IV CZ 11/16

Sygn. akt IV CZ 11/16 POSTANOWIENIE Dnia 6 kwietnia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Ł. Z. przeciwko E. [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 kwietnia 2016 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I ACa [...], uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu w [...]. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w [...] odrzucił skargę kasacyjną powoda Ł. Z. od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 23 września 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 11 grudnia 2014 r. w części zasądzającej od pozwanej E. […] sp. z o.o. z siedzibą w L. kwotę 110.700 zł z odsetkami poprzez oddalenie powództwa. W ocenie Sądu żądanie pozwu dotyczyło czynszu najmu, a w takiej sprawie skarga kasacyjna jest niedopuszczalna (art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c.). 2 Powód wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie art. 3982 § 1 i § 2 k.p.c. poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi kasacyjnej w całości, podczas gdy z ustaleń Sądu wynikało, że pozwana po rozwiązaniu umowy najmu bezumownie korzystała z nieruchomości, co uzasadniało żądanie zapłaty w części obejmującej okres takiego korzystania. Przyznając, że dochodził w pozwie zapłaty czynszu wskazał, że sąd powinien uwzględnić „roszczenie powoda o zapłatę za okres faktycznego korzystania na innej podstawie prawnej, niż wskazywana”, zatem o dopuszczalności skargi kasacyjnej powinna decydować wartość przedmiotu zaskarżenia, odpowiadająca kwocie 55.350 zł, obejmującej zapłatę za okres od października do grudnia 2013 r. Sąd Najwyższy zważył: Ograniczenia dopuszczalności skargi kasacyjnej dokonywane są ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia (ratio valoris) bądź rodzaj sprawy (ratio materiae). Z tych względów wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia jest wymogiem formalnym skargi kasacyjnej (art. 3984 § 3 k.p.c.). Prawidłowość wypełnienia tego obowiązku podlega kontroli sądu drugiej instancji i Sądu Najwyższego, które mogą weryfikować prawidłowość wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia na podstawie akt sprawy, z pominięciem zasad określonych w art. 25 i 26 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, Nr 1, poz. 11). Sprawdzenie to jest niezbędne w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżący dokonał zawyżenia wskazanej wartości w celu obejścia przepisów procesowych, instrumentalnie zmierzając do przekroczenia progu wyznaczającego dopuszczalność skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZ 89/06, nie publ.). Zakres sprawdzenia ogranicza się do badania, czy strona prawidłowo podała wartość tej części przedmiotu sporu, która odpowiada zakresowi zaskarżenia kasacyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2015 r., V CZ 2/15, nie publ.). Zasadą jest, że wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną nie może przewyższać wartości przedmiotu sporu, ani wartości przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu apelacyjnym, a wyjątki od niej dotyczą rozszerzenia powództwa oraz zasądzenia ponad żądanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2002 r., 3 II UZ 11/02, OSNP-wkł. 2002, nr 17, poz. 7). Dla określenia wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego przyjmować należy wartość przedmiotu podlegającego rzeczywistemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu, determinowanego żądaniem pozwu i indywidualnym interesem majątkowym osoby dochodzącej udzielenia ochrony prawnej w postępowaniu kasacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2013 r. IV CSK 719/12, nie publ.). Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o czynsz najmu (art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c.), a niezależnie od tego w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych (art. 3982 § 1 k.p.c.). Podstawa faktyczna pozwu oparta była na twierdzeniu, że umowa najmu nie została przez powoda jako wynajmującego rozwiązana bez wypowiedzenia w dniu 16 września 2013 r., tylko przez pozwanego z chwilą opuszczenia przez niego nieruchomości w dniu 5 grudnia 2013 r., co stanowiło wypowiedzenie umowy najmu za pięciomiesięcznym umownym terminem wypowiedzenia. Żądanie pozwu w łącznej kwocie 110.700 zł obejmowało sumę czynszu za okres od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r. (15.000 zł + 3.450 zł VAT x 8 miesięcy). Sąd drugiej instancji ustalił, że umowa najmu została rozwiązana przez wynajmującego bez wypowiedzenia w dniu 16 września 2013 r., czynsz został opłacony do końca września 2013 r., pozwany protokolarnie przejął nieruchomość z dniem 5 grudnia 2013 r. składając oświadczenie, że „nie ma zastrzeżeń do przekazywanej nieruchomości i zrzeka się wszelkich roszczeń związanych z jej eksploatacją przez najemcę”. Sąd Apelacyjny ocenił, że żądanie zapłaty czynszu za okres po 16 września 2013 r. było pozbawione podstaw, powód zrzekł się roszczeń, a co do szkody wynikającej z niewykonania obowiązku terminowego zwrotu przedmiotu umowy nie tylko jej nie wykazał, ale nawet nie podniósł twierdzeń w tym zakresie. Skarga kasacyjna w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego zarzuca m.in. naruszenie art. 225 k.c. w zw. z art. 230 k.c. poprzez nieuwzględnienie żądania zapłaty za dalszy okres korzystania przez pozwanego z nieruchomości, a wartość przedmiotu zaskarżenia została oznaczona kwotą 110.700 zł. Zgodzić się należy z sądem drugiej instancji, że stwierdzenie iż oddalenie powództwa dotyczyło żądania zapłaty czynszu czyniło skargę kasacyjną 4 niedopuszczalną wprost. Niemniej trafnie wskazuje powód, że przyjęcie przez sąd innej podstawy prawnej rozstrzygnięcia niż wskazana w pozwie było możliwe i nie stanowiło wyjścia poza granice żądania określone w art. 321 k.p.c. Do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej najemcy, który nie wydał rzeczy po zakończeniu najmu, konieczne jest zaistnienie przesłanek przewidzianych w art. 471 w związku z art. 361 § 2 k.c. Należą do nich wykazanie niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązania zwrotu rzeczy (art. 675 § 1 k.c.) z przyczyn leżących po stronie najemcy oraz powstanie szkody w postaci uszczerbku w majątku wynajmującego, polegającego na utracie korzyści lub poniesieniu wydatków oraz jej wysokości (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., III CSK 156/13, nie publ.). Jak wyjaśniono w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1984 r., III CZP 20/84 (OSNC 1984, nr 12, poz. 209), której nadano moc zasady prawnej, wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu mieszkalnego przez najemcę, który utracił tytuł prawny do dalszego zajmowania lokalu, lub przez innego użytkownika lokalu bez tytułu, powinno odpowiadać należnościom za najem danego lokalu; nie wyłącza to odpowiedzialności najemcy lub innego użytkownika za szkodę na zasadach ogólnych. Co do zasady wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu wynosi równowartość trzymiesięcznego czynszu najmu lub odpowiadającej mu kwoty (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2000 r., V CZ 8/00 oraz z dnia 11 maja 2006 r., I CZ 21/06 – nie publ.). Odstępstwo od niej zachodzi wówczas, gdy okres korzystania jest krótszy, gdyż wartość wyliczana jest odpowiednio do okresu posiadania. W tym stanie rzeczy odrzucenie skargi kasacyjnej było przedwczesne, a Sąd Apelacyjny powinien dokonać ponownie, adekwatnie do innych potencjalnych podstaw prawnych powództwa, sprawdzenia wskazanej w niej wartości przedmiotu zaskarżenia. Z tych względów Sąd Najwyższy uwzględnił zażalenie i na podstawie art. 39815 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. zaskarżone postanowienie uchylił. 5 db [l.n]