IV CSK 702/19

Sygn. akt IV CSK 702/19 POSTANOWIENIE Dnia 29 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa M.S. i J.S. przeciwko ,,I.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością Spółce komandytowej z siedzibą w G. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 maja 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt I ACa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od powodów na rzecz pozwanej kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset 00/100) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. 2 oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący J.S. i M.S. wskazali na występowanie w sprawie zagadnień prawnych związanych z wykładnią art. 29 ust. 4 i art. 22 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2019 r., poz. 1805, dalej - „u.o.p.n.l.”), w szczególności w aspekcie dopuszczalności powiązania uprawnienia dewelopera do odstąpienia od umowy ze ziszczeniem się określonego warunku i sposobem zastrzeżenia tego warunku. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, powołanie się w skardze kasacyjnej na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania określonego problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on istotne znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych, powołanych we wniosku przepisów prawa, zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen i możliwych wariantów interpretacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, niepubl., z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, niepubl., z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalała uznać, by skarżący wykazali twierdzoną przyczynę kasacyjną. Motywy wniosku obejmowały sześć pytań, związanych z wykładnią art. 29 ust. 4 i art. 22 ust. 1 pkt 8 u.o.p.n.l. w zakresie, w jakim pierwszy z tych przepisów uprawnia dewelopera do odstąpienia od umowy deweloperskiej w razie niespełnienia przez nabywcę świadczenia pieniężnego w terminie lub wysokości określonej w umowie deweloperskiej. Skarżący wskazywali w szczególności na wątpliwość, czy przesłanka ta aktualizuje się także wtedy, gdy termin spełnienia świadczenia pieniężnego nie został określony wprost w umowie deweloperskiej, lecz umowa ta zawierała określony warunek i uprawniała dewelopera do dokładnego wskazania terminu spełnienia świadczenia. Dążyli także do uzyskania odpowiedzi, czy przewidziane w umowie 3 deweloperskiej warunki, skutkujące obowiązkiem spełnienia świadczenia pieniężnego, powinny być powiązane z ekwiwalentnymi świadczeniami ze strony dewelopera. Nie negując wagi tych zagadnień, należało dostrzec, że założeniem przyczyny kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest nie tylko istotny charakter zagadnienia prawnego, lecz także - jak wynika z przywołanego wcześniej orzecznictwa - jego związek z rozpoznawaną sprawą, który powinien wyrażać się w tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia musi rzutować na jej wynik. In casu powodowie wytoczyli powództwo o zwrot zadatku zatrzymanego przez pozwaną - dewelopera w związku z odstąpieniem przez nią od umowy deweloperskiej, powołując szereg argumentów kwestionujących umowne zastrzeżenie zadatku, względnie wskazujących na odmienny sposób jego obliczenia. Jednocześnie domagali się zwrotu potrąconych przez pozwaną odsetek za opóźnienie w zapłacie czwartej raty ceny, podnosząc z powołaniem się na art. 395 § 2 zdanie drugie k.c., że skoro pozwana od umowy odstąpiła, to nie byli oni zobowiązani do zapłaty ceny, a w rezultacie nie mogli popaść w zwłokę, przy czym świadczenie to zostało na rzecz pozwanych prawomocnie zasądzone (art. 494 k.c. w związku z art. 29 ust. 4 u.o.p.n.l.). U podłoża obu żądań pozwu stało zatem założenie, że pozwana skutecznie odstąpiła od umowy deweloperskiej, a tym samym winna zwrócić powodom wpłacone przez nich kwoty. Potwierdzała to wynikająca z twierdzeń pozwu akceptacja przez powodów kary umownej naliczonej przez pozwaną; z materiału sprawy nie wynikało również, by powodowie kwestionowali rozliczenie umowy w zakresie, w jakim pozwana zwróciła im wpłacone kwoty z wyłączeniem potrąconego zadatku. W tym stanie rzeczy na skarżących spoczywała powinność szczególnie wnikliwego wyjaśnienia, w jaki sposób rozstrzygnięcie powołanych we wniosku wątpliwości mogłoby rzutować na wynik sprawy. Ewentualna nieskuteczność odstąpienia od umowy przez dewelopera powodowana niespełnieniem się przesłanek wynikających z art. 29 ust. 4 u.o.p.n.l., w związku z niedopuszczalnością przyjęcia takiej konstrukcji prawnej, jak zastosowana przez strony umowy, oznaczałaby bowiem, że strony w dalszym ciągu są związane umową deweloperską, a powodowie mogą żądać jej wykonania. Rodziłoby to pytanie o podstawę prawną domagania się przez powodów zwrotu kwoty wpłaconego zadatku (por. art. 394 § 2 k.c.), a tym bardziej kwoty odpowiadającej potrąconym przez pozwaną odsetkom za opóźnienie, mając na względzie, że zasadność tego żądania Sądy meriti wywiodły z tego właśnie, że odstąpienie od umowy pociąga za sobą jej wygaśnięcie ze skutkiem ex tunc. Powodowie in casu nie wystąpili z powództwem o ustalenie istnienia umowy lub ustalenie bezskuteczności odstąpienia od umowy wobec braku przesłanek do wykonania tego uprawnienia kształtującego, 4 twierdzili natomiast, że pozwana jest zobowiązana do zapłaty na ich rzecz konkretnej kwoty pieniężnej tytułem zwrotu zadatku wpłaconego przez nich na poczet wykonania umowy, a bezpodstawnie zatrzymanego przez pozwaną. Powodowie nie wywodzili także, by w okolicznościach sprawy doszło do rozwiązania umowy, co otwierałoby drogę do żądania zwrotu zadatku na podstawie art. 394 § 3 k.c. Niewykazanie koniecznego związku między sformułowanym zagadnieniem prawnym a rozstrzygnięciem sprawy skutkowało koniecznością odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Publicznoprawny cel skargi kasacyjnej nie zakłada bowiem rozstrzygania wątpliwości prawnych - niezależnie od ich wagi - pojawiających się jedynie przy okazji lub na marginesie żądania skarżącego, pozostających bez wpływu na wynik sprawy. Należało zarazem przypomnieć, że Sąd Najwyższy - orzekając w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - bada jedynie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego motywy (art. 3984 § 2 k.p.c.), bez wnikania w ocenę podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 98, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aj