IV CR 742/90

Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 10 sierpnia 1988 r. - sprecyzowanym później w zakresie wysokości żądania - powód Edmund F. twierdził, że w dniach 1 i 7 października 1987 r., po bezpodstawnie przeprowadzonej przez organ egzekucyjny administracji państwowej eksmisji, został przekwaterowany z mieszkania przy ul. B. nr 30 w B.-B. do pomieszczenia zastępczego przy ul. K. nr 5/7. W toku eksmisji przedstawicielka Urzędu Miejskiego w B.-B., w następstwie zmowy z aresztantami, którzy pomagali w przeprowadzaniu czynności egzekucyjnych, oraz na skutek niedbałego wykonywania obowiązków służbowych, naraziła powoda na utratę lub uszkodzenie rzeczy (razem 61 pozycji) o łącznej wartości 6.525.000 zł. Nadto fakt i przebieg eksmisji wywołał u powoda uszczerbek na zdrowiu, albowiem w wyniku ciężkich przeżyć psychicznych doznał w kilka miesięcy później zawału mięśnia sercowego. Ujemne następstwa eksmisji stały się też udziałem rodziny powoda, która uległa rozbiciu.Powołując się na powyższe twierdzenia powód zażądał zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Urzędu Miejskiego w B.-B. kwoty 26.525.000 zł (3.735.500 zł za rzeczy skradzione, kwoty 1.680.000 zł za rzeczy zniszczone, kwoty 1.157.500 zł za rzeczy pozostawione oraz kwoty 20.000.000 zł tytułem odszkodowania za utratę zdrowia) oraz od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w B.-B. kwoty 1.500.000 zł z tytułu umowy ubezpieczenia mieszkania.Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że egzekucja administracyjna została przeprowadzona zgodnie z prawem, zaś żądania powoda są efektem jego postawy roszczeniowej, nie znajdującej żadnych racjonalnych podstaw.Z kolei pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń - wnosząc także o oddalenie powództwa - zarzucił, że zgodnie z treścią polisy ubezpieczeniowej oraz ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań ubezpieczyciel nie odpowiada za utratę lub uszkodzenie przedmiotów, jeśli nie wynika to z kradzieży z włamaniem, rabunku lub innych zdarzeń losowych.Wyrokiem z dnia 5 marca 1990 r. Sąd Wojewódzki w Bielsku-Białej oddalił powództwo i odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania. Sąd ustalił, że eksmisja powoda z lokalu przy ul. B. nr 30 została przeprowadzona na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta B.-B. z dnia 19 marca 1977 r., po wydanym w dniu 23 lipca 1982 r. prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej oddalającym żądanie powoda ustalenia wstąpienia w stosunek najmu wymienionego lokalu. Po kilkukrotnym odraczaniu terminu eksmisji, zgodnie z uprzednim wezwaniem, w dniu 1 października 1987 r. ekipa egzekucyjna Urzędu Miejskiego przybyła do mieszkania zajmowanego przez powoda, który nie wpuścił jej do środka. W związku z tym otwarto drzwi przy pomocy śrubokręta, egzekucji jednak nie zakończono, gdyż u pomagających przy wykonywaniu czynności aresztantów stwierdzono wpływ alkoholu. Powód - obecny przez jakiś czas i zachowujący się agresywnie - oddalił się później, nie odbierając kluczy od pomieszczenia zastępczego, do którego przewieziono część rzeczy. W tej sytuacji kierująca egzekucją A. W. zamknęła mieszkanie przy ul. B. i zabrała klucze ze sobą.Dokończenie egzekucji nastąpiło w dniu 7 października 1987 r. Przewieziono wówczas pozostałe rzeczy, a powód podpisał protokół z wykonania czynności egzekucyjnych zawierający wykaz przetransportowanych przedmiotów oraz złożył pisemne oświadczenie, że wszystkie ruchomości pochodzące z lokalu mieszkalnego oraz piwnicy i strychu przy ul. B. zostały zabrane, przy czym w stosunku do drobnych rzeczy, które tam pozostały nie zgłasza pretensji.Pod koniec 1987 r. podjęto w Prokuraturze Rejonowej w Bielsku-Białej czynności wyjaśniające w związku ze złożonym przez powoda doniesieniem o spowodowaniu w jego mieniu wielkich szkód spowodowanych prowadzoną niezgodnie z przepisami egzekucją administracyjną. Prokurator - postanowieniem z dnia 18 stycznia 1988 r. - odmówił wszczęcia postępowania przygotowawczego wobec niestwierdzenia popełnienia przestępstwa.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki stwierdził, że egzekucja została przeprowadzona zgodnie z przepisami, zaś powód nie wykazał szkód opisanych w pozwie, prezentując twierdzenia nie znajdujące poparcia w dowodach. Z tych samych przyczyn bezzasadne jest żądanie skierowane przeciwko pozwanemu PZU, niezależnie od faktu, że - zgodnie z umową ubezpieczenia - nie odpowiada on za skutki legalnie przeprowadzonej eksmisji.Rewizja powoda, oparta na podstawach z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c., zawiera żądanie zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia dochodzonych kwot, względnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawą rozważań dotyczących zasadności powództwa, a także kształtujących ocenę zaskarżonego wyroku, musi być fakt, że z mocy ostatecznej decyzji administracyjnej powód był zobowiązany opuścić oraz opróżnić ze swoich rzeczy zajmowany bezprawnie lokal przy ul. B. nr 30. Mimo wielokrotnych upomnień ze strony właściwych organów powód nie wykonał jednak dobrowolnie ciążącego na nim obowiązku, a przeciwnie, różnymi sposobami starał się od niego uchylić. Wdrożenie postępowania przymusowego stało się więc koniecznością, bezpośrednim następstwem zaniechania powoda polegającego na niepodporządkowaniu się treści tytułu wykonawczego. Ignorując tytuł wykonawczy, powód - ze skutkami dla swojej rodziny i domowników - przejął na siebie ryzyko zniszczenia, utraty lub uszkodzenia rzeczy w związku z ich przenoszeniem do innego lokalu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 143 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1966 r. Nr 24, poz. 151 z późn. zm.) ruchomości usunięte z lokalu egzekutor oddaje zobowiązanemu lub osobie dorosłej spośród członków jego rodziny i domowników albo na przechowanie innej osobie lub na skład, na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego, albo zarządzi przeniesienie tych ruchomości na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego do innego lokalu zajmowanego przez zobowiązanego lub przydzielonego mu w myśl obowiązujących przepisów.W związku z tym przepisem w judykaturze Sądu Najwyższego zostało przyjęte, że jakkolwiek prowadzenie egzekucji w trybie administracyjnym, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu na niebezpieczeństwo zobowiązanego, nie zwalnia organu egzekucyjnego (egzekutora) od staranności i zapobiegania powstaniu tego niebezpieczeństwa, to jednak zobowiązany - a nie Skarb Państwa (art. 417 § 1 k.c.) - ponosi odpowiedzialność za zniszczenie, utratę lub uszkodzenie rzeczy na skutek przeniesienia ich do innego pomieszczenia, jeżeli organ egzekucyjny lub egzekutor dołożył zwykłej dla takiej sytuacji staranności przy realizacji postanowienia egzekucyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1980 r. I CR 286/80 OSNCP 1981/4 poz. 66).Z okoliczności rozpoznawanej sprawy, bardzo dokładnie zrekonstruowanych przez Sąd Wojewódzki w trakcie postępowania dowodowego, a następnie omówionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wynika, że organowi egzekucyjnemu nie można zarzucić braku zwykłej staranności przy wykonywaniu eksmisji, szczególnie gdy staranności takiej nie okazywał sam powód, odmawiając otwarcia drzwi, częstując członków ekipy egzekucyjnej alkoholem oraz oddalając się z miejsca wykonywania czynności. Należy mieć przy tym na uwadze zeznanie córki powoda św. Jadwigi S., która stwierdziła, że nie uważała za stosowne i potrzebne troszczenie się o swoje rzeczy, skoro eksmisję wykonywał urząd państwowy. Nie bez znaczenia jest tutaj również fakt, że powód podpisał protokół - oświadczenie o prawidłowości przeprowadzenia eksmisji, jak też nie zgłosił żadnych roszczeń co do ewentualnej utraty lub zniszczenia przenoszonych przymusowo ruchomości, natomiast podjęte później z jego inicjatywy czynności prokuratora w przedmiocie kradzieży lub uszkodzenia tych ruchomości zostały zakończone postanowieniem o odmowie wszczęcia dochodzenia.Z punktu widzenia kontroli rewizyjnej istotne jest również, że w postępowaniu przed Sądem I instancji powód nie potrafił udowodnić swych ostro formułowanych twierdzeń. Obszerny i bogaty materiał dowodowy został poddany szczegółowej analizie, której wyniki nie potwierdziły jednak treści pozwu. Trzeba podkreślić, że dokonana przez Sąd Wojewódzki ocena dowodów - wszechstronna i wnikliwa, oparta na własnym przekonaniu i rozważeniu zebranego materiału - nie wykracza poza granice zakreślone w przepisie art. 233 § 1 k.p.c., jak też pozostaje w harmonii z zasadami logiki i życiowego doświadczenia.Również rewizja nie dostarcza argumentów, które mogłyby podważyć ustalenia Sądu pierwszej instancji. W świetle samodzielnie i niewadliwie poczynionych przez Sąd ustaleń nie mają większego znaczenia powoływane w rewizji pisma, natomiast zarzut odnoszący się do udziału w czynnościach egzekucyjnych aresztantów pobliskiego aresztu śledczego jest chybiony o tyle, że był już przedmiotem rozważań Sądu Wojewódzkiego, który przekonywająco stwierdził, że jakkolwiek posługiwanie się przy egzekucji aresztantami nie jest praktyką zasługującą na aprobatę, to jednak samo przez się nie rodzi odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu przepisów o czynach niedozwolonych.Za prawidłowe należy uznać w końcu te ustalenia i wnioski Sądu Wojewódzkiego, które dotyczą żądania odszkodowania w związku z utratą przez powoda zdrowia na skutek przeprowadzonej eksmisji. Niezależnie od tego, że w tym zakresie skarżący nie zaoferował wiarogodnych dowodów, jak też nie przedstawił żadnych zarzutów rewizyjnych, należy mieć na względzie, iż wskazany wcześniej brak podstaw odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa czyni bezzasadnym roszczenie powoda i w tej części.W tym stanie rzeczy, skoro również oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego PZU było prawidłowe - w rewizji skarżący nie usiłuje nawet przedstawić w tym zakresie jakichkolwiek argumentów - przeto należało po myśli art. 387 k.p.c. orzec jak w sentencji.O kosztach postępowania rewizyjnego rozstrzygnięto na zasadzie art. 98 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.