V CK 332/05

Sygn. akt V CK 332/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bronisław Czech SSN Barbara Myszka w sprawie z powództwa E. C. przeciwko (…) Teatrowi P.(…) w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 listopada 2004 r., sygn. akt II Ca (…), oddala kasację i zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.200 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Sąd Rejonowy zasądził od (…) Teatru P.(…) na rzecz powódki kwotę 24.000 zł z odsetkami ustawowymi tytułem wynagrodzenia za wykonanie dzieła w postaci realizacji spektaklu teatralnego. W sprawie tej ustalono, że powódka została powołana przez marszałka Województwa X. na stanowisko dyrektora pozwanego Teatru i funkcję tę pełniła w okresie od 1.05.2002 r. do 28.01.2003 r. Została m. in. zobowiązana do przygotowania koncepcji artystycznej Teatru oraz programu działalności. Przedstawiła 2 przy tym projekt wyreżyserowania przez siebie przedstawienia „Dziadów”, inspirowanego dziełem A. Mickiewicza. Projekt ten został zaakceptowany przez aktorów i Urząd Marszałkowski. W maju 2002 r. powódka rozpoczęła pracę nad realizacją spektaklu, a próby rozpoczęto 9.09.2002 r. i trwały one do premiery, która odbyła się 28.11.2002 r. Na działalność pozwanego Teatru, w tym realizacji spektaklu „Dziady” uzyskano dofinansowanie z budżetu Wojewody X. w kwocie 500.000 zł. We wstępnym kosztorysie spektaklu „Dziady”, sporządzonym w czerwcu 2002 r. wynagrodzenie za jego reżyserię ustalono na 24.000 zł. Kwota ta została zaakceptowana przez wicemarszałka Województwa X. Projekt umowy o realizację spektaklu „Dziady” został sporządzony 18.02.2003 r. i przewidywał on dla powódki wynagrodzenie w kwocie 24.000 zł za reżyserię i choreografię z tym, że wypłata wynagrodzenia miała nastąpić po przedstawieniu rachunku. Projekt ten został zaakceptowany i podpisany przez p.o. dyrektora pozwanego Teatru oraz główną księgową. Powódka nie podpisała umowy z uwagi na zawarte w niej dodatkowe postanowienie, iż warunkiem zrealizowania przedstawionego rachunku będzie jej rzeczowo-finansowe rozliczenie się z Teatrem. Powódka domagała się jednak zapłaty za wykonane dzieło, lecz strona pozwana mimo uznania roszczenia uzależniła wypłatę od podpisania umowy i wystawienia rachunku. Powódka taki rachunek wystawiła 14.03.2003 r., lecz nie został on zrealizowany. Sąd Rejonowy uznając roszczenie powódki za uzasadnione stwierdził, iż strony zawarły umowę o dzieło, które zostało wykonane przez powódkę, a wysokość wynagrodzenia nie była kwestionowana. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 3.11.2004 r. oddalił apelację strony pozwanej, podzielając ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego dokonaną przez Sąd I instancji. Podniósł przy tym, że przy zawieraniu spornej umowy należało stosować przepisy ustawy z dnia 10.06.1994 r. – o zamówieniach publicznych, które wymagały zawarcia umowy w formie pisemnej. Ta forma została zachowana, skoro zgodnie z art. 78 zd. 2 k.c. do zachowania formy pisemnej wystarcza wymiana dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i przez nią podpisany. Taki tryb został zachowany w niniejszej sprawie. Pozwany Teatr zaskarżył ten wyrok kasacją zarzucając naruszenie art. 78 § 1 zd. 2 k.c., art. 71 w związku z art. 70 i art. 74 ustawy – o zamówieniach publicznych oraz art. 65 w związku z art. 627 k.c. Nadto zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc te zarzuty strona pozwana domagała 3 się zmiany wyroku przez oddalenie powództwa względnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) do rozpoznania kasacji wniesionej od orzeczenia wydanego przed 6.02.2005 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że kasacja wniesiona w niniejszej sprawie podlega ocenie na podstawie art. 392-39319 k.p.c. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w kasacji w pierwszej kolejności należy rozważyć zasadność zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Skarżący podnosi, iż przepis ten został przez Sąd Okręgowy naruszony przez przyjęcie, że podpis złożony przez powódkę na kosztorysie oraz przez przedstawicieli pozwanego na umowie o dzieło (niepodpisanej przez powódkę) stanowią zgodne oświadczenie woli stron, czynią zadość wymaganiom przewidzianym dla zawarcia umowy, zwłaszcza umowy zawieranej w trybie przepisów o zamówieniach publicznych. Tak sformułowany zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest oczywiście chybiony. Przepis ten wyraża przecież jedną z podstawowych zasad procesu cywilnego tj. zasadę swobodnej oceny dowodów, stanowiąc w § 1, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Naruszenie tego przepisu może więc polegać na tym, iż sąd z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów przyjął za wiarygodny określony dowód lub też odmówił wiarygodności konkretnemu dowodowi. Strona, która podnosi taki zarzut musi przy tym wykazać, o jaki konkretnie dowód chodzi i na czym polega przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Takiego zarzutu pozwany nie formułuje, a przeciwnie kwestionuje ocenę prawną prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Z tego względu zarzut ten nie jest uzasadniony. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wstępnie stwierdzić, iż w istocie rzeczy sprowadzają się one do zakwestionowania oceny prawnej dokonanej przez Sąd Okręgowy odnośnie faktu zawarcia przez strony ważnej umowy o dzieło. W sprawie jest poza sporem, iż przy zawarciu tej umowy znajdowały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 10.06.1994 r. o zamówieniach publicznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.). Uzasadnia to treść art. 28 ust. 4 w związku z ust. 5 pkt 7 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o finansach publicznych oraz art. 2 ustawy z dnia 25.10.1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu 4 działalności kulturalnej. Tak przyjęły to sądy orzekające w sprawie, a strony tego nie kwestionują. Zgodnie z art. 74 ustawy z dnia10.06.1994 r. o zamówieniach publicznych, umowy w sprawach zamówień publicznych, o wartości powyżej 3.000 euro, wymagały pod rygorem nieważności zachowania formy pisemnej. Zachowanie tego wymagania – w okolicznościach niniejszej sprawy – stało się w istocie punktem spornym. Odnosząc się do tej podstawowej kwestii należy przede wszystkim zwrócić uwagę na art. 72 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego, o ile dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 72 ust. 2 tej ustawy umowa jest nieważna, jeśli w postępowaniu poprzedzającym jej zawarcie doszło do naruszenia przepisów ustawy, o ile naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia. Ma rację wnoszący kasację, że w sprawie nie zachowano wszystkich wymagań w postępowaniu poprzedzającym zawarcie umowy (np. wymagań z art. 70 w związku z art. 71 ust. 1 pkt 4 ustawy), lecz nie sposób przyjąć, aby miało to wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Takiego zarzutu nie zgłasza wnoszący kasację. Trzeba także przyznać, ze w sprawie nie nastąpiło formalne zawarcie umowy w formie pisemnej, przez łączne jej podpisanie przez obie strony. Nie oznacza to jednak, aby uzasadnione było sięganie do sankcji nieważności. W sprawie ustalono, że w czerwcu 2002 r. został sporządzony kosztorys spektaklu „Dziady”, w którym określono przedmiot umowy o dzieło tj. spektakl inspirowany II, IV i fragmentem III części „Dziadów” A. Mickiewicza, osobę reżysera i choreografa tj. powódkę oraz wysokość wynagrodzenia za reżyserię tj. 24.000 zł. Kosztorys ten podpisała powódka – jako ówczesny dyrektor pozwanego Teatru oraz główna księgowa. Kosztorys był sporządzony na piśmie. Nie ulega wątpliwości, że powódka wystąpiła tu w podwójnej roli tj. jako osoba fizyczna – reżyser spektaklu oraz jako dyrektor pozwanego Teatru, czyli organ wyłącznie uprawniony do reprezentowania go na zewnątrz. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.03.1993 r. I CR 3/93 (OSNCP 1993, nr 9, poz. 165) przepis art. 108 k.c. ma zastosowanie także do sytuacji, gdy ta sama osoba fizyczna jest stroną czynności prawnej, działając – z jednej strony jako organ osoby prawnej, a z drugiej strony – we własnym imieniu i na własną rzecz. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Oznacza to, iż czynność prawna dokonana z naruszeniem art. 108 k.c. jest czynnością niezupełną (negotium claudicans), która podlega ocenie według art. 103 k.c. Ten ostatni przepis przewiduje, iż ważność takiej umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została zawarta. 5 Takie potwierdzenie nastąpiło w projekcie umowy o dzieło z dnia 18.02.2003 r. w którym dyrektor (…) Teatru P.(…) K. D. i główna księgowa potwierdzają w imieniu pozwanego Teatru fakt zlecenia powódce reżyserii spektaklu „Dziady”, termin wykonania dzieła oraz wynagrodzenia w kwocie 24.000 zł. Potwierdzenie to nastąpiło także w formie pisemnej. Prowadzi to do uzasadnionego wniosku, iż skoro w dokumencie zatytułowanym „kosztorys wstępny” zawarto wszystkie istotne postanowienia umowy o dzieło, a jedynie była to umowa niezupełna, następnie potwierdzona przez dyrektora pozwanego Teatru, w imieniu którego umowę zawarto, to jest umowa ważna, także w świetle wymagania zachowania formy pisemnej. Skoro zaś dzieło zostało wykonane, a wysokość wynagrodzenia nie była kwestionowana, to żądanie powódki trafnie uznano za usprawiedliwione. Na marginesie należy jedynie podnieść, iż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25.02.1999 r. I CKN 604/98 (niepubl.) przyjął, iż nieotrzymanie należności za wykonanie pracy jest równoznaczne z poniesieniem kwoty wzbogacenia, jeśli okazało się, że brak było umownej podstawy prawnej. Gdyby więc sporną w niniejszej sprawie umowę o dzieło uznać za nieważną, to powódka byłaby uprawniona do dochodzenia należnego jej wynagrodzenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Z tych przyczyn, skoro kasacja nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić (art. 39312 k.p.c.).