Rw 419/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Górski, płk J. Woźniak.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk R. Kempara.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 1980 r. na rozprawie sprawy Piotra J., w stosunku do którego nieprawomocnie na podstawie art. 11 pkt 4 k.p.k. umorzono postępowanie karne o czyn uznany za przestępstwo określone w art. 167 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 22 października 1980 r.,uwzględniając rewizję prokuratora zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator w rewizji podnosił zarzut obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia (art. 387 pkt 2 k.p.k.), wskazując na niezastosowanie art. 5 § 3 k.p.k. W konsekwencji też prokurator domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję, oraz po wysłuchaniu obrońcy, wznoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest całkowicie zasadna.I. Piotr J. oskarżony został o ścigane z urzędu przestępstwo - określone w art. 208 k.k., a polegające na kradzieży pierścionka w sposób szczególnie zuchwały. W toku rozprawy sąd pierwszej instancji - zgodnie z art. 346 k.p.k. - uprzedził strony o możliwości uznania czynu oskarżonego jedynie za przestępstwo określone w art. 167 § 1 k.k., ścigane - jak wiadomo (art. 167 § 2 k.k.) - na wniosek pokrzywdzonego. Matka niepełnoletniej pokrzywdzonej świadek Jadwiga K. została przy tym pouczona o różnicy pomiędzy kradzieżą szczególnie zuchwałą (art. 208 k.k.) a zmuszaniem do znoszenia czyjejś woli (art. 167 § 1 k.k.), po czym - działając w trybie art. 42 § 2 k.p.k. - złożyła następujące oświadczenie: "Nie chodziło mi i nie chodzi o ściganie karne oskarżonego, niezależnie od tego, jak oceni się pod względem karnym jego zachowanie. Sąd może postąpić z tym żołnierzem, jak uważa za stosowne. Zawiadamiając prokuratora o zabraniu mojej córce pierścionka przez oskarżonego, chciałam zabezpieczyć sobie zwrot pierścionka lub odszkodowanie w innej formie, i na tym tylko mi zależy. W związku z tym nie składam wniosku o ściganie karne oskarżonego za przestępstwo z art. 167 § 1 k.k." W związku z powyższym oświadczeniem ustawowego przedstawiciela niepełnoletniej pokrzywdzonej sąd pierwszej instancji, stwierdziwszy następnie, że oskarżonemu rzeczywiście może przypisać jedynie przestępstwo określone w art. 167 § 1 k.k. w postaci opisanej na wstępie, uznał, iż w sprawie brak wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej (art. 11 pkt 4 k.p.k.), i dlatego postępowanie karne umorzył (art. 361 § 1 k.p.k.).Rozstrzygnięciu sądu pierwszej instancji nie można by nic zarzucić, gdyby przytoczone wyżej oświadczenie ustawowego przedstawiciela niepełnoletniej pokrzywdzonej było pierwszym wyrażeniem jego woli co do ścigania oskarżonego. Tymczasem tak nie jest. W aktach sprawy bowiem istnieje protokół, z którego treści wynika niedwuznacznie, że matka pokrzywdzonej - świadek Jadwiga K. nie tylko zawiadomiła prokuratora wojskowego o czynie popełnionym przez oskarżonego, ale wprost żądała ścigania go za ten czyn w postępowaniu karnym. Wspomniany protokół zawiera przecież następujący zapis: "(...) wnoszę o ściganie karne Piotra J. za to, iż siłą ściągnął mojej córce ten pierścionek i nie oddał go dotychczas." Ze względu na to, że po złożeniu wniosku o ściganie karne pokrzywdzony nie może go już skutecznie cofnąć, gdyż - w myśl art. 5 § 3 k.p.k. - "postępowanie toczy się wówczas z urzędu", przeto jest oczywiste, iż umorzenie postępowania karnego w tej sprawie na podstawie art. 11 pkt 4 k.p.k. nastąpiło zupełnie bezpodstawnie. Ta konstatacja zaś skutkuje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania zgodnie z żądaniem skarżącego.II. Wydaje się, że sąd pierwszej instancji po prostu przeoczył ten protokół. Przemawia za tym bowiem fakt, że nie tylko nie wspomniał o tym protokole w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ale - co gorsza - nawet go nie ujawnił, choć powinien to uczynić: raz dla zbadania dopuszczalności procesu, a drugi raz ze względu na odmienność zeznań Jadwigi K. na rozprawie. Na podstawie zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wzmianki, że "matka pokrzywdzonej Grażyny K. nie złożyła (...) wniosku o ściganie karne oskarżonego w przypadku wyczerpania przez niego znamion przestępstwa z art. 167 § 1 k.k., można jednak domniemywać również, iż sąd pierwszej instancji uznał, że ważność oświadczenia woli pokrzywdzonego, żądającego ścigania karnego sprawcy określonego czynu, zależna jest od przewidywanej lub zastosowanej kwalifikacji prawnej tegoż czynu w chwili zgłoszenia żądania. Na wypadek gdyby to domniemanie miało okazać się trafne, trzeba zatem jasno i wyraźnie stwierdzić, że z punktu widzenia dopuszczalności postępowania karnego o przestępstwo ścigane na wniosek pokrzywdzonego nie ma żadnego znaczenia okoliczność, iż żądanie ścigania zgłoszono wtedy, gdy czyn zakwalifikowany był jako przestępstwo publicznoskargowe lub nawet nie miał jeszcze żadnej kwalifikacji. Konieczne jest tylko zachowanie tożsamości czynu w sensie zdarzenia faktycznego, tzn. aby niezależnie od mogącej ulegać zmianie ocenie prawnej niezmienny pozostał sam przedmiot procesu.