V CSK 374/18

Sygn. akt V CSK 374/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa U. Sp. z o.o. w T. przeciwko A. P. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 lutego 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 marca 2018 r., sygn. akt V AGa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Pozwany A. P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 marca 2018 r. oddalającego jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 4 stycznia 2017 r. Wyrok Sądu Okręgowego zapadł po powtórnym rozpoznaniu sprawy. W pierwszym wyroku, wydanym w dniu 12 czerwca 2015 r. Sąd ten zasądził solidarnie od pozwanych A. P. i J. B. na rzecz powódki kwotę 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od A. P. od dnia 5 grudnia 2013 r., a od J. B. od dnia 6 czerwca 2014 r. i kosztami procesu, oddalając powództwo w pozostałej części. Wyrok ten zaskarżył jedynie pozwany A. P., co do którego orzeczenie w części uwzględniającej powództwo zostało uchylone, a sprawa skierowana do ponownego rozpoznania. Kolejnym wyrokiem - z dnia 4 stycznia 2017 r., Sąd Okręgowy ponownie zasądził od pozwanego A. P. solidarnie z pozwanym J. B. na rzecz powódki kwotę 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 5 grudnia 2013 r. do dnia zapłaty i kosztami procesu. Uwzględnione roszczenie obejmowało odszkodowanie dochodzone od pozwanego, jako członka zarządu spółki P. Sp. z o.o. w C. odpowiadającego na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Sąd Okręgowy ustalił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez powódkę z majątku dłużnej spółki okazało się bezskuteczne, a pozwany był członkiem zarządu w momencie powstania i wymagalności tego roszczenia. Sąd przeanalizował okoliczności faktyczne pod kątem wystąpienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność członków zarządu, dochodząc do przekonania, że żadna z nich nie chroni pozwanego, który nie wykazał, że bez swojej winy nie złożył wniosku o upadłość we właściwym czasie, tj. po objęciu przez niego funkcji członka zarządu w dniu 28 sierpnia 2011 r., kiedy to występował już stan niewypłacalności. Wniosek złożony w dniu 21 listopada 2012 r. był wnioskiem spóźnionym. Pozwany znał bilanse i rachunki z działalności spółki, był zorientowany w jej sytuacji. Niezłożenie przez pozwanego wniosku o ogłoszenie upadłości w chwili spełnienia się przesłanek do dokonania tej czynności naraziło powódkę na szkodę, gdyż nie posiadając wiedzy o stanie majątkowym kontrahenta zawarła z P. Sp. z o.o. umowę dostawy surowca, za który otrzymała ostatecznie tylko część zapłaty. 3 Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego przyjmując za prawidłowe ustalenia faktyczne i wnioski prawne Sądu pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie przepisów postępowania - art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 387 § 21 k.p.c. i art. 232 k.p.c. i art. 6 k.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Naruszenie prawa materialnego upatrywał natomiast w niewłaściwym zastosowaniu art. 205 § 2 k.s.h. w zw. z art. 60 k.c.; art. 299 § 1 k.s.h. oraz art. 5 k.c., a także w błędnej wykładni art. 299 § 2 k.s.h. w zw. z art. 5 k.c. oraz samego art. 5 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego i oddalenie powództwa w całości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego powód wniósł o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania ewentualnie o jej oddalenie i o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżący uzasadnił potrzebę przyjęcia swojej skargi przesłankami przewidzianymi w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. to znaczy występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni przepisów. Zagadnienie prawne ujął w pytaniu: „Czy strona postępowania, powołująca się w sporze sądowym na naruszenie zasad współżycia społecznego, musi wskazywać, jakie konkretnie zasady współżycia społecznego zostały naruszone, 4 czy też wystarczające jest podanie okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zastosowanie tej klauzuli generalnej, ewentualnie także ogólne odwołanie się do zasad współżycia społecznego - bez konieczności powoływania konkretnych zasad współżycia społecznego?” W kwestii przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący wskazał, iż „w orzecznictwie sądów, na tle odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki na podstawie art. 299 k.s.h., rozbieżności wywołuje stosowanie przepisów art. 299 § 2 k.s.h. i klauzuli generalnej z art. 5 k.c. Sporne jest to, czy uwolnienie się od odpowiedzialności możliwe jest tylko w przypadku wykazania przesłanek egzoneracyjnych z art. 299 § 2 k.s.h., czy też w przypadku tej odpowiedzialności, dopuszczalne jest dodatkowo powoływanie się na klauzulę zasad współżycia społecznego z art. 5 k.c.” Zagadnienie prawne, by można uznać je za wymagające rozwikłania, musi być konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, w której wystąpiło. Taka zależność nie występuje w rozpatrywanej sprawie. Sąd Apelacyjny rozważył w uzasadnieniu zasadność obrony pozwanego, opartej na zarzucie nadużycie prawa, także pod kątem wykładni tego przepisu w sposób popierany przez skarżącego. Wskazał, że „na stronie, która oczekuje zastosowania art. 5 k.c., spoczywa ciężar powołania takich okoliczności, i następnego ich udowodnienia w toku postępowania dowodowego, które uzasadniać będą przyjęcie, że została przez powoda naruszona konkretna zasada współżycia społecznego. Pozwany natomiast nie przedstawiał żadnych dowodów w omawianej materii skupiając się na wykazaniu istnienia okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność. Podjęte czynności dowodzenia zmierzały zatem bezsprzecznie do przyjęcia konsekwencji z art. 299 § 2 k.s.h., a nie art. 5 k.c. Niezależnie od tych uwag, Sąd odwoławczy nie dopatrzył się w zachowaniu powódki jakichkolwiek działań, które mogłyby czynić dochodzenie przez nią roszczenia za stanowiące nadużycie prawa. Wręcz przeciwnie, z zebranego materiału sprawy jednoznacznie wynika, że to powodowa spółka wychodziła do dłużnej spółki, w tym także bezpośrednio do pozwanego, z propozycjami ugodowego załatwienia sprawy, przedstawiając przy tym dogodne dla dłużniczki sposoby zwolnienia się z ciążącego na niej zobowiązania.” Oznacza to, że podstawą odmowy uwzględnienia zarzutu 5 pozwanego nie było jedynie, rzeczywiście wątpliwe stanowisko o konieczności zidentyfikowania przez niego zasady współżycia społecznego, którą naruszono, ale ocena, że skarżący w ogóle nie podjął próby dowodzenia faktu, że powódka nadużywa swojego prawa względem niego. Tym samym wskazane zagadnienie nie może być uznane za istotne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z kolei przesłanka potrzeby wykładni przepisów prawa budzących wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wskazania przepisów, będących źródłem istotnych wątpliwości lub różnic zdań w orzecznictwie, mających jednocześnie znaczenie dla oceny dochodzonego roszczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17, LEX nr 2486847). Kwestia możliwości oparcia obrony przed roszczeniem z art. 299 § 1 k.s.h. na zarzucie nadużycia prawa nie wymaga rozważenia z tych samych przyczyn, dla których nie było możliwe uwzględnienie pierwszej podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazanej przez pozwanego. Skoro skarżący w toku procesu nie dowiódł okoliczności na poparcie tezy, że dochodzenie przez powoda spornego roszczenia jest nadużyciem prawa, rozważanie powiązań pomiędzy art. 5 k.c. a art. 299 § 2 k.s.h. jest bezprzedmiotowe. W związku z powyższym w sprawie nie występuje także przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Okoliczności sprawy nie wskazują również, aby ujawniły się inne podstawy przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia. O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 i art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. w zw. z w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). jw