IV CSK 75/21

Sygn. akt IV CSK 75/21 POSTANOWIENIE Dnia 15 października 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Dończyk w sprawie z powództwa S.R. przeciwko A.K. i E.K.M. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 października 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt IX Ca […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej A.K. kwotę 4067 (cztery tysiące sześćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) przyznaje od skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w O. na rzecz radcy pr. K.N. wynagrodzenie w kwocie 2700 (dwa tysiące siedemset) zł, powiększone o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących 2 rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 13 lutego 2020 r. powód S. R. oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W ocenie skarżącego istotne zagadnienie prawne sprowadza się do rozstrzygnięcia,czy w świetle dyspozycji art. 232 k.p.c. oraz 212 § 1 k.p.c.art.378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w sprawie, w której rozstrzygnięcie wymaga wiadomosci specjalnych, w której powód jest reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika z urzędu sąd powinien dopuścić z urzędu dowód z opinii biegłego z zakresu psychiatrii na okoliczność oceny zarzutu wadliwości opinii wydanych przez pozwane biegłe sądowe z zakresu psychiatrii, gdy zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem dowód z opinii biegłego nie może zostać zastąpiony innymi czynnościami dowodowymi. Czy stan zdrowia psychicznego powoda stanowi szczególną okoliczność procesową, która uzasadnia dopuszczenie przez sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego, pomimo zastępowania powoda przez profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter istotny i być zagadnieniem ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, ICBSN 2009, nr 4, s. 48). Chodzi przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny 3 konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Z tej przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z powołaniem się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w sprawie występuje zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Przedstawione zagadnienie prawne nie spełnia tych wymagań. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, jest związany z mocy art. 39813 § 2 k.p.c. ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Jak wynika z akt sprawy, w piśmie procesowym powoda z dnia 14 grudnia 2017 r. zawarty został wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność, czy powód w chwili składania oświadczenia woli w dniu 4 grudnia 2011 r. znajdował się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. pełnomocnik powoda wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii sporządzonej w sprawie I C (…) oraz o pominięcie dowodu z opinii biegłego, który miałby być powołany w tej sprawie. Oświadczenie powoda zostało zinterpretowane jako cofnięcie uprzednio złożonego wniosku dowodowego. Odstąpienie od respektowania zasady kontradyktoryjności i dopuszczenie dowodu z urzędu na podstawie art. 232 zdanie drugie k.p.c. ma charakter wyjątkowy i może nastąpić, gdy zachodzi potrzeba ochrony szczególnego interesu publicznego, np. w sprawach o prawa niemajątkowe, z zakresu prawa rodzinnego, o roszczenia alimentacyjne lub w sprawach, w których istnieje uzasadnione podejrzenie fikcyjności procesu bądź próba obejścia prawa przez strony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2018 r., II CSK 108/18, niepubl.). Ze względu na wyjątkowy charakter uprawnienia z art. 232 zd. drugie k.p.c., nieprzeprowadzenie dowodu przez sąd z urzędu tylko w szczególnym wypadku może uzasadniać podstawę apelacyjną, a zwłaszcza kasacyjną. Taki szczególny przypadek uzasadniający dopuszczenie dowodu z urzędu z reguły nie zachodzi, gdy strona w postępowaniu przed sądami niższych instancji była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2010 r., II CSK 297/10, niepubl. oraz 4 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2020 r., IV CSK 114/20, niepubl. i z dnia 18 sierpnia 2020 r., IV CSK 129/19, niepubl.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz przepisów § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 i § 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). O przyznaniu od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w O. na rzecz radcy prawnego K.N. wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu podwyższonego o kwotę podatku od towarów i usług, na stosowny wniosek, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 2 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2, § 8 pkt 6 oraz § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 68). ke