IV CZ 72/20

Sygn. akt IV CZ 72/20 POSTANOWIENIE Dnia 29 grudnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela (przewodniczący) SSN Marcin Krajewski SSN Tomasz Szanciło (sprawozdawca) w sprawie z powództwa E. L. przeciwko J. D., A. O. i M. Z. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 grudnia 2020 r., zażalenia powódki na wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt I AGa (…), uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 lutego 2020 r. Sąd Apelacyjny w (…) uchylił wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 20 listopada 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przedwcześnie, bez zebrania wystarczającego materiału dowodowego oraz oceniając błędnie kwestię rozkładu ciężaru dowodu, uznał, że podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia nie 2 był uzasadniony. Sąd II instancji uznał, że poczynienie wszechstronnych ustaleń, także w oparciu o zaoferowane wnioski dowodowe obu stron, pozwoli Sądowi I instancji na wnikliwą ocenę zasadniczego w tych okolicznościach zarzutu niweczącego zasadność roszczeń powódki, jakim jest zarzut przedawnienia. Jednocześnie stwierdził, że niedostateczność ustaleń faktycznych, skutkująca wadliwością i powierzchownością argumentacji prawnej, spowodowała, że zarzut nierozpoznania istoty sprawy okazał się uzasadniony. Zażalenie od powyższego wyroku złożyła powódka E. L., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego: 1. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że: - Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, podczas gdy wyrok tego Sądu był oparty na dogłębnym zbadaniu całości zgłoszonego w sprawie materiału dowodowego, głębokiej analizie stanu faktycznego i przepisów prawa, - Sąd Apelacyjny nie jest sądem meriti, podczas gdy w obecnym systemie prawnym Sąd ten był zobowiązany do pełnego zbadania sprawy i merytorycznego wyrokowania, zwłaszcza, że nie zachodziła potrzeba jakiegokolwiek uzupełniania materiału dowodowego; 2) art. 386 § 6 k.p.c. poprzez wadliwe narzucenie Sądowi Okręgowemu odosobnionych poglądów, zgodnie z którymi: - bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 299 k.s.h. należy liczyć od dnia doręczenia wierzycielowi wezwania komornika - w trybie art. 827 k.p.c. - do wskazania majątku dłużnika, a nie od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu egzekucji, - pomimo prekluzji, wynikającej z trybu nakazowego i postępowania gospodarczego, uzasadnione jest dopuszczenie dowodu (wezwania wierzyciela przez komornika w trybie art. 827 k.p.c.) złożonego przez profesjonalnego pełnomocnika kilka lat po wszczęciu procesu i opieranie całości rozstrzygnięcia na tym właśnie dowodzie, 3 - pomimo prekluzji uzasadnione jest dopuszczenie dowodu złożonego na rozprawie apelacyjnej, - czym gorsza sytuacja finansowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, tym członkom zarządu tej spółki łatwiej uchylić się od odpowiedzialności na podstawie art. 299 k.s.h., a zatem wypaczenie rozumienia braku szkody po stronie wierzyciela spółki mimo rażąco wadliwego sprawowania zarządu. Wskazując na powyższe zarzuty, powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego. W odpowiedzi na zażalenie pozwani M. Z. i A. O. wnieśli o jego oddalenie w całości i zasądzenie od powódki na rzecz każdego z nich kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu II instancji, przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc, czy powołana przez sąd II instancji przyczyna uchylenia odpowiada wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny i skupiać się wyłącznie na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia orzeczenia sądu I instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę merytorycznego stanowiska sądu II instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego, niezwiązanych bezpośrednio ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu 4 I instancji (zob. np. postanowienia SN: z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z dnia 25 czerwca 2015 r., V CZ 6/16; z dnia 7 kwietnia 2016 r. II CZ 6/15; z dnia 30 czerwca 2020 r., IV CZ 99/19; z dnia 22 października 2020 r., IV CZ 63/20). Sąd Apelacyjny, uchylając zaskarżony wyrok, powołał się na nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy (art. 386 § 4 k.p.c.). Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie, że nierozpoznanie istoty sprawy, w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., jest wadliwością rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez sąd I instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź zaniechaniu zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. np. postanowienia SN: z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003, nr 3, poz. 36; z dnia 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13; z dnia 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15; z dnia 22 października 2020 r., IV CZ 63/20). Wszelkie inne wadliwości rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa materialnego czy procesowego (poza nieważnością postępowania i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Jeżeli uchybienia te zostały podniesione w apelacji i ocenione przez sąd jako zasadne, powinny być w systemie apelacji pełnej załatwione bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym (zob. postanowienie SN z dnia 23 września 2016 r., II CZ 73/16). W niniejszej sprawie Sąd I instancji orzekł o żądaniu pozwu, uznając, że roszczenie powódki nie było przedawnione. Uznając takie rozstrzygnięcie za przedwczesne, a istotę sprawy za nierozpoznaną, Sąd II instancji nie przesądził jednak, czy roszczenia powódki są przedawnione, a jedynie wskazał na niedostateczne ustalenia w tym względzie. Przesądzenie, że roszczenie jest przedawnione, musiałoby skutkować zmianą zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa, do czego Sąd odwoławczy był uprawniony. Tymczasem zaniechanie poczynienia określonych ustaleń faktycznych albo przeprowadzenia określonych 5 dowodów nie uzasadnia wydania wyroku kasatoryjnego z powodu nierozpoznania istoty sprawy. W przyjętym w polskim modelu apelacji (apelacja pełna) postępowanie apelacyjne stanowi kontynuację postępowania przed sądem I instancji, a jego przedmiotem jest także rozpoznanie zgłoszonego w pozwie żądania, nie zaś wyłącznie kontrola zaskarżonego orzeczenia (zob. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Jeżeli Sąd I instancji uznał, że roszczenie nie jest przedawnione i uwzględnił powództwo, uzasadniając – na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego – swoje stanowisko, nie ma podstaw do uznania, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy z tej tylko przyczyny, że Sąd II instancji uznaje taki pogląd za przedwczesny. Sąd ten powinien był zatem we własnym zakresie przeprowadzić, a tak naprawdę uzupełnić postępowanie dowodowe i dokonać ustaleń faktycznych, które w efekcie doprowadziłyby do rozstrzygnięcia o zasadności lub bezzasadności zarzutu przedawnienia, skoro stanął na stanowisku, że ustalona przez Sąd I instancji podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku w tym zakresie nie jest zupełna. Należy zauważyć, że Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w szerokim zakresie i nie było to tzw. postępowanie pozorne, czyli nieprowadzące do rozpoznania istoty sprawy. To postępowanie doprowadziło ten Sąd do określonych konkluzji. Nic nie stało na przeszkodzie, aby Sąd II instancji dokonał w orzeczeniu drugoinstancyjnym dodatkowych ustaleń faktycznych i ich poprawnej kwalifikacji prawnej, jeżeli uważał to za konieczne, tym bardziej, że chodzić by miało o przeprowadzenie dowodu z urzędu (art. 232 zd. 2 k.p.c.). Jeżeli Sąd Apelacyjny uważa, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia zarzutu przedawnienia jest niezbędne zwrócenie się do komornika sądowego o udzielenie określonej informacji, to powinien wystąpić o taką informację. Identyczny wniosek dotyczy ewentualnego dopuszczenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego. Nie można przy tym zapominać o ciężarze dowodu w odniesieniu do odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a w szczególności, że członek zarządu, aby zwolnić się z odpowiedzialności określonej w art. 299 § 1 k.s.h., jest zobowiązany wykazać jedną z okoliczności wymienionych w § 2 tego artykułu, jak również wykazać zasadność innych zarzutów, które miałyby prowadzić 6 do oddalenia powództwa (art. 6 k.c., art. 232 zd. 1 k.p.c.). Jak wskazano, o nierozpoznaniu istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. można mówić tylko wtedy, gdy sąd I instancji w ogóle nie zbadał podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia, np. oddalając powództwo z powodu przedawnienia roszczenia, upływu terminu zawitego, czy braku legitymacji jednej ze stron procesu. Nie chodzi tu natomiast o niedokładności postępowania polegające na tym, że sąd I instancji nie wziął pod rozwagę wszystkich dowodów, które mogły służyć do należytego rozpoznania sprawy lub nie rozważył wszystkich okoliczności (zob. postanowienie SN z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 330/10). Należy przy tym zaznaczyć, że prowadzenie postępowania dowodowego w II instancji w znacznym zakresie i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), jak również dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z dnia 11 marca 2003 r., SK 8/02, OTK-A 2003, nr 3, poz. 20; postanowienia TK: z dnia 9 listopada 2010 r., Ts 49/10, OTK-B 2011, nr 1, poz. 90; z dnia 6 października 2015 r., Ts 52/14, OTK-B 2015, nr 5, poz. 446). W aktualnym stanie prawnym i brzmieniu art. 386 § 4 k.p.c. nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowego dowodowego nie może stanowić podstawy do wydania przez sąd II instancji orzeczenia kasatoryjnego; może nią być - jak wynika jednoznacznie z obecnego brzmienia tego przepisu, oprócz nierozpoznania przez sąd I instancji istoty sprawy - tylko konieczność przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości. Z okoliczności niniejszej sprawy taka potrzeba jednak nie wynika – nie stanowi o niej ewentualne zwrócenie się do komornika sądowego o udzielenie określonej informacji, czy dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uchylenia wyroku Sądu Okręgowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. był zatem trafny. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39815 § 1 zd. 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., orzeczono jak w sentencji, z pozostawieniem rozstrzygnięcia 7 o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. ke