił zatem dyssens w przedmiocie odnoszącym się do zasad zawarcia umowy. Stąd też powód w obecnym stanie rzeczy nie może skutecznie dochodzić wykonania umowy sprzedaży, gdyż nie doszła ona do skutku. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że strony nie zostały wwiązane w stosunek umowy sprzedaży, aczkolwiek w części odmiennie uzasadnione, jest zatem prawidłowe. Poza przedmiotem niniejszego procesu pozostaje kwestia, czy strona pozwana miała podstawę do odmówienia przyjęcia oferty. Jedynie ubocznie można zauważyć, że organizator przetargu (sprzedawca) zobowiązany jest do przyjęcia oferty uczestniczącej w nim osoby, jeżeli dopełniła ona wszystkie podane przez niego warunki przyjęcia, a sam przebieg przetargu był prawidłowy. Brak takiego zobowiązania może wynikać z wyrażonego oświadczenia organizatora przetargu, że zawarcie umowy uzależnia od własnego uznania. Z tych zasad podstawy zaskarżenia, wskazane przez powoda i zmierzające do podważenia ustaleń co do przebiegu przetargu z punktu widzenia ich prawidłowości, nie są uzasadnione. Skutkuje to oddalenie rewizji powoda w oparciu o art. 387 kpc. 2. Co do zażalenia strony pozwanej. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu pozwanego orzeczenie o kosztach procesu nie narusza art. 102 kpc. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy obciążenie powoda kosztami przegranego procesu istotnie nie było uzasadnione, gdyż kontrowersyjny przebieg organizowanego przez stronę pozwaną przetargu mógł przekonać powoda o celowości wystąpienia na drogę procesu sądowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 w związku z art. 397 § 2 kpc oddalił zażalenie.