U 2/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk A. Kaszycki, płk J. Drohomirecki, płk Z. Furtak, płk S. Mendyka (sprawozdawca), płk A. Porzecki, płk S. Wojtczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Lisiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1976 r. w trybie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na pytanie prawne:"Czy czyn sprawcy, wyczerpujący znamiona przestępstwa określonego w art. 311 § 3 k.k., a popełniony wspólnie z innymi żołnierzami lub w obecności zebranych żołnierzy, należy kwalifikować tylko z art. 311 § 3 k.k., czy też w kumulatywnym zbiegu z art. 313 k.k.?"na podstawie art. 24 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Przepis art. 313 k.k., określający zbiorczy typ przestępstwa kwalifikowanego ze względu na okoliczności działania sprawcy, wymienia w swej treści art. 311 § 1 i 2 k.k., natomiast pomija przepis art. 311 § 3 k.k. Dlatego przy pełnej jasności co do kwalifikacji prawnej przestępstw określonych w art. 311 § 1 albo 2 k.k., w związku z art. 313 k.k. zarysowały się w orzecznictwie sądów wojskowych oraz Izby Wojskowej Sądu Najwyższego istotne, wymagające w związku z tym usunięcia, rozbieżności co do kwestii będącej przedmiotem pytania prawnego w sprawie niniejszej. Polegają one na tym, że o ile przez wiele lat eliminowano możliwość kwalifikowania czynu sprawcy, wyczerpującego także znamiona określone z art. 311 § 3 k.k. w związku lub w zbiegu z art. 313 k.k., o tyle w ostatnim czasie, w jednym ze swych wyroków - z dnia 14 lipca 1975 r. (Rw 323/75) Izba Wojskowa Sądu Najwyższego uznała za prawidłową kwalifikację prawną czynu oskarżonego z art. 311 § 1-3 k.k. w związku z art. 313 k.k., zastosowaną w wyroku sądu pierwszej instancji.II. Opierając się na gramatycznej wykładni prawa i w związku z tym, że art. 311 § 3 k.k. nie jest wymieniony w art. 313 k.k., należałoby na postawione pytanie prawne udzielić odpowiedzi przeczącej. Odpowiedź taka jednak pozostawałaby w sprzeczności z wymaganiem takiego kwalifikowania czynu sprawcy, które uwzględniać powinno w pełni kryminalną jego zawartość, co następuje przez stosowanie przy ocenie prawnej konkretnego czynu tych wszystkich przepisów ustawy karnej, które działaniem sprawcy zostały naruszone. W tym konkretnym wypadku ma to istotne znaczenie także z innych - z punktu widzenia dyscypliny i porządku wojskowego - ważnych powodów. Jeżeli kwalifikacja prawna ma odzwierciedlać całą kryminalną zawartość czynu, to nie jest i nie może być rzeczą obojętną, które przepisy i czy wszystkie, z mogących mieć zastosowanie, faktycznie zastosowane zostaną, zwłaszcza zaś wtedy, gdy ich treścią jest ochrona podstawowych dla dyscypliny wojskowej dóbr prawnych. Ponadto byłoby rzeczą niezrozumiałą z logicznego punktu widzenia, że art. 313 k.k. może być stosowany jedynie do podstawowego typu przestępstwa czynnej napaści na przełożonego lub starszego stopniem (art. 311 § 1 k.k.), jak też do pierwszego z kwalifikowanych typów tegoż przestępstwa polegającego na czynnej napaści na przełożonego lub starszego stopniem w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych (art. 311 § 2 k.k.) wyłącznie dlatego, że przepisy art. 311 § 1 i 2 k.k. wymienione są expressis verbis w treści powołanego wyżej art. 313 k.k.; natomiast ten ostatni przepis powinien być wyłączony z chwilą, gdy jeden z wymienionych wyżej, łagodniejszą sankcją zagrożonych, typów omawianego przestępstwa wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa kwalifikowanego przez sposób działania sprawcy lub następstwa czynu, a więc znamiona określone w art. 311 § 3 k.k. Istota rzeczy - jak się wydaje - tkwi w tym, że art. 311 § 3 k.k. nie mógł być i nie został wymieniony w treści art. 313 k.k. tylko dlatego, iż przewiduje karę surowszą od określonej w tym ostatnim przepisie prawnym. Gdyby bowiem było inaczej, wówczas kwalifikowany przez art. 311 § 3 k.k. typ przestępstwa czynnej napaści, zagrożony karą od 2 do 15 lat pozbawienia wolności, w wypadku popełnienia go wspólnie z innymi żołnierzami lub w obecności zebranych żołnierzy (a więc w razie istnienia jednocześnie dalszych okoliczności, również kwalifikujących przestępstwo z art. 311 § 1 albo 2 k.k.) stawałby się eo ipso typem przestępstwa uprzywilejowanego ze względu na to, że przepis art. 313 k.k. przewiduje łagodniejszą - w stosunku do art. 311 § 3 k.k. - sankcję karną. Nie jest jednak możliwe, aby jeden przepis prawny określał jednocześnie typ przestępstwa kwalifikowanego, a ponadto w razie istnienia dalszych okoliczności kwalifikujących to samo przestępstwo przeistaczał się z kolei i z tego powodu w typ uprzywilejowany tegoż przestępstwa. Logicznie zatem rzecz biorąc, rozdzielnie określono w ustawie karnej typy przestępstwa czynnej napaści, kwalifikowane przez okoliczności wymienione w art. 311 § 3 i art. 313 k.k.III. Przepis art. 313 k.k., jako określający zbiorczy typ przestępstwa kwalifikowanego ze względu na okoliczności przestępstw (czynów) w nim wymienionych, nie ma samodzielnego bytu. Oznacza to, że w wypadku popełnienia przez sprawcę jednego z przestępstw w tym przepisie wymienionych nie można stosować wyłącznie kwalifikacji prawnej z art. 313 k.k., lecz zawsze w związku z tymi przepisami, które określają konkretne, a w tymże przepisie prawnym wymienione przestępstwa.Podobnie nie ma samodzielnego bytu art. 311 § 3 k.k., będący kwalifikowaną postacią przestępstw czynnej napaści na przełożonego lub starszego stopniem żołnierza, określonych w art. 311 § 1 lub 2 k.k. I w tym bowiem wypadku do zastosowania art. 311 § 3 k.k. konieczne jest uprzednie ustalenie, że sprawca czynem swym wyczerpał znamiona (mających byt samodzielny) przestępstw w tym przepisie określonych, tj. przestępstw określonych w art. 311 § 1 lub 2 k.k.Przepisy art. 311 § 3 i art. 313 k.k. są od siebie niezależne i nie wyłączają się wzajemnie. Jednocześnie, nie zawierając dyspozycji pełnych, lecz tzw. dyspozycje zależne, przepisy te określają różne, kwalifikowane formy identycznych typów przestępstw, jakimi są czyny wymienione w art. 311 § 1 albo 2 k.k. Pozostają więc one (przepisy art. 311 § 3 i art. 313 k.k.) w jednakowym stosunku do wymienionych wyżej typów przestępstwa czynnej napaści na przełożonego lub starszego w stopniu wojskowym; konsekwencją tego jest to, że każdy kwalifikowany przez art. 311 § 3 k.k. typ przestępstwa jednocześnie pozostaje w związku także z art. 313 k.k. Jeżeli zaś tak, to nie ma z kolei przeszkód, by ten ostatni przepis powoływać jako związkowy łącznie z art. 311 § 1 lub 2 k.k. również wtedy, gdy jeden z tych dwóch typów przestępstwa przybierze postać kwalifikowaną jednocześnie przez okoliczności określone w art. 311 § 3 oraz w art. 313 k.k.W tym stanie rzeczy - mając całokształt przytoczonych wywodów na względzie - na postawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak wyżej.