IV CZ 122/16

Sygn. akt IV CZ 122/16 POSTANOWIENIE Dnia 24 lutego 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSA Agata Zając w sprawie z wniosku J. T. przy uczestnictwie [...] o stwierdzenie nabycia spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 lutego 2017 r., zażalenia uczestniczki postępowania S. D. na postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II Cz …/15, odrzuca zażalenie. UZASADNIENIE 2 Wnioskodawca J. T. domagał się stwierdzenia nabycia spadku po K. T. na podstawie testamentu z dnia 4 marca 2002 r. W toku postępowania uczestniczka S. D. przedłożyła testament z dnia 21 maja 2005 r., w którym spadkodawczyni K. T. odwołała wszystkie wcześniejsze rozporządzenia testamentowe i jednocześnie rozrządziła całym swoim majątkiem na wypadek śmierci. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w S. umorzył postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku i orzekł, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 28 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w B. ogłosił postanowienie o uznaniu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej poświadczenia autentyczności testamentu K. T. z dnia 21 maja 2005 r. wydanego przez Wysoki Trybunał Anglii i Walii Okręgowy Urząd Spadkowy w B. w dniu 3 lutego 2009 r. Z tego względu - w ocenie Sądu Rejonowego - wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia o dziedziczeniu po K. T. jest aktualnie zbędne. Na skutek zażalenia uczestnika A. T. Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r. uchylił zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd drugiej instancji wskazał, że z postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 28 maja 2013 r. wynika tylko to, że poświadczenie autentyczności testamentu K. T. wydane przez Wysoki Trybunał Anglii i Walii Okręgowy Urząd Spadkowy w B. w dniu 3 lutego 2009 r. zostało uznane na obszarze RP. Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji opierając się wyłącznie na orzeczeniu z dnia 28 maja 2013 r. wydanym w postępowaniu delibacyjnym oraz, jak się wydaje, na twierdzeniach uczestniczki S. D., stwierdził, że wskazane postanowienie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po K. T. Sąd drugiej instancji wskazał, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera jakiegokolwiek wywodu odnośnie skutków prawnych ww. orzeczenia Wysokiego Trybunału Anglii i Walii w B., uznanego na obszarze RP, dla postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, co pozwala na przyjęcie, że Sąd Rejonowy w ogóle nie badał tej kwestii. Według Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji nie poddał także analizie tego, czy w postępowaniu przed wskazanym Trybunałem oceniana była również zdolność testowania spadkodawczyni w dniu 21 maja 2005 r., co stanowi główny zarzut 3 podnoszony przez uczestników w niniejszym postępowaniu, czy też postępowanie w zakresie poświadczenia autentyczności ma jedynie formalny charakter a z racji jego istnienia i uznania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podważenie ważności testamentu nie jest obecnie możliwe. W tej sytuacji, w ocenie Sądu Okręgowego na tym etapie sprawy, bez wnikliwej analizy wskazanych wyżej okoliczności - niewyjaśnionych przez Sąd pierwszej instancji, zaskarżone postanowienie uznać należy za przedwczesne i z tego względu Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił je. Uczestniczka S. D. zaskarżyła w całości postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 4 listopada 2015 r. zarzucając Sądowi drugiej instancji naruszenie art. 1108 k.p.c. oraz art. 1102 § 2 k.p.c. - oba przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2009 r. oraz art. 355 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenia do Sądu Najwyższego przysługują na postanowienia sądu drugiej instancji wymienione w art. 3941 § 1, 11 i 2 k.p.c. Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. przysługuje od wydanych na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. orzeczeń kasatoryjnych, czyli wyroków (postanowień co do istoty w postępowaniu nieprocesowym - art. 516 k.p.c.) uchylających orzeczenie i przekazujących sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, z przyczyn określonych w tym przepisie. Celem tego zażalenia, z którymi wiąże się także zakres kontroli sprawowanej przez Sąd Najwyższy przy jego rozpoznaniu, jest zbadanie, czy powołana przez sąd odwoławczy przyczyna takiego orzeczenia odpowiada podstawie ustawowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41). Nie budzi wątpliwości, bo wynika to wprost z powołanych przepisów i charakteru tego szczególnego środka odwoławczego, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje wyłącznie od orzeczeń uchylających wyrok (postanowienie co do istoty) i przekazujących sprawę do ponownego rozpoznania, a przedmiotem kontroli jest wyłącznie to, czy sąd drugiej instancji prawidłowo zakwalifikował określoną sytuację procesową jako odpowiadającą 4 przyczynie orzeczenia kasatoryjnego, którą obecnie stanowi tylko nierozpoznanie istoty sprawy albo potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 4 listopada 2015 r. nie jest orzeczeniem przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji nie uchylił bowiem postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2013 r. dlatego, że Sąd pierwszej instancji nie orzekł co do istoty sprawy ani z tej przyczyny, by wydanie orzeczenia w instancji odwoławczej wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Przeciwnie Sąd Okręgowy jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia wskazał przepis art. 386 § 1 k.p.c. i stwierdził, że w okolicznościach faktycznych tej sprawy Sąd pierwszej instancji nie rozważył wszystkich niezbędnych dla jej rozstrzygnięcia kwestii i dlatego postanowienie Sądu Rejonowego, jako przedwczesne, uchylił. Tego rodzaju orzeczenie w istocie ma zatem charakter reformatoryjny - nie zostało bowiem oparte na art. 386 § 4 w zw. z art. 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c., a od takiego orzeczenia zażalenie na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., do Sądu Najwyższego nie przysługuje. W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy odrzucił - jako niedopuszczalne zażalenie uczestniczki na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c., art. 3986 § 3 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. kc aj