RAD 8/68

Uzasadnienie faktyczneAdwokatowi W.M. postawiono w postępowaniu dyscyplinarnym zarzut, że naruszył swoje obowiązki zawodowe w ten sposób, iż w roku 1966, będąc wyznaczonym pełnomocnikiem procesowym dla zwolnionej od opłat sądowych Józefy T. celem wniesienia powództwa o odszkodowanie, powództwa takiego nie wniósł, mimo iż Sąd Powiatowy z P. postanowieniem z dnia 29 czerwca 1966 r. wyraźnie odmówił obwinionemu cofnięcia zwolnienia Józefy T., od kosztów sądowych i wyznaczenia dla niej adwokata, podkreślając w uzasadnieniu tego postanowienia, iż brak jest podstawy do przyjęcia, żeby dochodzone przez T. roszczenie było oczywiście bezzasadne.Wojewódzka Komisja Dyscyplinarna w R. wymierzyła obwinionemu za powyższe przewinienie karę dyscyplinarną upomnienia.Wyższa Komisja Dyscyplinarna utrzymywała powyższe orzeczenie w mocy.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie obu orzeczeń komisji dyscyplinarnych i o uniewinnienie adwokata W.M., zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną i zważył, co następuje:Ustanowienie adwokata dla strony zwolnionej od kosztów sądowych w trybie art. 117 k.p.c. jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego (art. 118 k.p.c.), wobec czego z mocy samego prawa wyznaczony imiennie przez radę adwokacką lub zespół adwokacki adwokat nabywa wszelkie uprawnienia wchodzące w zakres pełnomocnictwa procesowego, które obejmuje umocowanie w granicach określonych w art. 91 k.p.c. bez potrzeby składania oświadczenia woli o udzielenie pełnomocnictwa. Składając wniosek o zwolnienie od kosztów i o ustanowienie adwokata, strona daje wyraz swemu przekonaniu o zamiarze wytoczenia powództwa, a o tym, co ma być przedmiotem procesu i w jaki sposób oznaczone zostanie roszczenie procesowe, strona zadecyduje po przeprowadzeniu rozmowy ze swym pełnomocnikiem. Ustanowienie bowiem adwokata w trybie art. 117 k.p.c. następuje w tych wypadkach, gdy rodzaj i charakter sprawy wymaga pomocy adwokata, a strona ze względu na swój stan majątkowy i rodzinny oraz uzyskiwane dochody nie może ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny, z których to przyczyn strona uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych. Trafne jest stanowisko rewizji nadzwyczajnej, że postanowienie Sądu o ustanowieniu adwokata nie przekreśla swobodnej woli osoby uprawnionej, od której decyzji ostatecznie zależy, czy ustanowiony dla niej pełnomocnik ma wytoczyć powództwo, czy też strona rezygnuje w ogóle z jego wytoczenia.Ograniczenie rozporządzalności swoimi prawami lub roszczeniami może mieć zastosowanie do sytuacji po wszczęciu procesu, a więc już po wytoczeniu powództwa. Ustanowienie zatem z urzędu adwokata dla strony nie może być rozumiane jako obowiązek wytoczenia powództwa w wypadku, gdy strona nie wyraziła w sposób stanowczy swej woli w tym względzie. Jeżeli przeto Józefa T., jak na to słusznie zwraca uwagę rewizja nadzwyczajna, poleciła obwinionemu wstrzymać się z wniesieniem powództwa do czasu jej ponownego zgłoszenia się, to obwiniony, jako jej pełnomocnik, był tym poleceniem związany. Okoliczność, że T. wniosła następnie skargę do Generalnej Prokuratury, nie możne być uznana za wyraz jej woli skierowany do obwinionego, polecającej mu wniesienie powództwa, gdyż skarga ta została skierowana do innego adresata i miała na celu upewnienie się, czy jej roszczenia cywilne uległy przedawnieniu.Nie można też odmówić słuszności wyrażonemu w rewizji nadzwyczajnej poglądowi, że gdyby obwiniony nie uprzedził klientki, iż jego zdaniem roszczenie jej jest oczywiście bezzasadne, i gdyby wytoczył powództwo, narażając klientkę na koszty, to właśnie przez to mógłby narazić też siebie na postępowanie dyscyplinarne.Jeżeli w okolicznościach sprawy - ze względu na ujemną ocenę przez obwinionego sprawy pod względem prawnym - obwiniony domagał się, aby klientka podpisała oświadczenie stwierdzające pouczenie jej przez pełnomocnika, że została uprzedzona o niekorzystnych dla niej skutkach mogących wyniknąć przez wytoczenie powództwa, a klientka takiego oświadczenia nie podpisała i wyraziła gotowość ponownego zgłoszenia się do zespołu, to nie można czynić obwinionemu zarzutu, że odmawiał on udzielenia pomocy prawnej i nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zawodowego lub że działał wbrew interesom klientki, co uzasadniałoby jego odpowiedzialność dyscyplinarną z powodu naruszenia art. 93 pkt 1 ustawy o ustroju adwokatury.