IV CR 83/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: A. Gola, Z. Marmaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Barbary P. przeciwko Przedsiębiorstwu Elektryfikacji Technicznej Obsługi Rolnictwa E.Ł. i Zakładowi Energetycznemu Ł.T. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Skierniewicach z dnia 24 listopada 1981 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i pozew w tej części odrzucił; oddalił rewizję powódki, zasądził od powódki na rzecz każdego z pozwanych po 10.000 zł tytułem postępowania za pierwszą i drugą instancję.Uzasadnienie faktycznePowódka twierdziła, że jest właścicielką nieruchomości rolnej przylegającej do linii kolejowej. Na granicy jej nieruchomości rosły ozdobne drzewa, posadzone przez jej przodków. Drzewa te spełniały funkcje ozdobne. upiększały krajobraz, a także izolowały hałas wywoływany przez ruch na linii kolejowej. Nad wspomnianymi drzewami lub w ich pobliżu przebiega linia energetyczna. Pozwani w czasie okresowego remontu linii energetycznej dopuścili się wycięcia sześciu ozdobnych drzew (dwa dęby, dwa świerki i dwie lipy), a ponadto okrzesania konarów lub gałęzi dalszych drzew. Działanie pozwanych było bezprawne i sprzeczne z wcześniej wydanym przez Sąd Rejonowy w Sochaczewie orzeczeniem, w którym Sąd ten zakazał obcinania konarów i wycinania drzew niezgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami (Polską Normą). W związku z tym powódka domagała się: a) zobowiązania pozwanych do złożenia oświadczenia, że w przyszłości przy remoncie linii energetycznej stosowane będą przewody izolowane, b) zasądzenia od pozwanych na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 15.000 zł w związku z naruszeniem dóbr osobistych powódki, c) zasądzenia na rzecz powódki kwoty 186.778 zł tytułem odszkodowania za zniszczone drzewa.Pozwani wnosili o odrzucenie pozwu w części dotyczącej odszkodowania za zniszczone drzewa oraz oddalenia powództwa w części pozostałej. Pozwani twierdzili, że ich działanie nie było bezprawne, a kwestie odszkodowawcze powinny być załatwione w drodze postępowania administracyjnego.Sąd Wojewódzki zasądził od obu pozwanych na rzecz powódki kwotę 93.300 zł tytułem odszkodowania za wycięte i uszkodzone drzewa, natomiast w pozostałej części powództwo oddalił. Wedle ustaleń Sądu remont linii energetycznej, wykonywany przez pozwanych, wymagał tylko okrzesania drzew i obcięcia niektórych konarów, natomiast zupełnie zbędne i sprzeczne z uzyskanym zezwoleniem organu administracyjnego było usunięcie 6 ozdobnych drzew (dęby, świerki, lipy). Działanie pozwanych było zatem bezprawne i wobec tego ustalenie odszkodowania za wymienioną szkodę nie następuje w trybie przewidzianym w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), lecz w drodze sądowej.Wysokość szkody Sąd określił przy odpowiednim zastosowaniu zarządzenia Prezydenta m. Łodzi z dnia 27 czerwca 1974 r. dotyczącego ochrony drzewostanu przy projektowaniu inwestycji miejskich. Szkoda ta wyraża się kwotą 93.309 zł i powódce należy się odszkodowanie w tej właśnie wysokości.Jeśli zaś chodzi o żądanie zasądzenia na rzecz PCK kwoty 15.000 zł, to zdaniem Sądu, nawet gdy pozwani przez wycięcie drzew dopuścili się naruszenia dóbr osobistych powódki, to w każdym razie nie uczynili tego umyślnie, a tylko w takim przypadku możliwe było uwzględnienie tego roszczenia. Brak umyślności działania pozwanych przy wycinaniu drzew nie pozwala na uwzględnienie tego roszczenia. Nie ma też podstaw do zobowiązania pozwanych do złożenia oświadczenia, iż w przyszłości do remontu linii energetycznej używać będą przewodów izolowanych, skoro Polska Norma dopuszcza użycie w tym celu przewodów bez izolacji.Wyrok ten został zaskarżony przez powódkę oraz pozwanych. Powódka domaga się zmiany zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia tytułem odszkodowania dalszej kwoty 93.389 zł oraz na rzecz PCK kwoty 15.000 zł. Natomiast pozwani podtrzymali zarzut niedopuszczalności drogi sądowej i w związku z tym domagają się uchylenia zaskarżonej części orzeczenia i odrzucenia pozwu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadniona jest tylko rewizja pozwanych. Zakres dopuszczalności drogi sądowej w sprawach cywilnych jest wynikiem określonego w systemie prawnym pojęcia sprawy cywilnej i stosunku wzajemnego zakresu jurysdykcji sądów powszechnych na rzecz organów stosujących prawo. Sprawa o odszkodowanie z tytułu zniszczenia drzew jest niewątpliwie sprawą cywilną. Jednakże sprawy o odszkodowanie w związku z instalowaniem i utrzymywaniem ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz służące utrzymaniu łączności, jakkolwiek mają charakter spraw cywilnych, zostały wyłączone z postępowania cywilnego, a to mocą art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Mianowicie stosownie do tego przepisu odszkodowanie za straty wynikłe z instalowania i utrzymania oraz konserwacji wymienionych urządzeń powinno być przez strony ustalone w drodze wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość tego odszkodowania ustala naczelnik gminy. Oznacza to, że droga sądowa została w tego rodzaju sprawach wyłączona.Nie można przy tym podzielić poglądu Sądu Wojewódzkiego, jakoby w tym trybie możliwe było dochodzenie odszkodowania tylko za szkody wywołane zwykłym zniszczeniem upraw lub wycięciem zbędnych konarów, odszkodowanie zaś za czynności nie mieszczące się w tym pojęciu mogą być dochodzone w drodze sądowej. Takie rozróżnienie źródła szkody nie wynika z treści art. 36 ustawy o trybie wywłaszczania nieruchomości. Powołany przepis zawiera sformułowanie, iż szkody wynikłe z działań, o których mowa w art. 38 ustawy, ustalane są w drodze porozumienia lub przez naczelnika gminy. Przepis ten nie uprawnia zatem do prowadzenia rozróżnień szkód wynikłych ze zwykłych czynności i szkód powstałych z czynności nie mających tego charakteru. Chodzi w nim o wszystkie straty wywołane w związku z instalowaniem lub naprawą wymienionych urządzeń. Przyjęcie odmiennej koncepcji prowadziłoby do sytuacji, w których odszkodowanie za konar drzewa, który należało niezbędnie usunąć, ustalałby naczelnik gminy, natomiast za inny konar tego samego drzewa, który został usunięty bez dostatecznej potrzeby, ustalałby sąd. Oczywiście takie unormowanie nie mogło być brane pod uwagę; dlatego nie można uznać wykładni art. 36 ustawy dokonanej przez Sąd Wojewódzki.Niedopuszczalność drogi sądowej jest brana pod uwagą z urzędu, a zgłoszenie takiego zarzutu przez stronę wywołuje postępowanie incydentalne związane z kwestią dopuszczalności drogi sądowej. Brak przesłanki w postaci dopuszczalności drogi sądowej pociąga za sobą odrzucenie pozwu (art. 199 § 1 pkt 4 k.p.c.).Skoro nie uczynił tego Sąd Wojewódzki, wyrok w zaskarżonej części należało uchylić i pozew odrzucić.Oddaleniu natomiast podlega rewizja powódki. Jeśli chodzi o tę część, która dotyczy wysokości odszkodowania za wycięte lub okrzesane drzewa, to wobec niedopuszczalności drogi sądowej wszelkie rozważania na temat rozmiaru szkody stają się także niedopuszczalne. Co się zaś tyczy zasądzenia na rzecz PCK kwoty 15.000 zł, to - pozostawiając na uboczu kwestię, czy w następstwie wycięcia kilku drzew doszło do naruszenia dobra osobistego powódki - należy podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż w każdym razie po stronie pozwanych brak jest elementu umyślności działania. Stosownie do dyspozycji art. 448 k.c. roszczenie przewidziane tym przepisem przysługuje poszkodowanemu tylko w razie umyślnego naruszenia dóbr osobistych. Nie wystarczy zatem naruszenie tych dóbr jakimkolwiek działaniem, a przede wszystkim działaniem niestarannym, niedbałym itp. Musi to być działanie świadomie zmierzające do naruszenia tych dóbr. Takiego działania nie można przypisać pozwanym. Ich postępowanie było beztroską i brakiem dbałości o nieczynienie zbędnej szkody. Nie było to jednak umyślne naruszenie dóbr osobistych powódki. Powódka nie może zatem domagać się zasądzenia na rzecz PCK odpowiedniego odszkodowania.Z powyższych zasad na mocy art. 387, art. 199 § 1 pkt 1, art. z drzewami rosnącymi w pobliżu linii energetycznej nacechowane 369 pkt 1 i art. 381 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.O kosztach orzeczono w myśl art. 98 k.p.c.