IV CSK 574/19

Sygn. akt IV CSK 574/19 POSTANOWIENIE Dnia 17 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Janiszewska w sprawie z powództwa ,,M” Spółki Akcyjnej w Z. przeciwko [...] Agencji Rozwoju Regionalnego Spółce Akcyjnej w S. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 lipca 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I AGa […], 1. odrzuca skargę kasacyjną w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny w [...] w punkcie I a. wyroku z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I AGa […], obniżył kwotę zasądzoną od [...] Agencji Rozwoju Regionalnego Spółki Akcyjnej w S. na rzecz ,,M” Spółki Akcyjnej w Z. z kwoty 123722,45 (sto dwadzieścia trzy tysiące siedemset dwadzieścia dwa złote i 45/100) złotych do kwoty 86120,52 (osiemdziesiąt sześć tysięcy sto dwadzieścia złotych i 52/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 lutego 2017 r. do dnia zapłaty, a w pozostałej części powództwo oddalił; 2. w pozostałym zakresie odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 3. zasądza od [...] Agencji Rozwoju Regionalnego Spółki Akcyjnej w S. na rzecz ,,M” Spółki Akcyjnej w Z. kwotę 2700 2 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Pozwana [...] Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. z siedzibą w S. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...], w którym wskutek częściowego uwzględnienia apelacji pozwanej zmniejszono kwotę zasądzoną od pozwanej na rzecz powódki tytułem wynagrodzenia za wykonanie przez powódkę bliżej określonego zamówienia publicznego. Brak zapłaty wynagrodzenia w pełnej wysokości, będący przyczyną sporu sądowego, był przez pozwaną uzasadniany dokonaniem potrącenia wierzytelności przysługującej pozwanej z tytułu kary umownej, należnej od powódki z powodu nienależytego (nieterminowego) wykonania zobowiązania z umowy o dzieło. Pozwana w apelacji zakwestionowała zasadność dokonanego przez Sąd I instancji miarkowania kary umownej, a ponieważ Sąd II instancji uznał tę apelację za jedynie częściowo skuteczną, wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie Sądu Apelacyjnego w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia o celu przede wszystkim publicznoprawnym. Celem tym jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa oraz spójności i prawidłowości wykładni prawa. Realizacji powyższej funkcji służy uregulowana w art. 3989 k.p.c. instytucja przedsądu. Stosownie do ww. unormowania Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podejmowanie odrębnej decyzji w przedmiocie przyjęcia skargi do rozpoznania ma również na celu realizację zasady szybkości postępowania oraz pozwala zaakcentować wysoce sformalizowany charakter postępowania przed Sądem Najwyższym, o którym świadczą określone wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej. 3 Jako przyczynę przyjęcia skargi do rozpoznania skarżąca wskazała jej oczywistą zasadność. Oparcie wniosku na tej przesłance wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie sprzeczności przyjętej przez Sąd II instancji wykładni lub zastosowania prawa z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa. Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się oczywista zasadność skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (post. Sądu Najwyższego z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd II instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2019 r., I CSK 768/18). Skarżąca upatrywała oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w niezasadnym, jej zdaniem, zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny instytucji miarkowania kary umownej. W ocenie skarżącej nie zachodziły podstawy do takiego miarkowania, ponieważ umowa miała charakter obustronnie profesjonalny, a powódka w sposób świadomy zaakceptowała rodzaj i wysokość kar umownych. Zaakcentowany został również charakter kary umownej jako środka stymulacyjnego, kompensacyjnego i represyjnego, a także fakt zawarcia umowy leżącej u podstaw sporu w trybie zamówienia publicznego. Wbrew stanowisku skarżącej, analiza argumentacji przedstawionej przez pozwaną, dokonana z uwzględnieniem motywów zaskarżonego orzeczenia, nie świadczy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Przeszkody w dokonaniu miarkowania kary umownej nie stwarzał fakt zawarcia umowy w trybie zamówienia publicznego oraz podnoszona przez skarżącą okoliczność, że powódka jako profesjonalistka miała świadomość wysokości kary, na którą przystaje w kontrakcie. Wskazane ostatnio racje zostały uwzględnione przez Sąd Apelacyjny i wpłynęły 4 na zastosowanie korzystniejszego dla skarżącej sposobu miarkowania kary umownej. Wobec nawiązania do tego wątku w skardze kasacyjnej, wypada zauważyć, że zaakceptowanie przez powódkę całej umowy, wraz z postanowieniem dotyczącym kary umownej, jest kwestią oczywistą. W razie braku takiej akceptacji nie doszłoby wszak do powstania zobowiązania, które w badanym przypadku wymagało konsensu stron. Właśnie fakt związania się stosunkiem prawnym o określonej treści, obejmującej również zastrzeżenie kary umownej według ustalonych zasad, stanowił punkt wyjścia do oceny, czy w badanym przypadku kara była rażąco wygórowana. Argument o świadomości powódki co do treści umowy nie może zatem, wbrew intencjom skarżącej, rozstrzygać o niedopuszczalności miarkowania przez sąd kary umownej, gdyż podważałby każdorazowo możliwość zastosowania art. 484 § 2 k.c. Z kolei jako czynnik wpływający na stopień miarkowania, fakt ten, czyli godzenie się przez powódkę na kary umowne w wysokości oznaczonej w kontrakcie, został przez Sąd Apelacyjny uwzględniony na etapie miarkowania kary. Tezy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie potwierdza także sposób miarkowania zastosowany przez Sąd Apelacyjny. Przesłanki miarkowania kary umownej były przedmiotem licznych wypowiedzi orzeczniczych, w których akcentowano m.in. immamentny dla tej instytucji element uznaniowości (wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 2019 r., IV CSK 473/18) oraz otwarty katalog sytuacji pozwalających na zastosowanie miarkowania (wyrok Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2019 r., IV CSK 443/18). Artykuł 484 § 2 k.c. stanowi instrument tzw. „prawa sędziowskiego”, a w toku postępowania kasacyjnego badane może być jedynie zachowanie przez Sąd II instancji podstawowych reguł miarkowania kary umownej. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny rozważył funkcje instytucji kary umownej oraz poddał analizie kwestię charakteru kary umownej zastrzeżonej w umowie stron. Ocenił przy tym, na jaki wypadek kara umowna została zastrzeżona, wziął pod uwagę relację wysokości tej kary do kary należnej w razie niewykonania zobowiązania skutkującego odstąpieniem od umowy, długość okresu 5 zwłoki w zestawieniu z uzgodnionym terminem wykonania zobowiązania oraz odniósł się do zagadnienia wysokości szkody. Analiza tej argumentacji nie wskazuje, by Sąd II instancji w rażący, widoczny prima facie sposób przekroczył granice uznania sędziowskiego bądź wyrokował w oderwaniu od katalogu kryteriów uzasadniających miarkowanie kary umownej. Odmienne wnioski nie wynikają z faktu zastrzeżenia kary umownej w wysokości „zwyczajowo i powszechnie zastrzeganych kar w tego typu stosunkach umownych”. Wysokość kary, nawet standardowo ustalana w określonych stosunkach prawnych, powinna być bowiem w związku z żądaniem miarkowania odniesiona do indywidualnych uwarunkowań danego przypadku, wpływających na rozstrzygnięcie, czy in casu kara umowna w określonej wysokości jest „rażąco wygórowana” w rozumieniu art. 484 § 2 k.c. Uzupełniająco wypada zauważyć, że w ocenie wystąpienia przyczyn przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogły być wzięte pod uwagę wywody skarżącej o przyjęciu na siebie przez powódkę odpowiedzialności obiektywnej, tzn. również za niewykonanie zobowiązania wskutek okoliczności, za które nie ponosiła ona odpowiedzialności według zasad ogólnych. Skarżąca nie sformułowała bowiem w tym zakresie żadnych zarzutów, lecz ograniczyła się do polemicznego skomentowania argumentacji Sądu Apelacyjnego. Z tych samych przyczyn za podstawę badania oczywistej zasadności skargi nie mogło być uznane zakwestionowanie przez skarżącą stanowiska Sądu o niedoznaniu przez pozwaną szkody wskutek nieterminowego wykonania zobowiązania. Analiza skargi kasacyjnej nie przemawia za podzieleniem stanowiska skarżącej o wystąpieniu przyczyn określonych w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu w zakresie, w jakim skierowano ją przeciwko orzeczeniu uwzględniającemu apelację pozwanej. W tym bowiem zakresie zaskarżone orzeczenie nie godziło w interes prawny skarżącej, wobec 6 czego nie istniał gravamen w zaskarżeniu wyroku Sądu II instancji (szerzej w tej kwestii zob. uchwała (7) zasada prawna) Sądu Najwyższego z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014 nr 11, poz. 108). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji postanowienia. jw