V CSK 246/18

Sygn. akt V CSK 246/18 POSTANOWIENIE Dnia 5 grudnia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z powództwa P. B. i J. J. przeciwko D. S. o zachowek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2018 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanej na rzecz każdej z powódek kwotę po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia o charakterze nadzwyczajnym. Ma przede wszystkim na celu – w interesie publicznym – ujednolicenie orzecznictwa sądów powszechnych, rozstrzyganie sporów precedensowych oraz o istotnym znaczeniu dla rozwoju prawa i judykatury sądowej. W związku z tym jednym z koniecznych elementów skargi kasacyjnej jest wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie, w którym skarżący powinien wskazać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. i związku z tym istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej 2 wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący w odrębnym wywodzie wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Pozwana D. S. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 20 października 2017 r. zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 lutego 2017 r. przez uwzględnienie w znacznej części skierowanego do niej roszczenia o zapłatę z tytułu zachowku. Pozwana we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej wskazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona ze względu na naruszenie art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie w szczególnych okolicznościach faktycznych sprawy. Oceniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania trzeba podnieść, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że powołanie się przez podmiot wnoszący skargę kasacyjną na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, nie publ.; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ.; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, nie publ.; z dnia 5 października 2007 r., III CSK 216/07, nie publ; z dnia 3 20 czerwca 2007 r. II CSK 184/07, nie publ.; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, nie publ.; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, nie publ.; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, nie publ.; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, nie publ.; z dnia z 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, nie publ.; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, nie publ.; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, nie publ. i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, nie publ.). Skarżąca nie wykazała tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej Zważyć przy tym trzeba, że wprawdzie Sąd Najwyższy kilkakrotnie opowiedział się za dopuszczalnością zastosowania art. 5 k.c. do obniżenia należności z tytułu zachowku z powodu sprzecznego z zasadami współżycia społecznego zachowania uprawnionego do zachowku w stosunku do spadkodawcy (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r., lII CZP 18/81, OSNCP 1981, nr 12, poz. 228; wyroki z dnia 25 stycznia 2001 r., IV CKN 250/00, niepubl.; z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 215/03 ("Izba Cywilna" 2004, nr 11, s. 40); z dnia 16 czerwca 2016 r., V CSK 625/15, nie publ.; postanowienie), to jednak w opozycji do tego wyrażany jest też pogląd o niedopuszczalności stosowania art. 5 k.c. w związku z relacjami pomiędzy uprawnionymi do zachowku a spadkodawcami. W jego uzasadnieniu podnosi się, że ewentualne nadużycie prawa podmiotowego należałoby oceniać w relacji pomiędzy uprawnionym do zachowku a zobowiązanym spadkobiercą (zob. wyrok z dnia 28 marca 2018 r., V CSK 428/17 nie publ.). Także w tych ostatnich relacjach nie można wykluczyć, że w wyjątkowych okolicznościach dochodzenie zachowku może stanowić nadużycie prawa podmiotowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd drugiej instancji dokonał takiej oceny i uznał, że nie występuje wyjątkowa sytuacja uzasadniająca zastosowanie art. 5 k.c. Konkludując trzeba stwierdzić, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ani brana pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 4 O zwrocie kosztów postępowania należnych pozwanym współuczestniczkom formalnym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2013 r., V CSK 524/12, nie publ.) Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 2, 39821 k.p.c. obniżając jego wysokość stosownie do nakładu pracy tego samego pełnomocnika reprezentującego obie pozwane, który odpowiedź na skargę kasacyjną złożył w jednym piśmie procesowym (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., III CZP 58/15, OSNC 2016/10/113). aj