IV CZ 2/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Bladowski. Sędziowie SN: J. Szachułowicz, T. Bielecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edwarda S. przeciwko Stefanowi S. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w D. o odszkodowanie na skutek zażalenia pozwanego Stefana S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Sądu Wojewódzkiego w Tarnowie z dnia 20 października 1982 r.postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 17.XII.1981 r. Sąd Wojewódzki w Tarnowie zasądził od pozwanych Stefana S. i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat w D. (in solidum) na rzecz powoda Edwarda S. kwotę 60.200 zł z 8% od dnia 4.VIII.1978 r. tytułem odszkodowania oraz rentę wyrównawczą w kwocie po 2.000 zł miesięcznie, płatną do 10 każdego miesiąca, poczynając od dnia 1.VIII.1978 r. z 8% od uchybienia płatności każdej raty; oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.Rewizję od tego wyroku wnieśli obaj pozwani.Pełnomocnik procesowy pozwanego, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie w stosunku do jego mocodawcy powództwa w całości, wniósł równocześnie o zwolnienie pozwanego S. od wpisu należnego od rewizji.Postanowieniem z dnia 19.V.1982 r. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek pozwanego o zwolnienie od wpisu.Zażalenie na postanowienie zostało przez Sąd Najwyższy również oddalone.Na podstawie pisma Komendy Wojewódzkiej w Tarnowie z dnia 5.V.1982 r. Przewodniczący Wydziału ustalił, że pozwany S. w lipcu 1980 r. otrzymał paszport na wyjazd czasowy do Stanów Zjednoczonych z ważnością tego dokumentu do dnia 27.III.1982 r. Mimo upływu ważności paszportu - do tej chwili - nie wrócił do kraju. Przewodniczący Wydziału przyjmując, że okres pobytu pozwanego za granicą daje podstawę do uznania, że zamieszkał on za granicą na stałe - przez co stał się cudzoziemcem dewizowym (art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. - Dz. U. Nr 21, poz. 133), zarządzeniem z dnia 20.X.1982 r. wezwał jego pełnomocnika procesowego do uiszczenia wpisu od rewizji, zgodnie z wymaganiami przepisów dewizowych.Na zarządzenie to pełnomocnik pozwanego wniósł zażalenie z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego zarządzenia. Nie czekając na wynik postępowania zażaleniowego, uiścił on wpis od rewizji w walucie krajowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, oddalając powyższe zażalenie, miał na uwadze, co następuje:Dla rozstrzygnięcia, czy wpis od rewizji ma być uiszczony przez pełnomocnika pozwanego według zasad ogólnych, czy też według zasad wymaganych przepisami prawa dewizowego, zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy w świetle ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. pozwany jest cudzoziemcem dewizowym, czy też krajowcem dewizowym.Osoby fizyczne są cudzoziemcami dewizowymi - bez względu na przynależność państwową - jeżeli zamieszkują za granicą (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy dewizowej). Osobę fizyczną uważa się za zamieszkałą za granicą, a więc za cudzoziemca dewizowego, jeżeli tam stale przebywa (art. 6 ust. 2 ustawy dewizowej). O stałości pobytu danej osoby za granicą w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy dewizowej decyduje jej zamiar pozostania za granicą na stałe oraz faktyczna realizacja tego zamiaru przejawiająca się w fakcie takiego przebywania, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. też art. 25 k.c. i orzeczenie SN z dnia 25.XI.1975 r., OSNCP 1976, poz. 218). Do tej grupy osób zalicza się przede wszystkim obywateli polskich udających się na stałe za granicę, jak i obywateli polskich przebywających stale za granicą na podstawie polskich paszportów konsularnych, a także przebywających tam bez zgody władz polskich (por. zarządzenie Ministra Finansów z dnia 31 maja 1960 r. w sprawie stosowania przepisów ustawy dewizowej do osób czasowo przebywających za granicą lub w kraju oraz zezwolenia dla tych osób na niektóre czynności obrotu wartościami dewizowymi - M. P. Nr 51, poz. 244 z późn. zm.).Pozostawanie obywatela polskiego za granicą poza określony w paszporcie polskim czas jego ważności należy w zasadzie uznać za stałe przebywanie za granicą w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy dewizowej, chyba że okoliczności konkretnego wypadku (np. choroba) wskazują na brak takiego zamiaru.Z niewadliwych ustaleń Przewodniczącego Wydziału wynika, że pozwany S. wyjechał w 1980 r. do USA z ważnym na czas do 27.III.1982 r. paszportem polskim i - mimo upływu terminu jego ważności - do tej pory nie wróci do kraju. Pozwany nie wyjaśnił przyczyn, dla których w dalszym ciągu pozostaje na granicą. Zasadnie przeto Przewodniczący Wydziału uznał go za stale przebywającego za granicą. Jako osoba stale przebywająca za granicą, pozwany utracił więc status krajowca dewizowego i stał się cudzoziemcem dewizowym. W takim zaś wypadku i wbrew odmiennemu stanowisku zawartemu w zażaleniu - wpis od rewizji powinien być uiszczony zgodnie z wymaganiami przepisów dewizowych (por. art. 23 pkt 2, art. 3, 4, 10, 19 ustawy dewizowej w związku z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej - Dz. U. Nr 50, poz. 223 z późn. zm., zarządzeniem Ministra Finansów z dnia 23 sierpnia 1974 r. w sprawie zezwolenia dla zespołów adwokackich na niektóre czynności obrotu wartościami dewizowymi - M. P. Nr 30, poz. 182 oraz zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 maja 1970 r. - instrukcja o obrocie prawnym z zagranicą w sprawach cywilnych i karnych - Dz. Urz. Min. Spraw. Nr 4, poz. 14 z późn. zm.). Dokonanie przez pełnomocnika procesowego pozwanego uiszczenia wpisu od rewizji w walucie polskiej, tak jakby był on krajowcem dewizowym, nie czyni zadość wymaganiom wyżej cytowanym przepisom, jak również przepisom art. 5 i 16 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 z późn. zm.), jest zatem bezskuteczne i nie stanowi usunięcia braku formalnego dla nadania biegu rewizji.W tym stanie rzeczy, skoro zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw - przy zastosowaniu art. 387 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. - podlega oddaleniu.