IV CZ 130/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wielgus. Sędziowie SN: W. Łysakowski (sprawozdawca), Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "Ustronie" w R. przeciwko: 1) Wojewódzkiemu Biuru Planowania Przestrzennego w R., 2) Urzędowi Miejskiemu w R. - Wydział Architektury i Nadzoru Urbanistyczno-Budowlanego, 3) Prezydentowi Miasta R. o zwrot nakładów na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 15 lipca 1982 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 17.V.1980 r. Urząd Miejski w R. zezwolił Spółdzielni Mieszkaniowej "Ustronie" w R. na wybudowanie garaży podziemnych w jednostce "B" osiedla "Ustronie" w R.Spółdzielnia przystąpiła do realizacji inwestycji w dniu 21.VI.1980 r. Roboty zostały przerwane w dniu 27.VI.1980 r. na pisemne polecenie Prezydenta Miasta R.Wojewódzkie Biuro Planowania Przestrzennego w R. decyzją z dnia 3.X.1980 r. stwierdziło z urzędu, powołując m.in. przepisy art. 156-158 k.p.a., nieważność wymienionej na wstępie decyzji z dnia 17.V.1980 r.W pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego w Radomiu przeciwko Wojewódzkiemu Biuru Planowania Przestrzennego w R., Urzędowi Miejskiemu - Wydział Architektury i Nadzoru Urbanistyczno-Budowlanego w R. i Prezydentowi Miasta R. Spółdzielnia Mieszkaniowa "Ustronie" w R. domagała się "zasądzenia od jednego z pozwanych" kwoty 532.964 zł z odsetkami. Według twierdzeń strony pozwanej dochodzona kwota stanowi równowartość strat poniesionych w związku z podjętymi robotami (41.008 zł) i rekultywację gruntu (419.965 zł).Postanowieniem z dnia 15.VII.1982 r. Sąd Wojewódzki w Radomiu odrzucił pozew. Według Sądu Wojewódzkiego droga sądowa w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, jako że obie strony są jednostkami gospodarki uspołecznionej (art. 2 § 2 i art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie strony powodowej na powyższe postanowienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Treść pozwu i załączonych do niego dokumentów wskazuje, że powodowa Spółdzielnia domaga się odszkodowania za rzeczywiste straty, jakie poniosła na skutek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej Prezydenta Miasta R. z dnia 17.V.1980 r. (art. 160 § 1 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.). Dochodzenie tego rodzaju odszkodowania następuje w trybie określonym w art. 160 k.p.a. Z przepisu tego wynika, że w przypadku gdy roszczenia poszkodowanego nie zostaną uwzględnione przez organ administracji państwowej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 k.p.a., poszkodowany może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Spór toczy się wówczas między poszkodowanym, jako powodem, a organem, który wydał decyzję z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. lub inną stronę postępowania dotyczącego tej decyzji, która ponosi winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie (art. 160 § 3 k.p.a.), jako stroną pozwaną.Powstaje pytanie, czy sąd powszechny jest właściwy do rozpoznawania sprawy o odszkodowanie przewidziane w art. 160 § 1 k.p.a., także wtedy, gdy obie strony - jak w konkretnym przypadku - są jednostkami gospodarki uspołecznionej.Na pytanie to należy udzielić pozytywnej odpowiedzi.Ustawodawca, jeżeli nie decydował się na przekazanie określonych spraw cywilnych do rozpoznania wyłącznie sądom powszechnym, dawał temu wyraz w ustawie. Przykładem takiego właśnie rozwiązania legislacyjnego jest rozwiązanie przyjęte w ustawie z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 39, poz. 230). Zgodnie z art. 38 ust. 1 tej ustawy strona może dochodzić swych roszczeń przed sądem, a jeżeli chodzi o podmioty podlegające właściwości arbitrażowej - przed komisją arbitrażową.Jednoznaczne stwierdzenie w art. 160 k.p.a., że dochodzenie odszkodowania, o jakim mowa w tym przepisie, następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym, oznacza, że wolą ustawodawcy było, by tego rodzaju sprawy cywilne (podobnie, gdy chodzi o roszczenia odszkodowawcze przewidziane w art. 153 i 215 k.p.a.) rozstrzygały sądy powszechne, a nie inne organy określone w art. 2 § 2 i art. 3 k.p.c.Jest to wyraźny przejaw tendencji do rozszerzania zakresu kompetencji sądów powszechnych, kształtujący się w ustawodawstwie ostatniego okresu. O tym, że można mówić o tendencji świadczą stosowne przepisy ustaw uchwalonych już po wejściu w życie ostatniej noweli do kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 42, poz. 8) ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122), ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123), czy ustawa z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210).Przytoczone względy upoważniają do przyjęcia, że sąd powszechny jest właściwy do rozpoznania sprawy cywilnej o odszkodowanie, o jakim mowa w art. 160 § 1 k.p.a., także wtedy, gdy obie strony są jednostkami gospodarki uspołecznionej. Powoduje to uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 397 w związku z art. 388 § 1 k.p.c.).