V CSK 190/09

Sygn. akt V CSK 190/09 POSTANOWIENIE Dnia 22 stycznia 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Barbara Myszka w sprawie z wniosku Polskiego Instytutu S.(…) w W. przy uczestnictwie Wytwórni F.(…) w W. i Skarbu Państwa – Wojewody (…) o wpis w dziale IV księgi wieczystej WR1K/(…) zmiany wierzyciela hipotecznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2010 r., skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Wytwórni F.(…) w W. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt II Ca (..), oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 9 października 2008 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację uczestnika postępowania Wytwórni F.(…) w W. od wpisu zmiany wierzyciela hipotecznego dokonanego przez Sąd Rejonowy w W. w księdze wieczystej nr WR1K/(…). W dziale IV został mianowicie wykreślony dotychczasowy wierzyciel (Skarb Państwa), a wpisany wnioskodawca – Polski Instytut S.(…) w W. Sąd Okręgowy ustalił, że księga wieczysta nr WR1K/(..) prowadzona jest dla nieruchomości położonej w W. przy ul. W. 1, stanowiącej własność Skarbu Państwa. Wytwórnia F.(…) w W. jest użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości i właścicielem 2 budynków na niej posadowionych. Prawa te nabyła z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., co potwierdziła decyzja Wojewody (…) z dnia 25 listopada 1991 r. W dziale IV księgi wieczystej wpisana była – na podstawie decyzji Wojewody (…) z 14 stycznia 1994 r. – hipoteka umowna zwykła w kwocie 649 465,70 zł z tytułu odpłatnego nabycia przez Wytwórnię własności budynków i budowli. Ta wierzytelność Skarbu Państwa przeszła z dniem 19 sierpnia 2005 r. na rzecz Polskiego Instytutu S.(…) w W., z mocy art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 132, poz. 1111 ze zm.), dlatego zasadnie – zdaniem Sądu Okręgowego – dokonano w dziale IV księgi wieczystej wpisu zmiany wierzyciela hipotecznego. Zmiana ta nie naruszyła praw dłużnika hipotecznego, gdyż nie przesądzała o istnieniu bądź nieistnieniu wierzytelności hipotecznej. Dłużnik może w konsekwencji wnosić o wykreślenie hipoteki, jeżeli istnieją takie podstawy. Wytwórnia F.(…) w W. wniosła w skardze kasacyjnej o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca powołała się na naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 6262, 6266 i 6269 k.p.c. oraz art. 228 i 316 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., przez uznanie, że rozpoznanie wniosków o wpis do księgi wieczystej następuje według kolejności wpływu oraz przez nieuwzględnienie zarzutu, że wierzytelność hipoteczna wygasła. Zarzuciła ponadto naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 132, poz. 1111 ze zm.) oraz pominięcie art. 44a ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. Nr 13, poz. 123 ze zm.) i nieuwzględnienie wygaśnięcia hipoteki. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedstawiony w skardze kasacyjnej problem kolejności rozpoznania przez sąd wniosków o wpis w księdze wieczystej był kontrowersyjny w judykaturze, ale został rozstrzygnięty w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, mającej moc zasady prawnej (jeszcze niepubl.). Wyrażony został w niej mianowicie pogląd, że sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej związany jest stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Pogląd ten jest wiążący przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej uczestnika, co oznacza, że odmienne stanowisko skarżącego nie może być aprobowane. 3 Zasadnie Sąd Okręgowy stwierdził, iż wniosek Państwowego Instytutu S.(…) o wpis zmiany wierzyciela hipotecznego w dziale IV księgi wieczystej nr WR1K/(…) ma umocowanie ustawowe. Wierzytelność Skarbu Państwa wobec Wytwórni F.(…) w W. z tytułu nakładów na budynki i budowle została ustalona w decyzji komunalizacyjnej Wojewody (…) z dnia 25 listopada 1991 r. i wpisana do działu IV księgi wieczystej. Wierzytelność ta z dniem 19 sierpnia 2005 r. stała się nieodpłatnie mieniem wnioskodawcy na podstawie art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 132, poz. 1111 ze zm.). Co więcej, w art. 35 ust. 4 tej ustawy zamieszczone zostało upoważnienie Dyrektora Polskiego Instytutu S.(…) do ujawnienia zmiany wierzyciela hipotecznego w księdze wieczystej. Kwestionowany przez uczestnika wpis nie pozbawia go możliwości złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki, jeżeli wystąpią rzeczywiste przesłanki wygaśnięcia zabezpieczonej hipotecznie wierzytelności (art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm., dalej: u.k.w.h.). Uprawnienia uczestnika nie zostały więc zniweczone bądź ograniczone. Kwestionowany wpis ma ponadto znaczenie porządkujące, aktualizujące uprawnienia podmiotów zainteresowanych treścią wpisu, co jest przydatne w każdym postępowaniu wieczystoksięgowym. Wytwórnia F.(…) powołała się na art. 44a ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. Nr 13, poz. 123 ze zm.), który – jej zdaniem – stanowił podstawę prawną wygaśnięcia wierzytelności hipotecznej Skarbu Państwa z dniem 1 lipca 2005 r., a wiec jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii. Istnieje jednak między Wytwórnią a wnioskodawcą i Skarbem Państwa – Wojewodą (…) (będącym również uczestnikiem tego postępowania) wyraźny spór co do wzajemnego oddziaływania obu ustaw. Wierzyciele hipoteczni twierdzą w szczególności, że art. 44a cyt. ustawy z dnia 25 października 1991 r. nie ma wobec nich zastosowania. Wystąpienie sporu co do istnienia wierzytelności hipotecznej i wygaśnięcia hipoteki ma w rozpoznawanej sprawie przede wszystkim te znaczenie, że wyłączona jest w tym zakresie kognicja sądu wieczystoksięgowego, a dłużnikowi służy przewidziane w art. 10 u.k.w.h. powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I CKN 354/98, niepubl., z dnia 16 listopada 1998 r., I CKN 885/97, OSNC 1999, nr 4, poz. 84, z dnia 8 marca 2007 r., III CSK 347/06, OSNC-ZD 2008, nr 1, poz. 21 i z dnia 22 lutego 2008 r., V CSK 400/07, niepubl.). Sąd wieczystoksięgowy kompetentnie zadecydował zatem o wnioskowanym 4 wpisie do księgi wieczystej nr WR1K/(…), nie był jednak uprawniony do rozstrzygania sporu w przedmiocie wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie, nie dysponując instrumentami właściwymi dla postępowania procesowego. Z przedstawionych przyczyn należało oddalić skargę kasacyjną (art. 39814 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).