V CNP 8/18

Sygn. akt V CNP 8/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie ze skargi […] Spółdzielni Mieszkaniowej w R. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt III Ca […]/17 w sprawie z powództwa […] Spółdzielni Mieszkaniowej w R. przeciwko K.M. i B.M. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 czerwca 2018 r., odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 10 października 2017 r. Sąd Okręgowy w G. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia 26 stycznia 2017 r. i oddalił powództwo […] Spółdzielni Mieszkaniowej w R. przeciwko K.M. i B.M. o zapłatę kwoty 1.956,61 zł z ustawowymi odsetkami. W motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że pozwani, jako osoby, którym przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, mają obowiązek ponoszenia opłat za wodę, natomiast spółdzielnia ma obowiązek wykazania, w jakiej wysokości te opłaty ich obciążają. Przypomniał, że pozwani w sprzeciwie od nakazu zapłaty wyraźnie zaprzeczyli okolicznościom faktycznym przytoczonym w pozwie, wskazując, że spółdzielnia nie udowodniła zawartych w nim twierdzeń. W takiej sytuacji procesowej rzeczą powódki było udowodnienie wszystkich okoliczności istotnych dla uwzględnienia powództwa, czemu nie sprostała (art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c.). Z dowodów przedstawionych przez powódkę w postaci statutu spółdzielni, regulaminu rozliczania i opłat za zużycie zimnej i ciepłej wody użytkowej i podgrzania wody, zeznań świadka J.G. wynikają jedynie zasady rozliczania członków spółdzielni za zużytą wodę. W przypadku pozwanych decydujące dla określenia wysokości ich obciążenia jest zużycie wody. Powódka nie dostarczyła jednak żadnych dowodów w oparciu, o które możnaby wyliczyć, w jakiej ilości w lokalu pozwanych, w spornym okresie, zużyto ciepłej i zimnej wody oraz jaka stawka za metr sześcienny wody w tym czasie obowiązywała. W szczególności danych tych brak w dołączonej do pozwu kartotece konta za okres od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. Powódka wnosiła wprawdzie o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego księgowego na okoliczność ustalenia prawidłowości rozliczenia wody, ale nie dostarczając dokumentów, z których wynikałoby, w jakiej ilości pozwani zużyli wodę, w jakiej wysokości powódka musiała zapłacić za węzeł zewnętrznemu dostawcy oraz ile lokali mieszkalnych jest obsługiwanych przez ten węzeł, uniemożliwiła przeprowadzenie tego dowodu. Zadaniem biegłego z zakresu księgowości może być, bowiem weryfikacja 3 prawidłowości wyliczeń na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, a nie ustalenie stanu faktycznego w zakresie ilości zużytej przez pozwanych wody. Od wyroku tego powódka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, zarzucając, że jest on niezgodny z art. 378 § 1, art. 382 w zw. z art. 372, art. 385 w zw. z art. 210 § 1 i 2, art. 212 § 1, art. 232, art. 233 w zw. z art. 3, art. 385 w zw. z art. 316 § 1, art. 369 § 1 pkt 4 i art. 381, art. 503 § 1 k.p.c. oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz. U. z 2013, poz. 1222). Podniosła, że Sąd Okręgowy rozpoznał apelację pozwanych poza jej granicami i granicami zaskarżenia, pominął twierdzenia oraz okoliczności wskazane przez powódkę w odpowiedzi na apelację, na rozprawie apelacyjnej i w piśmie procesowym z dnia 14 sierpnia 2017 r. Ponadto, dopuścił się nieuprawnionej ingerencji w ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, uwzględnił wszystkie twierdzenia pozwanych w postępowaniu apelacyjnym, uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 503 § 1 k.p.c. i przyjął, że powódka nie udowodniła przysługującego jej roszczenia. Z ostrożności procesowej domagała się uwzględnienia jej pisma z dnia 14 sierpnia 2017 r. złożonego w toku postępowania apelacyjnego i przeprowadzenia wskazanych w nim dowodów, co do których Sąd Okręgowy nie zajął stanowiska. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W przedmiocie przyjęcia (odmowy przyjęcia) skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka w ramach tzw. przesądu, którego celem jest wyeliminowanie takich skarg, które są oczywiście bezzasadne (art. 4249 w zw. z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.). Oceny, czy skarga jest „oczywiście bezzasadna” dokonuje się w powiązaniu z pojęciem „niezgodności orzeczenia z prawem”, skoro jest ono elementem konstrukcyjnym skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.). W orzecznictwie przyjmuje się, że za niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. może zostać uznane orzeczenie sprzeczne z niewątpliwymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, ogólnie przyjętymi standardami 4 rozstrzygnięć oraz takie, które zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Takie definiowanie pojęcia „wyrok niezgodny z prawem” wynika ze specyfiki władzy sądowniczej oraz jej ustroju i w konsekwencji konieczności formułowania autonomicznej, swoistej definicji bezprawności jako przesłanki odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym. Przyjmuje się, że bezzasadność skargi jest oczywista, gdy już z jej treści, bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań, wynika, że nie może być uwzględniona (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2017 r., I BP 3/17, nie publ., z dnia 28 lutego 2017 r., I CNP 11/16, nie publ., z dnia 27 października 2016 r., III CNP 22/16, nie publ., z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17, i z dnia 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09, nie publ.). Podniesione przez powódkę w skardze zarzuty wypełniające jej zdaniem podstawy nie uzasadniają wniosku, że wydany przez Sąd Okręgowy wyrok jest sprzeczny z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że w przyjętym w kodeksie postępowania cywilnego systemie apelacji pełnej postępowanie apelacyjne ma charakter rozpoznawczy, sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Wskazano, że sąd drugiej instancji ma obowiązki i uprawnienia sądu merytorycznego, który może dokonać innej oceny prawnej ustalonego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, odmiennej oceny dowodów i innych ustaleń faktycznych, a także uzupełnić ustalenia sądu pierwszej instancji (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7 - 8, poz. 124 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2017 r., I PK 264/16, nie publ., z dnia 30 września 2016 r., I CSK 623/15, nie publ., i z dnia 15 września 2016 r., I CSK 659/15, nie publ.). 5 Nie budzi wątpliwości, że sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). W konsekwencji sąd drugiej instancji może – a jeżeli je dostrzeże, to powinien – naprawić stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia, co jest obowiązkiem niezależnym od rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r., II UZ 15/17, nie publ.). Z akt sprawy wynika, że postępowanie apelacyjne odpowiadało tym zasadom, a argumentacja skargi nie przekonuje o rażącym naruszeniu przepisów stanowiących jej podstawy. Pozwani wnosząc apelację z dnia 27 stycznia 2017 r., jeszcze przed doręczeniem im odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, zaskarżyli wyrok Sądu Rejonowego w całości, zarzucając dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, naruszenie prawa materialnego i procesowego (k. 134). Po doręczeniu uzasadnienia w terminie otwartym do wniesienia apelacji wnieśli jej uzupełnienie z dnia 22 marca 2017 r. nazwane apelacją (k. 149 - 153). Sąd Okręgowy miał zatem uprawnienie do ingerencji w podstawę faktyczną rozstrzygnięcia ustaloną przez Sąd Rejonowy. Postulat skarżącej by Sąd Okręgowy nie uwzględniał argumentacji przytoczonej w piśmie uzupełniającym apelację, wniesionym w terminie otwartym do jej złożenia (art. 369 § 2 k.p.c.), nie ma podstaw prawnych. Apelacja powinna być w zasadzie objęta jednym pismem procesowym, jednak uzupełnienie zarzutów i wniosków apelacyjnych może nastąpić w terminie otwartym do jej wniesienia. W postępowaniu uproszczonym, dopiero po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest niedopuszczalne (art. 5059 § 2 k.p.c.). 6 Pozwani po wydaniu wyroku przez Sąd Rejonowy nie ubiegali się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, zarzuty skarżącej nie odnoszą się, zatem do postępowania, w którym wniesiono skargę. Nie znajduje także potwierdzenia zarzut, by Sąd Okręgowy nie nadał biegu odpowiedzi na apelację i pismu powódki z dnia 14 sierpnia 2017 r., skoro przeczą temu zarządzenia o doręczeniu pozwanym pism procesowych powódki złożonych w toku postępowania apelacyjnego i zwrotne potwierdzenia ich odbioru oraz treść pisma pozwanych z dnia 20 września 2017 r. doręczonego pełnomocnikowi powódki na rozprawie apelacyjnej (k. 170, 183, 185 - 186, 187 - 189, 191). Okoliczność, że argumentacja przytoczona w odpowiedzi na apelację nie została przez Sąd Okręgowy podzielona, nie oznacza, że nie została ona rozważona. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że pozwani, jako osoby, którym przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, mają obowiązek ponoszenia opłat za wodę, natomiast powódka – jako spółdzielnia – ma obowiązek w toku procesu, wykazania w jakiej wysokości te opłaty ich obciążają. Podniósł, że w toku postępowania powódka nie wykazała tych okoliczności, co skutkowało oddaleniem jej powództwa zgodnie z art. 6 k.c. Sąd ma, bowiem obowiązek rozstrzygnięcia sprawy na niekorzyść osoby, która opierała swe twierdzenia na faktach nieudowodnionych. Naprawienie przez Sąd Okręgowy dostrzeżonego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 k.c., którego dopuścił się Sąd Rejonowy i nie podzielenie stanowiska powódki, nie przekonuje o niezgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sformułowane przez powódkę zarzuty, koncentrujące się na wadliwym procedowaniu Sądu Okręgowego, które jej zdaniem doprowadziło do błędnego uznania, że powództwo podlega oddaleniu, mają w istocie charakter polemiczny z dokonaną przez ten Sąd oceną faktyczną i prawną i nie dowodzą, by przez wydanie orzeczenia doszło do kwalifikowanego, w wyżej przedstawionym znaczeniu, naruszenia przepisów. Podkreślić należy, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem nie może być oparta na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 4244 zd. 2 k.p.c.), a Sąd Najwyższy przy jej rozpoznawaniu jest związany ustaloną podstawą faktyczną rozstrzygnięcia 7 (art. 42412 w zw. z art. 39813 § 2 k.p.c.). Podstawą skargi nie może być zatem twierdzenie, że Sąd Okręgowy błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, który w przekonaniu skarżącej był wystarczający do uwzględnienia powództwa (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 r., V CKN 64/00, OSNC 2000, nr 12, poz. 232 i z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382/01, nie publ.). Sfery oceny dowodów dotyka również odwoływanie się przez skarżącą do stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 marca 2017 r. w sprawie V CZ […]/17, w którym Sąd Najwyższy miał wyrazić pogląd, że złożony przez powódkę dowód z wykazu zaległości pozwanych, był najistotniejszym dowodem mającym wykazywać wysokość zadłużenia pozwanych w sprawie. W ujęciu skarżącej stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy ma bowiem dowodzić, że ocena tego dowodu dokonana przez Sąd Okręgowy była błędna. Ponadto skarżąca pomija, że Sąd Najwyższy w sprawie V CZ […]/17 toczącej się między tymi samymi stronami, rozpoznawał zażalenie na wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 18 sierpnia 2016 r., III Ca […]/16 uchylający sprawę do ponownego rozpoznania. Kognicja Sądu Najwyższego, jako sądu rozpoznającego zażalenie na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. jest wąska, ograniczając się wyłącznie do ustalenia, czy istniały procesowe podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego czy też sąd odwoławczy popełnił błąd przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako odpowiadającej jednej z podstaw orzeczenia kasatoryjnego i poszukiwał podstaw uchylenia orzeczenia poza katalogiem wskazanym w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Zażalenie nie jest natomiast środkiem prawnym służącym badaniu materialnoprawnej podstawy zaskarżonego orzeczenia, a poza zakresem kontroli Sądu Najwyższego pozostaje prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego, co do meritum, w tym przeprowadzona przez ten Sąd ocena zgromadzonych w sprawie dowodów (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2013r., I CZ 5/13, OSNC-ZD 2014r., nr 1, poz. 4 i z dnia 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15, nie publ. oraz powołane w nich orzeczenia). Teza jakoby Sąd Najwyższy oceniał merytoryczną wagę dla wyniku procesu dowodu w postaci wykazu zadłużenia pozwanych jest bezpodstawna. Sąd Najwyższy stwierdził jedynie, że wobec przeprowadzenia takiego dowodu, nie ma podstaw do uchylania 8 sprawy do ponownego rozpoznania, skoro nie została spełniona przesłanka nie przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, a jedynym istotnym dowodem przedstawionym przez powódkę na wykazanie wysokości zadłużenia pozwanych był właśnie wykaz zaległości. Konstrukcja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wyklucza również odwoływanie się na poparcie skargi do nowych okoliczności faktycznych z przebiegu innych postępowań między stronami czy przeprowadzanie w toku postępowania przed Sądem Najwyższym nowych dowodów w postaci rozliczenia poboru wody za okres od 1 października 2014 r. do 31 marca 2015 r. oraz listy odczytów wodomierzy. Sąd Okręgowy nie odniósł się wprawdzie wprost do tych dowodów, ale z przebiegu postępowania apelacyjnego i ustnych motywów rozstrzygnięcia (k. 185) wynika, że zostały one pominięte, jako spóźnione (art. 381 k.p.c.). Niemożność skorzystania w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji z określonych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nie zachodzi, gdy istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbań, zapomnienia lub błędnej oceny potrzeby ich powołania strona tego nie uczyniła (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2006 r., II PK 165/05, OSNP 2007, nr 5 - 6, poz. 69). Skorzystanie przez Sąd Okręgowy w okolicznościach sprawy z art. 381 k.p.c. nie może być kwalifikowane, jako rażące naruszenie tego przepisu. Pozwani zakwestionowali wysokość dochodzonego żądania już przed Sądem pierwszej instancji, zatem obowiązkiem powódki było wykazanie w toku postępowania pierwszoinstancyjnego jego zasadności. Nie sposób zgodzić się z tezą, jakoby przeprowadzenie wnioskowanych przez powódkę dopiero w piśmie z dnia 14 sierpnia 2017 r. (na krótko przed terminem rozprawy apelacyjnej) dowodów, nie miało spowodować zwłoki w rozpoznaniu sprawy (art. 207 § 6 k.p.c.). Przeczy temu jednoznacznie stanowisko pozwanych, sformułowane w piśmie z dnia 20 września 2017 r. kwestionujące te dowody i wskazujące na potrzebę przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego w razie ich uwzględnienia (k. 179 - 181). Ponadto dopuszczenie tych dowodów aktualizowałoby przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, o co wnioskowała powódka przed Sądem 9 pierwszej instancji, nie dostarczając jednak wówczas materiału dowodowego, który by to umożliwiał. Skarżąca sięgając po instrument w postaci skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem pomija również, że jej powództwo nie zostało oddalone z uwagi na przyjęcie, że pozwani mogą zamieszkiwać lokal spółdzielczy i nieuiszczać opłat za zużycie wody, ale z tej przyczyny, że jako strona, na której zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał ciężar dowodu, nie przedstawiła wystarczającego materiału dowodowego wykazującego ile pozwani zużyli wody w spornym okresie i w konsekwencji, jaką kwotę powinni z tego tytułu zapłacić. Z przytoczonych względów odmówiono przyjęcia skargi do rozpoznania (art. 4249 k.p.c.). aj ał