IV CZ 3/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Z. Świeboda (spr.).Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 1986 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Z.N. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu P. w K. i Fabryce Samochodów w W. o wydanie samochodu na skutek zażalenia pozwanej Fabryki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 1985 r. sygn. akt (...) postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 3 grudnia 1985 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie ustalił należną Skarbowi Państwa opłatę sądową, od której powód Z.N. był zwolniony na kwotę 26.000 zł, po zarachowaniu na poczet kwoty 26.000 zł niewykorzystanej zaliczki w kwocie 18.350 zł, nakazał ściągnięcie od pozwanej Fabryki Samochodów w W. na rzecz Skarbu Państwa kwoty 7.650 zł tytułem reszty opłaty sądowej, od której powód był zwolniony; nie obciążył powoda kosztami postępowania zażaleniowego. Sąd Wojewódzki ustalił, iż w dacie wyrokowania (20.03.1985 r.) cena samochodu marki "Zastawa-1100p" wynosiła 700.000 zł, a samochodu marki "Polonez LE-1500" - 1.000.000 zł. Ponieważ samochód marki "Zastawa-1100p" należący do powoda nie był nowy - Sąd przyjął, że w chwili wyrokowania jego wartość wynosi 600.000 zł. Skoro różnica między nowym samochodem marki "Polonez LE-1500" a używanym samochodem powoda marki "Zastawa-1100p" wynosi 400.000 zł, przeto kwota 400.000 zł stanowi wartość przedmiotu sporu. Od tej też kwoty Sąd Wojewódzki obliczył należne opłaty sądowe.W zażaleniu pozwana Fabryka Samochodów wnosi o zmianę postanowienia przez ustalenie, iż wartość przedmiotu sporu wynosi 100.000 zł i stosownie do tej wartości przedmiotu sporu powinny być obliczone należne opłaty sądowe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Powód w pozwie wniesionym dnia 27 stycznia 1984 r. domagał się nakazania pozwanemu P.P. "P." wydania mu nowego samochodu marki "Zastawa-1100p" w zamian za samochód wadliwy tej samej marki i określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 435.000 zł. Na rozprawie w dniu 18.04.1984 r. Sąd Wojewódzki postanowił wezwać w charakterze strony pozwaną Fabrykę Samochodów w W. - do udziału w sprawie. Poznana Fabryka w odpowiedzi na pozew, przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, zarzuciła niewłaściwość rzeczową Sądu Wojewódzkiego i podniosła, że wartość przedmiotu sporu wynosi w sprawie 120-150 tysięcy złotych. Wartość ta wynika z różnicy ceny samochodu nowego i używanego przez powoda, ale samochodu tej samej marki.Sąd Wojewódzki nie sprawdził jednak kwestionowanej wartości przedmiotu sporu, a w wyroku końcowym, nakazując pozwanym Fabryce i P.P. "P." wydanie powodowi nowego samochodu marki "Polonez LE-1500" w zamian za sprzedany mu samochód marki "Zastawa-1100p" za odpowiednią dopłatą, przyjął wartość przedmiotu sporu na kwotę 435.000 zł określoną w pozwie. Na skutek rewizji i zażalenia, pozwanej Fabryki Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 23.09.1985 r. uchylił zaskarżony wyrok w części orzekającej o opłatach sądowych i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, a poza tym rewizję oddalił.W uzasadnieniu wyroku wskazał na potrzebę prawidłowego ustalenia wartości przedmiotu sporu.W kwestii określenia wartości przedmiotu sporu kodeks postępowania cywilnego statuuje zasady (art. 19-26 k.p.c.), które mają moc wiążącą strony oraz rozpoznający sprawy sąd. W sprawach o roszczenia majątkowe niepieniężne, a o takie roszczenia w sprawie chodziło, powód jest obowiązany oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu (art. 19 § 2 k.p.c.). Gdy sprawa wpłynie do Sądu, a oznaczona przez powoda wartość przedmiotu sporu nasuwa zastrzeżenia, sąd może sprawdzić ją na posiedzeniu niejawnym i w tym celu zarządzić dochodzenie (art. 19 § 2 k.p.c.). Jednakże terminem końcowym, do jakiego sąd może z urzędu sprawdzać wartość przedmiotu sporu, jest data doręczenia odpisu pozwu pozwanemu. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Jeżeli pozwany zgłosił zarzut co do wadliwego oznaczenia przez powoda wartość przedmiotu sporu, sąd obowiązany był bezzwłocznie dokonać sprawdzenia tej wartości, dlatego że od prawidłowego jej określenia zależy właściwość rzeczowa sądu i prawidłowy wymiar należnych opłat sądowych (art. 25 § 3 k.p.c.). Sąd nie może czekać z tą czynnością do chwili orzekania, ani też nie sprawdzać wartości, bo przez takie zaniechanie może orzec w sprawie nie należącej do jego właściwości rzeczowej.Jeśli do sprawdzania wartości przedmiotu sporu dochodzi w toku postępowania albo nawet później, to wartość rzeczy będących przedmiotem sprawy należy oznaczać z takiej chwili, jaka powinna być miarodajna dla prawidłowego jej określenia. Bez względu na to, czy sąd z urzędu sprawdza tę wartość, czy dokonuje sprawdzenia po doręczeniu pozwu na zarzut pozwanego - o wartości przedmiotu sporu decyduje stan i ceny z chwili wniesienia pozwu. Powód bowiem obowiązany jest właściwie oznaczyć wartość przedmiotu sporu. Można zatem stwierdzić, że w sprawach o roszczenia majątkowe niepieniężne sprawdzanie wartości przedmiotu sporu przez sąd - po doręczeniu odpisu pozwu na zarzut pozwanego - powinno nastąpić bezzwłocznie według stanu i ceny z chwili wniesienia pozwu.Sąd Wojewódzki dowolnie przyjął różnicę między wartością nowego samochodu marki "Polonez LE-1500" a wartością używanego samochodu marki "Zastawa-1100p", skoro błędnie za podstawę uznał stan z chwili orzekania, a pominął nie zmieniane w toku postępowania żądanie ujęte w pozwie. Żądanie to bowiem dotyczyło wydania nowego samochodu marki "Zastawa-1100p" w zamian za samochód wadliwy tej samej marki. Zatem w sprawie wartość przedmiotu sporu stanowi różnica między wartością rzeczy wolnej od wad a wartością rzeczy z wadami, ustalona według cen z daty wniesienia pozwu. Sąd Wojewódzki nie ustalił jednak wartości nowego samochodu marki "Zastawa-1100p" i wartości wadliwego samochodu tej samej marki z daty wniesienia pozwu, uczyni to w ponownym rozpoznaniu, tym bardziej że przedział czasowy między datą wniesienia pozwu a datą wyroku nosi ponad 1 rok.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 388 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).